De internationale ambitie spat ervan af in het nieuwe coalitieakkoord. Het kabinet blijft investeren in defensie en Oekraïne, en repareert deels de geplande bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Ambitie en realisme zijn de twee sleutelwoorden waarmee het nieuwe kabinet het wereldtoneel opgaat en zich ook weer als constructieve speler in Brussel wil manifesteren. Die ambitie spat ervan af in het coalitieakkoord, met zinnen als ‘Nederland moet de aanjager zijn van een geopolitieke en sterke Europese Unie die daadkrachtig optreedt’.
De Navo blijft net als de afgelopen 75 jaar de ‘hoeksteen’ van het Nederlandse veiligheidsbeleid, maar de relatie met de VS verandert onvermijdelijk.
‘We blijven ons inspannen voor onze trans-Atlantische band’, maar Nederland zal diplomatieke kanalen benutten ‘om de VS aan te spreken wanneer hun acties onze waarden en belangen ondermijnen, altijd met oog voor de relatie en het behoud van kritieke veiligheidsbelangen. Ook verminderen we onze eenzijdige afhankelijkheid, bijvoorbeeld op het gebied van defensie, software, en kritieke grondstoffen.’
Ook op andere gebieden valt in het akkoord te lezen hoe onder Poetin en Trump II de oude zekerheden waar het Nederlandse buitenlandbeleid lang op dreef, aan erosie onderhevig zijn. Daarbij dicteren geografie en gedeelde waarden de conclusie dat ‘onze toekomst en welvaart onlosmakelijk verbonden zijn met een sterk Europa’.
Nederland streeft ernaar dat de Europese Unie ‘eenzijdige afhankelijkheden’ afbouwt en ‘nieuwe strategische samenwerkingen’ sluit buiten Europa en de VS. ‘Het is een zaak van grote urgentie dat Europa onafhankelijk wordt, (...) de volwassenwording van Europa als machtsblok vraagt een nieuwe mentaliteit.’
Nederland zal ook ‘vooroplopen’ als het gaat om het bouwen van een Europese pijler binnen de Navo. Minstens zo bijzonder, vanuit historisch perspectief, is dat het nieuwe kabinet positief staat tegenover het versterken van Europese nucleaire afschrikking.
De grote investeringen in defensie moeten ook meer dan voorheen in Europa worden gedaan, staat in het coalitieakkoord – en het geld moet zo mogelijk effectiever worden geïnvesteerd door te zoeken naar schaalvergroting binnen Europa.
De Europese defensiesamenwerking wordt verdiept door in te zetten op gezamenlijke aanschaf van ‘strategische capaciteiten’ die ‘voor individuele landen te kostbaar zijn’. De afhankelijkheid van landen buiten de Navo voor het leveren van essentiële wapensystemen (lees: Israël) moet worden afgebouwd. En het nieuwe streven is 40 procent van de defensieaankopen en –productie gezamenlijk met Europese partners te doen.
Het zal allemaal niet onopgemerkt blijven in Brussel, en verwelkomd worden door grote en kleine buurlanden van Nederland die allen, gedreven door de urgentie van het moment, op zoek zijn naar praktische manieren om het Europese handelingsvermogen (ook van de EU) zo snel mogelijk te verhogen. Het kabinet-Schoof hield weliswaar koers inzake de ondersteuning van Oekraïne, maar op andere vlakken boette het in Brussel snel aan invloed in na het vertrek van Mark Rutte.
Interessant is ook dat de nieuwe coalitie ‘realistisch’ en ook met een geopolitieke blik wil kijken naar de uitbreiding van de EU. Dat biedt perspectief voor Oekraïne, al houdt de coalitie voor een ‘volledig lidmaatschap’ vast aan de daarvoor gestelde zogeheten Kopenhagen-criteria. Deze week nog steunde de VVD, in tegenstelling tot CDA en D66, een JA21-motie die pleit voor ‘geen enkele versoepeling van de toetredingsvoorwaarden voor Oekraïne’.
Het realisme dat de coalitie wil uitstralen betekent ook een zo groot mogelijke aanwezigheid buiten Europa en het zoeken naar bovengenoemde nieuwe partnerschappen. Dat betekent behalve de steun voor nieuwe EU-vrijhandelsverdragen ook weer meer geld voor ontwikkelingssamenwerking en voor het diplomatieke postennetwerk (met structureel 35 miljoen euro vanaf 2027) – twee onderwerpen waar het vorige kabinet juist in sneed.
Het is duidelijk dat de VVD, die verder wilde bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, hier water bij de wijn heeft moeten doen – maar ook weer niet zoveel, want de 257 miljoen die er vanaf 2027 weer structureel bijkomt, repareert de bezuinigingen onder Schoof slechts ten dele.
Ook inzake Israël en de Palestijnen is een compromis gevonden: de samenwerking met VN-organisatie UNRWA wordt weer hersteld en de nationale en Europese sancties tegen de regering-Netanyahu blijven van kracht ‘totdat betekenisvolle stappen richting vrede en handhaving van het internationaal recht worden gezet’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant