Je zou het misschien bijna vergeten zijn, maar in juni vorig jaar viel het Nederlandse kabinet. Sindsdien zitten we met een demissionaire regering, inmiddels dubbeldemissionair zelfs. Toch hebben drie regeringspartijen na de verkiezingen in oktober in een opvallend snel tempo een regeerakkoord gesloten. Op vrijdag presenteerden D66, CDA en VVD hun regeerakkoord met de naam 'Aan de slag'.Daarin staat onder meer een uitgebreide passage over digitale autonomie, een onderwerp dat vooral de afgelopen maanden sterk is gaan leven. Daarnaast willen de partijen de AVG aanpassen en fors investeren in de digitale capaciteiten van de veiligheidsdiensten. Tweakers gebruikte ctrl‑F op het woord 'cyber' om te inventariseren welke digitaliseringsplannen het kabinet-Jetten heeft.
In Nederland is het gebruikelijk (maar niet verplicht) dat een regeerakkoord wordt gesteund door partijen die samen een meerderheid van de 150 leden van de Tweede Kamer tellen. D66 (26 zetels), het CDA (18) en de VVD (22) hebben samen 66 zetels. Zo'n minderheidskabinet is zeldzaam. Het betekent dat de partijen samen op zoek zullen moeten naar meerderheden voor al hun plannen en wetten. Ook in de Eerste Kamer (de Senaat) hebben de partijen een minderheid: 22 van de 75 zetels. Een Eerste Kamer-minderheid kwam de laatste jaren veel vaker voor. Bovendien vinden in maart 2027 verkiezingen plaats die leiden tot een nieuwe Eerste Kamer.
Dit artikel is op dezelfde manier opgesteld als dit eerdere artikel over alle verkiezingsprogramma's. Dat wil zeggen dat we hier alle passages over digitalisering hebben opgezocht en opgeschreven in een tabel. Bij sommige punten geven we wat context mee. Dat is de meest overzichtelijke manier om alle standpunten te zien.
Dat de overheid en ict geen match made in heaven zijn, is geen groot geheim. Veel ict-projecten vallen peperduur uit en de Belastingdienst kan al heel lang geen goed werk meer doen omdat de ict-systemen een zootje zijn. Het nieuwe kabinet heeft meerdere plannen daar iets tegen te doen.
"We uniformeren de bedrijfsvoering binnen het Rijk onder leiding van het ministerie van Binnenlandse Zaken: van ict en inkoop tot HR, onder andere door verplichte standaarden en gezamenlijke voorzieningen."
"We richten een Nederlandse Digitale Dienst op: compact, deskundig en met doorzettingsmacht. Deze dienst ondersteunt de digitalisering Rijksbreed, stelt kwaliteitsstandaarden op en borgt goede ontwerpkeuzes. We verminderen afhankelijkheid van externe IT-leveranciers door meer IT-talent in dienst van het Rijk te nemen. We maken verantwoorde inzet van data en AI binnen de overheid mogelijk."
"We maken een flinke inhaalslag op digitale dienstverlening voor burgers en bedrijven. De dienstverlening van Estland is het voorbeeld. Alle overheidsdiensten moeten online toegankelijk zijn."
Het kabinet krijgt opvallend genoeg geen eigen minister voor Digitale Zaken, terwijl daar de afgelopen maanden wel steeds meer over werd gespeculeerd. Als die functie er al komt, staat dat in ieder geval niet in het regeerakkoord. Wel is er al een bewindspersoon met deze portefeuille. Sinds 2022 heeft het kabinet een staatssecretaris voor Digitalisering, die dit combineert met Koninkrijksrelaties. De eerste staatssecretaris was Alexandra van Huffelen (D66). In het voorgaande kabinet was Zsolt Szabó namens de PVV staatssecretaris, tot hij opstapte toen de PVV uit het kabinet stapte.
In het verlengde van de bovenstaande passage besteedt het nieuwe kabinet veel aandacht aan digitale autonomie en soevereiniteit. Dat thema heeft de afgelopen maanden in rap tempo aan relevantie gewonnen. Opvallend is vooral dat de overheid wil inzetten op Europese alternatieven, al blijft sterk de vraag hoe dat in de praktijk moet gebeuren. Juist die details zijn belangrijk: hoe wil de overheid dit afdwingen, en in hoeverre grijpt zij daarbij in in de vrije markt?
Een opvallende, maar niet onverwachte passage in het regeerakkoord is dat de partijen de privacywet willen versoepelen. Daarnaast bevat het programma nog meer onderdelen die specifiek gaan over digitale veiligheid, privacy en andere internetgerelateerde zaken.
"Terroristische content dient altijd binnen één uur na het bevel van de toezichthouder offline te zijn gehaald."
Online gokkenDe VVD profileert zich traditioneel sterk op het thema veiligheid. In het regeerakkoord zijn daar ook verschillende passages aan gewijd.
"We stellen OV-boa's in staat om overlastgevers effectief aan te pakken. Hiervoor krijgen ze toegang tot het vreemdelingenregister en, onder voorwaarden, tot de strafrechtketendatabank. Vertrekpunt is dat iedere conducteur die dat wil, OV-boa kan worden. Ook worden de Rotterdamse RET-pilots landelijk uitgerold, waarin vervoerders en de politie veel intensiever gaan samenwerken."
"We ondersteunen de politie en investeren in de volle breedte in de operationele slagkracht en organisatie van de politie. Dat betekent dat we meer wijkagenten, cyber- en zedenrechercheurs opleiden en inzetten op meer politieposten."
"Cybercrime heeft een groeiende impact op de veiligheid van Nederlanders. We verhogen daarom de strafmaat voor zware cyberdelicten."
"Het Openbaar Ministerie vervult een onmisbare rol in onze strafrechtketen, maar wordt gehinderd door grote IT-problemen die mogelijk invloed kunnen hebben op strafzaken. We zorgen voor rust in het beleid ten aanzien van het OM en maken goede afspraken om de digitale bedrijfsvoering duurzaam op orde te brengen."
"We gaan door met de versterkte aanpak van online seksueel geweld zoals opgenomen in het Nationaal Actieplan, inclusief online vrouwenhaat en online seksuele intimidatie."
Met oorlog aan de grenzen van het continent en hybride oorlogsvoering die nu al Nederland treft, is het niet zo gek dat de partijen significant willen investeren in de Algemene en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Dat is niet helemaal nieuw; de meeste voorgaande kabinetten wilden dat al wel. Ook het oprekken van de bevoegdheden van de AIVD en MIVD en het inperken van de toezichthouders is geen verrassing, maar een ontwikkeling die al langer gaande is.
"We stellen versneld een nieuwe en versterkte Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op. Deze wet moet techniekneutraal zijn, zodat veranderingen in technologieën de diensten niet op achterstand plaatsen. We richten de wet zodanig in dat er sprake is van een dreigingsgerichte wet in plaats van de huidige wet die gericht is op inlichtingenmiddelen. Daardoor kan wendbaar en effectief opgetreden worden als de dreiging daarom vraagt. Tenslotte voegen we de toezichthouders samen, waardoor geïntegreerd toezicht kan plaatsvinden met voldoende (rechtsstatelijke) waarborgen."
"We stellen de diensten in staat nieuwe technologie maximaal te benutten en opponenten te doorzien, door te beschikken over het beste technisch talent, voldoende technologische capaciteiten en door meer samenwerking met (innovatieve) techbedrijven."
"We breiden de defensieve en offensieve cybercapaciteiten uit tegen dreigingen vanuit het buitenland, onder andere door het ontwikkelen van actieve cyberverdedigingsmaatregelen. We zetten hierbij in op het eerder en beter onderkennen van de cyberdreiging, door middel van een geïntegreerd inlichtingenbeeld op basis van data van diverse (private) organisaties. We versterken de wettelijke grondslag voor het delen van data met private partijen, waarin gewaarborgd wordt dat deze data niet bij vreemde mogendheden terecht komen. Dit vraagt om een gecoördineerde aanpak op monitoring en detectie door samenwerking tussen inlichtingen- en veiligheidsdiensten, NCTV, het Nationaal Cyber Security Centrum, bedrijfsleven en onze Europese partners."
"Cybercriminelen met duidelijke banden met het Russische regime worden op de Europese Sanctielijst geplaatst."
"Er komt gedifferentieerd toezicht voor operaties tegen buitenlandse dreigingen en voor het onderscheppen van militaire communicatie enerzijds, en inlichtingenwerk waarbij Nederlandse burgers rechtstreeks worden onderzocht anderzijds."
"We bestrijden desinformatie en online beïnvloeding. We vergroten de mogelijkheden om desinformatie te verwijderen in Europees verband en benutten alle mogelijkheden om socialemediaplatforms hierbij op hun verantwoordelijkheid aan te spreken. We beleggen de taak voor het monitoren van de herkomst en verspreiding van desinformatie bij de NCTV en de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties."
Netcongestie is een van de grootste obstakels in de energietransitie. Daarover, en over elektrische auto's, schrijft het aankomende kabinet dit.
"We breiden laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen uit en houden elektrisch rijden fiscaal aantrekkelijk. We stimuleren het gebruik van deelauto's, fiets en openbaar vervoer."
In het regeerakkoord staat weinig echt groots of schokkends over kunstmatige intelligentie – althans, minder dan je misschien zou verwachten bij een onderwerp dat zo sterk leeft. Wel wil het kabinet fors investeren, om voorop te kunnen lopen in een industrie die nu al wordt gedomineerd door de VS en China.
"Conform het Nationaal AI-Deltaplan, werken we onder andere aan een AI-Rekenkrachtplan, beslechten we structurele barrières in ruimte, energie en vergunningen die aanleg van digitale (AI-)infrastructuur belemmeren en versterken we AI-adoptie en -geletterdheid in Nederland."
"In lijn met de bestaande focus op het industriebeleid, kiezen we voor vier domeinen die essentieel zijn voor onze toekomstige economie en maatschappelijk welzijn: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. Binnen deze domeinen zetten we gericht in op het opbouwen van technologische nicheposities."
"We versterken bibliotheken in heel Nederland, waar mensen niet alleen terecht kunnen voor boeken, maar ook voor hulp bij laaggeletterdheid, digitale hulp en taallessen."
Het regeerakkoord bevat geen ingrijpende nieuwe plannen voor de zorg. In plaats daarvan zijn er enkele aandachtspunten, maar weinig echt unieks. Net als eerdere kabinetten wil ook dit kabinet inzetten op innovatie om de administratieve last te verlichten, zonder dat dit verder wordt uitgewerkt.
"We zorgen voor een landelijk dekkende infrastructuur voor gegevensuitwisseling, zodat samenwerking tussen zorgverleners – en waar passend met het sociaal domein – wordt ondersteund en hoogwaardig onderzoek ten behoeve van patiëntenzorg mogelijk wordt."
Veel economische standpunten in het regeerprogramma vallen ook onder eerdergenoemde passages zoals de opkomst van AI of strategische onafhankelijkheid. Er staat ook nog dit in.
D66 staat bekend als dé onderwijspartij. Over digitalisering in het onderwijs bevat het regeerprogramma echter niet veel concrete plannen. In feite gaat het om slechts twee passages.
Het coalitieakkoord heeft een aparte bijlage met financiële verantwoording. Daarin staan echter weinig specifieke kostenposten over digitalisering of privacy, zoals budget voor de Autoriteit Persoonsgegevens. Dit is de enige passage die er te vinden is.
Redactie: Tijs Hofmans • Eindredactie: Monique van den Boomen
Source: Tweakers.net