D66, VVD en CDA hopen dat het vrijdag gepresenteerde coalitieakkoord wordt gezien als een uitgestoken hand. Dat wordt een ingewikkelde opgave. "Ministers moeten flink aan de bak."
Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) baanden zich vrijdagmiddag een weg door een volgepakt Nieuwspoort. Zelden waren er zo veel (ook buitenlandse) journalisten naar het Haagse perscentrum gekomen.
"Een minderheidskabinet, is dat niet riskant?" "Bezuinigen is toch geen uitgestoken hand?" "Hoe zien jullie die onderhandelingen met de oppositie straks voor je?"
Er kwamen tig vragen voor de partijleiders van D66, VVD en CDA over hoe zij straks het ongewisse avontuur van een minderheidskabinet willen aangaan. Op die vragen konden zij zich al een tijdje voorbereiden, dus de antwoorden kwamen steeds op hetzelfde neer: zij willen samenwerken met partijen binnen en buiten de politiek.
Nu is dat vaker een voornemen van toekomstige coalitieleden. Alleen houdt men in de praktijk toch liever vast aan wat er achter gesloten deuren al was afgesproken.
Natuurlijk is deze situatie anders. De drie partijleiders komen tien zetels tekort in de Tweede Kamer. Een open houding is een must om een kabinet te laten slagen. Er zal heel wat koffie gedronken moeten worden.
"Ik denk dat we alle drie wel weten dat de ministers flink aan de bak moeten", zei Jetten. Informateur Rianne Letschert adviseerde de aankomende bewindslieden dan ook "een goed koffiezetapparaat te kopen".
De verantwoordelijkheid om dit te laten slagen ligt in eerste instantie natuurlijk bij de coalitie en het toekomstige kabinet. Maar daar kwam vrijdag nog een subtiele boodschap bij. "Politiek met een uitgestoken hand vraagt iets van ons allemaal", zei Jetten. "Van de coalitie, van het parlement en van de samenleving zelf." Ook anderen hebben een verantwoordelijkheid, was de boodschap.
Ondanks de uitgestoken hand hebben de drie partijen zelf ook grote ambities, zoals zij dat zelf steeds hebben aangekondigd in de campagne. Er werd vaak gewezen op hoe het vorige kabinet bleef hangen in ruziemaken en stilstand. Dat moet anders, was de belofte van de partijleiders.
Er waren doorbraken nodig op het gebied van onder meer stikstof en defensie. En dus komt er een potje van 20 miljard euro voor een landelijke aanpak van stikstof en moet er in 2030 een schaalbare krijgsmacht van minimaal 122.000 mensen paraat staan.
Maar ook de prijs daarvan is in het coalitieakkoord terechtgekomen. Daar zit de grootste angel voor de coalitie: oppositiepartijen laten tekenen voor bezuinigingen.
Die zijn fors. Neem de hogere belasting om de nieuwe NAVO-norm te halen, het hogere eigen risico, een verkorting van de WW-duur en de verhoging van de AOW-leeftijd. Al die maatregelen doen pijn.
Dat weten Jetten, Yesilgöz en Bontenbal natuurlijk ook. Alleen probeerden zij de bezuinigingen zo uit te leggen dat het iets onoverkomelijks was. "Ik denk dat iedereen die het nieuws een beetje volgt, ziet wat er in de wereld aan de hand is", zei Jetten, doelend op de geopolitieke onzekerheden. De extra 'defensiebelasting' was dus "logisch".
De bezuinigingen op de zorg worden als broodnodige hervormingen bestempeld. Doorgaan op de huidige weg was volgens de D66-leider zelfs "onacceptabel." En waarschuwde hij erachteraan: "We willen die goede zorg ook voor de toekomstige generaties."
Maar hoe je het ook noemt, het zijn maatregelen die mensen in de portemonnee gaan voelen. Dat is een ingewikkelde en impopulaire boodschap die nu nog niet uit de verf kwam. Daar zal de coalitie zeker op worden getest in het debat over de plannen volgende week dinsdag.
Tijdens dat debat zal ook nóg duidelijker worden hoe groot de opgave voor de nieuwe coalitie wordt. Want zonder medewerking van oppositiepartijen kunnen de door de coalitie beoogde doorbraken überhaupt niet van de grond komen.
De presentatie van de plannen was dan wel een sluitstuk van deze fase in de formatie, maar daarmee hebben de partijleiders pas het makkelijkste deel achter de rug. Namelijk: zeggen dat je wilt samenwerken met een uitgestoken hand naar de oppositie. De grootste uitdaging is natuurlijk of die hand ook wordt aangenomen en tegen welke prijs.
Source: Nu.nl algemeen