Coalitieakkoord D66, VVD en CDA komen met ingrijpende plannen en al vormen ze een minderheidskabinet: ze zijn niet zomaar alleen maar nederig. ‘Deze moeilijke keuzes vragen iets van ons allemaal.’
Dilan Yesilgöz (VVD), Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) tijdens de presentatie van het coalitieakkoord ‘Aan de slag’, in perscentrum Nieuwspoort.
D66-leider Rob Jetten springt het podium van Nieuwspoort op, vrijdagmiddag om één uur. Na hem komt Dilan Yesilgöz van de VVD, Jetten wijst naar rechts: dáár moet ze staan. Dan komt CDA’er Henri Bontenbal, zichtbaar nerveus. Hij likt aan zijn lippen, trekt zijn jasje recht.
De partijleiders staan er om hun coalitieakkoord te presenteren, waar ze met z’n drieën 33 dagen over hebben onderhandeld. En alle drie zeggen ze een paar keer hoe trots ze daarop zijn. Het is „een nieuwe koers voor ons land”, zegt Jetten, die zich al een beetje gedraagt als premier. Hij heeft het veel minder over wat zijn eigen partij voor elkaar heeft gekregen dan de andere twee, hij kijkt steeds glimlachend opzij – dan weer naar Yesilgöz, dan weer naar Bontenbal – en hij knikt veel. Het is ook Jetten die zijn aanstaande ministersploeg „het samenwerkingskabinet” noemt dat op zoek zal moeten gaan naar „bondgenoten”.
Jetten, Yesilgöz en Bontenbal stellen regeerakkoord voor
Achter het podium worden beelden van Nederland afgespeeld en wat steeds terugkomt: twee handen die elkaar vasthouden.
Yesilgöz somt op wat ze voor VVD-kiezers heeft binnengehaald, Bontenbal doet hetzelfde voor die van het CDA, daarmee lijkt deze presentatie op elke andere presentatie van regeerakkoorden. Het stuk ‘Aan de slag’ staat, net als altijd, vol met compromissen, en ook met ingrijpende keuzes. In dit akkoord vooral in de zorg en de sociale zekerheid. Maar wat het deze keer helemaal anders maakt: voor élk plan moeten de partijen, die in de Tweede Kamer maar 66 zetels hebben, met de pet in de hand langs de oppositie. Het is een regeerakkoord in potlood. Over elk idee zal opnieuw onderhandeld moeten worden.
En dus heeft Jetten het over „politiek met een uitgestoken hand”, en ook Yesilgöz zegt dat ze ernaar uitkijkt om met anderen „samen te werken”. Al verlangt zij „vooral” naar een „daadkrachtig kabinet”. Bontenbal maakt het meest een nederige indruk. Ze staan daar als „minderheidskabinet”, zegt hij.„In het volle besef dat het óns verhaal is, waarvoor we andere partijen nodig zullen hebben.” Niet alleen in de Eerste en de Tweede Kamer, ook in de rest van Nederland. De drie willen akkoorden sluiten met vakbonden en werknemers, maatschappelijke organisaties, provincies, gemeenten.
Maar in de presentatie van vrijdag valt ook te horen dat er van iederéén iets wordt verwacht. Bontenbal zegt dat het akkoord „niet vrijblijvend” is. „We maken moeilijke keuzes die van ons allemaal iets vragen.” Zo wordt van „burgers en bedrijven” gevraagd om mee te betalen aan defensie, waaraan het kabinet de komende jaren zo’n 19 miljard euro wil uitgeven, om de NAVO-norm te halen van 3,5 procent van het bbp.
De drie aankomende regeringspartijen nemen een gok: ze hopen op een nieuwe politieke cultuur waarin wordt samengewerkt en iedereen bereid is om offers te brengen en „verantwoordelijkheid te nemen”, en ze zeggen dat ze daar alvast op rekenen. Dat doen ze, zeggen ze vrijdag steeds maar weer, omdat ze in hun gesprekken met de oppositie en organisaties die bereidheid hebben gehoord. Behalve de PVV had niemand gezegd: zoek het maar uit.
De andere kant ervan is dat ze in al die gesprekken nog geen enkele toezegging hebben binnengehaald: eerst moest er een akkoord zijn.
Heel veelbelovend zijn de eerste reacties nog niet. Vakbond FNV heeft het over de plannen van het nieuwe kabinet om de aow-leeftijd harder te laten stijgen dan in het pensioenakkoord was afgesproken: is dít de uitgestoken hand? Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA, met veel zetels in de Tweede en de Eerste Kamer, zegt in een korte reactie dat de partij al die zetels zal inzetten om de plannen „socialer en groener” te maken, en dat dat „keihard nodig” blijkt te zijn.
In Den Haag zal het vanaf nu gaan over het kabinet zelf: welke partij krijgt welk ministerie, en wie worden er minister of staatssecretaris. Dat zullen, is al een tijdje het idee bij de drie partijen, mensen moeten zijn die zichzelf niet het allerbelangrijkste vinden en zich dus klein kunnen maken als dat nodig is. Ze moeten kunnen luisteren, meedenken, meebewegen. Ze moeten het kunnen opbrengen om de oppositie de eer te geven van een compromis, en tegelijkertijd zullen ze moeten proberen om de afspraken uit het coalitieakkoord zoveel mogelijk overeind te houden. En ze moeten aan hun eigen partij denken: er zullen compromissen komen die niet bij hun eigen ideeën passen, en die ze toch moeten verdedigen. Als je dat vier jaar blijft doen, is het risico dat kiezers zich niet meer in je partij herkennen en zich van je afkeren.
CDA’er Bontenbal heeft al een tijd geleden bedacht dat hij als fractievoorzitter in de Tweede Kamer blijft, om daar steeds eigen ideeën naar voren te kunnen brengen. Van Yesilgöz is bekend dat ze graag weer minister wil worden, het liefst van Defensie. Het is nog niet zeker of zij dan partijleider blijft.
Deze vrijdag overheerst bij Jetten, Yesilgöz en Bontenbal de eensgezindheid. In de avond zitten ze samen bij een talkshow op televisie. Volgende week dinsdag moeten ze ook met z’n drieën opkomen voor hun plannen in de Tweede Kamer. Rob Jetten wordt dan zo goed als zeker formateur.
De bedoeling is dat het nieuwe kabinet op maandag 23 februari wordt beëdigd, ná de skivakantie van koning Willem-Alexander.
Source: NRC