Lars Løkke Rasmussen, de Deense minister van Buitenlandse Zaken, is wel wat gewend in de politiek. Sinds 2001 is hij meermalen minister geweest (Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid, Financiën) en tweemaal premier. En hij heeft in al die jaren een ongelooflijke hoop bagger over zich heen gekregen – steeds meer, zoals de meeste politici in Europa.
Maar er verandert iets. Rasmussen was in januari met zijn Groenlandse collega Vivian Motzfeldt in Washington, om te proberen de Amerikaanse minister Marco Rubio en vicepresident JD Vance het onzalige idee uit het hoofd te praten dat ze zomaar Groenland konden inpikken. Rasmussen schreef daar aan het eind van hun bezoek een verslagje over op Facebook – zoals hij geregeld doet in een poging om direct te communiceren met burgers. Normaal krijgt hij op zulke posts eindeloze beledigingen en cynische opmerkingen naar zijn hoofd. Maar ditmaal niet.
In het vliegtuig terug naar Kopenhagen las hij met stijgende verbazing de commentaren: grotendeels complimenten, suggesties, vragen. En niet alleen uit Denemarken. Verbijsterd noteerde hij na thuiskomst op 16 januari: „Het komt zelden voor dat ik lang moet zoeken naar negatieve reacties op mijn sociale media. Daarvoor wil ik u BEDANKEN! Ik heb mezelf de afgelopen dagen door commentatoren als ‘koelbloedig’ laten omschrijven, maar ik ben toch niet helemaal ongevoelig voor al jullie steun.”
Ook dit stukje oogstte amper zure commentaren of beledigingen, wel ruim honderdduizend likes en zesduizend reposts, doorspekt met smileys, hartjes en opgestoken duimen. Onder andere van deze Deen, die schrijft: „Beste Lars, ik zou liegen als ik zei dat ik altijd respect voor je heb gehad. (…) Hoe dan ook, ik moet nu gewoon mijn pet afnemen en zeggen: chapeau. (…) Jij en Vivian Motzfeldt hebben het uitstekend gedaan (…). Ik heb enorm veel respect voor jullie en jouw diplomatieke vaardigheden en stuur je een enorme fistpump. Vecht voor alles wat je dierbaar is.”
Een van de redenen dat burgers afgelopen jaren minder vertrouwen kregen in de politiek, is dat ze het gevoel hadden dat ze steeds minder te zeggen hadden. Alles werd technocratischer en complexer. Over klimaat, handel of digitale veiligheid kon alleen ver buiten de nationale democratie besloten worden – in Brussel bijvoorbeeld. Daar kwamen dan cryptische teksten uit die niemand begreep. Zo lekte de macht in de ogen van burgers weg uit de democratie. En ze gooiden de kont tegen de krib. Werden cynisch, eisten complete transparantie, stemden niet of populistisch. De Franse politicoloog Pierre Rosanvallon noemde dat de „tegendemocratie”.
Nu gaan we een ander tijdperk in. De kalme globalisering, waarin leiders het schip op koers moesten houden en meer niet, is voorbij. De managers van destijds (Mark Rutte was er zo een) hebben afgedaan. Nu zijn solide schippers nodig, mensen met visie. Geen fiksers, maar democratische leiders met ruggengraat, moreel kompas, verantwoordelijkheidsgevoel en moed. Leiders die niet alleen het goede zeggen, maar ook het goede doen, leiders die een U-turn durven maken en dan uitleggen waarom.
Europese maatschappijen produceren deze leiders, langzaamaan. Denemarken laat dat zien. Het zit in het oog van een geopolitieke storm. Iedereen begrijpt wat er speelt. Iedereen begrijpt dat Rasmussens trip naar Washington delicaat was, en dat hij er niet alles over kan zeggen. Veel Denen begrijpen ook waarom de premier, die altijd tegen eurobonds (collectieve Europese leningen) was, ze nu wel wil. Ook de Belgische premier Bart De Wever, als regionaal separatist eens de tegendemocratie zelve, ontpopt zich met zijn pleidooien voor een sterk Europa als een leider voor wie mensen respect hebben – in België, of all places. Misschien dat er zelfs in Nederland iets verandert. De terugkeer van het CDA naar het politieke midden en de implosie van de opper-tegendemocratische PVV tonen dat er ruimte voor komt. Er zijn belangrijker dingen te doen dan zaniken over nareizigers.
Europa wordt bedreigd. Dit gaat iedereen aan. Burgers beseffen het, instinctief. Langzaamaan keert het vertrouwen in de politiek terug. Dat is waarom Lars Løkke Rasmussen bijna geen bedreigingen meer krijgt.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC