Nigeria De sloop van de visserswijk Makoko in Lagos is volgens de lokale overheid een veiligheidsmaatregel. Voor bewoners voelt het als de afbraak van hun manier van leven. „We hebben geen idee waar ze stoppen. Iedereen is bang.”
Een meisje vaart langs gesloopte woningen in de visserswijk Makoko in Lagos.
Op de lagune dobberen houten roeiboten met ontheemde families, omringd door huisraad die ze nog wisten te redden. Daarachter steken de staketsels van hun recent gesloopte huizen uit het water. Vrijwel dagelijks halen bulldozers woningen neer in Makoko, een visserswijk op het water in Lagos. Volgens de deelstaatregering van Lagos, de Nigeriaanse miljoenenstad aan de kust, is dat nodig voor de veiligheid van de bewoners. Maar die vrezen het einde van hun informeel gegroeide wijk, waar vissersfamilies soms al generaties lang wonen.
Juliet Awanjinu zit op een houten krukje een teil garnalen te sorteren. Het is de vangst waarmee haar schoonzoons gisteravond thuiskwamen. De visserij gaat door in Makoko, maar om Awanjinu heen is niets meer over van de woning met acht kamers waarin zij en haar volwassen kinderen met hun families woonden. Nu bivakkeren ze in twee geïmproviseerde tentjes op de fundering die ze ooit zelf drooglegden in het brakke water.
Vlak voor Kerst kwamen de bulldozers, vertelt Awanjinu. „Om zeven uur ’s ochtends, we sliepen nog. Ze schoten meteen traangas af. We zijn allemaal in het water gesprongen. Niets konden we redden. Al onze spullen zijn in het water gestort.” De familie heeft alleen nog de kleding die ze droegen toen de sloop begon, en de schaarse huisraad die bleef drijven.
De deelstaatregering zegt tot sloop te zijn overgegaan omdat de informele behuizing in Makoko steeds verder de kreek op is gebouwd, veel te dichtbij de hoogspanningsmasten in de lagune. Awanjinu wijst op de elektriciteitskabels in de lucht, op nog geen honderd meter van haar voormalige woning. „Ze beweren dat dit niet veilig is.”
De deelstaatregering zegt dat de informele bebouwing in Makoko te dicht bij hoogspanningsmasten ligt.
Het is niet voor het eerst dat de overheid ingrijpt in deze visserswijk, waar openbare voorzieningen grotendeels ontbreken. Awanjinu, die schat dat ze in de vijftig is, woont al dertig jaar in Makoko. Haar huis werd al drie keer eerder gesloopt. Waarom haar familie niet ergens anders gaat wonen? „Wij hebben geen keus. Er is nergens in Lagos ruimte voor ons. En dit is onze manier van leven, op het water.” Zoals veel bewoners van Makoko is zij Egun, een West-Afrikaanse etnische groep uit de kustgebieden van Nigeria en buurland Benin, die zich in de negentiende eeuw vestigde op het water in de Lagos Lagune.
Ook in 2012 kwamen de slopers in actie, ook toen wegens de nabijheid van de elektriciteitsmasten. Destijds stopte de sloop op zo’n honderd meter van de hoogspanningskabels. Nu dringen amfibische bulldozers steeds verder de dichtbebouwde waterwijk in. „Eerst zeiden ze dat iedereen weg moest op dertig meter van de masten, toen honderd en nu tweehonderdvijftig meter. Wij geloven er niets meer van”, zegt Awanjinu’s dochter Tope Jigbe (37), geboren, getogen en getrouwd in Makoko. Haar drie kinderen helpen mee met het wassen van garnalen in het troebele water. „En als het om onze veiligheid gaat, waarom beschieten ze ons dan met traangas?”, vraagt ze zich af.
Bewoners van Makoko zoeken tussen het puin naar hun eigendommen. Vrijwel dagelijks halen bulldozers woningen neer.
Voordat de bulldozers dezer dagen aan de slag gaan in Makoko, schieten politieagenten eerst traangas het gebied in om de bewoners uiteen te drijven. Volgens bewoners en ngo’s die werken in de informele woonwijk zijn al minstens vier mensen overleden door het traangas, vooral zuigelingen en mensen met ademhalingsproblemen.
„Pa, pa, pa, pa, ze schoten zo veel traangas!”, weeklaagt Awanjinu, terwijl ze op haar mobiel een foto toont van haar 65-jarige zus Ume. Die werd onwel van het traangas en overleed op weg naar het ziekenhuis, zegt ze. „We hebben geprobeerd haar naar het vasteland te varen, maar konden er niet op tijd komen.” Op het water ontstond een file van mensen die in paniek per boot de wijk uit probeerden te vluchten, legt ze uit in het Pidgin, een lokale taal. „Go slow dey for water, steeds als ze beginnen te schieten.”
Juliet Awanjinu toont een foto van haar zus Ume Awanjinu, die volgens de familie is overleden na het inademen van traangas.
Een stuk verder zuidwaarts in Makoko, ver verwijderd van de hoogspanningsmasten, staat de gepensioneerde ambtenaar Felix Kiki beteuterd te kijken naar de overblijfselen van zijn twee woningen. Hij werd in 1950 geboren in Makoko en woont er zelf niet meer, maar huisvest er familieleden. Toen de bulldozers kwamen, was hij op reis. „Sinds ik terug ben is er geen dag geweest zonder het geluid van de cats”, zegt Kiki, zoals ze in Makoko de Caterpillar-graafmachines noemen.
Tussen de houten bouwwerken staat af en toe een bamboepaal met daaraan de groen-witte Nigeriaanse vlag. Die markeren volgens de slopers de grens tot waar wordt gesloopt – bewoners zeggen dat de vlaggen steeds verder de wijk in worden geplaatst. „We hebben geen idee waar ze stoppen. Iedereen is bang”, zegt Kiki. „Sommigen zijn zelf alvast begonnen hun huis af te breken.”
Felix Kiki (75) voor de overblijfselen van zijn huis in Makoko.
Bewoners halen delen van hun houten huizen uit elkaar tijdens de sloopwerkzaamheden.
Dan begint de lucht te prikken aan huid en ogen. „Traangas”, constateert Kiki, en wijst naar waar de zware motor van een cat alweer te horen is. Het is elf uur ’s ochtends als de eerste graafmachine met donderend geraas inhakt op de volgende rij huisjes op palen. Van een afstand staan bewoners verslagen toe te kijken, soms vanuit het vuile water – Makoko is een open riool – waar zij in paniek in zijn gesprongen.
Vaarroutes zijn verstopt doordat dakloze families er met hun vissersboten liggen aangemeerd. Het geluid van tegen elkaar botsende platbodems mengt zich met het lawaai van sloophamers en breekijzers van bewoners die besloten de sloop niet af te wachten. Zij hebben geen zin in een interview, en breken met verbeten gezichten hun eigen woningen af om in ieder geval het bouwmateriaal te redden.
Bewoners vervoeren hun bezittingen per boot, terwijl de autoriteiten doorgaan met de sloop van huizen langs de rivier.
Van oudsher zijn het de baales, de traditionele leiders van Makoko, die overleggen met de deelstaatregering en opkomen voor de belangen van de lokale gemeenschap. Maar vandaag gooit baale Stephen Aji moedeloos zijn handen in de lucht: „We are tired, too”, verzucht hij vanaf zijn sofa in het betonstenen huis van twee verdiepingen dat hij bouwde in Makoko. „Ik praat niet meer met de regering.” Ook de toekomst van zijn eigen huis lijkt hem niet zeker, vervolgt de 66-jarige Aji: „Het lijkt wel of ze alles plat willen gooien. Zelfs sommige baales zijn hun spullen aan het pakken.”
Lokale leider Stephen Aji (66) praat niet meer met de regering, omdat hij die niet meer vertrouwt: „Wie weet waar ze zullen stoppen?”
Vanuit de lucht is goed te zien dat er veel meer is gesloopt dan het gebied rond de hoogspanningsmasten. Op recente dronebeelden van Makoko lijkt het alsof iemand van bovenaf een berg luciferhoutjes over de wijk heeft uitgestort, waar eerder rijen blauwe en rode golfplaten daken langs de waterwegen te zien waren. Ook de baale gelooft niets meer van het verhaal dat de sloop bedoeld is om bewoners te beschermen die te dicht bij de masten wonen.
Deze officiële lezing werd eerder deze week nog herhaald door de gouverneur van Lagos. Maar de landtongen die de afgelopen jaren voor de kust van Makoko zijn opgespoten, vertellen een ander verhaal. Het vergt weinig fantasie om daarin een ringdijk te zien, bedoeld om het achterliggende land droog te leggen. De visserswijk op het water ligt immers op een A-locatie, vlak bij het zakencentrum van Nigeria’s economische hoofdstad.
Al jaren liggen er plannen bij het deelstaatministerie van ruimtelijke ordening om Makoko in te polderen. In 2024 werd het droog te leggen land verkocht aan een projectontwikkelaar. Naast appartementencomplexen zouden er zakenhotels, een sportcentrum en een zwembad moeten verrijzen. Voor de naar schatting honderd- tot tweehonderdduizend overwegend arme en gemarginaliseerde bewoners van de wijk, die met enige overdrijving ook wel het Venetië van Lagos wordt genoemd, lijkt daarin weinig plaats.
Al jaren liggen er plannen van ruimtelijke ordening om Makoko in te polderen. Naast appartementencomplexen zouden er zakenhotels, een sportcentrum en een zwembad moeten verrijzen.
Source: NRC