Arrestatie In zijn jeugd vond hij kerkelijke preken saai en oubollig. Tegenwoordig is Tom de Wal een van de bekendste gebedsgenezers van Nederland. Zijn organisatie Frontrunners is op veel plekken niet welkom. „God gaat je gebruiken als een sloophamer.”
Gebedsgenezer Tom de Wal tijdens zijn omstreden dienst op straat twee weken geleden in Tilburg toen hij werd gearresteerd.
Tom de Wal (32) vond de kerk vroeger maar saai. De kerk, dat was de Ichtuskapel in het Brabantse dorp Sleeuwijk – een staartje van de Biblebelt. Zijn ouders namen hun drie zonen elke zondagochtend mee naar het kleine, houten gebouw met torentje en klok. Daar luisterde de jonge De Wal met zo’n vijftig anderen naar preken van het genootschap der Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK). Er waren geen andere jongeren.
De Dienaar des Woords, zoals de prediker genoemd werd, sprak lang en ernstig. Hij verwees vaak naar de Bijbel. De Wal begreep niets van de preken, vond ze oubollig. En wat kon hij ermee in zijn dagelijks leven? Toen De Wal op de middelbare school zat, ging hij nauwelijks meer mee naar de kerk, schrijft hij in 2017 in een magazine van evangelistisch genootschap Jubilee.
Tegenwoordig is De Wal een van de bekendste gebedsgenezers van Nederland. Hij beweert dat zieken, zoals kanker- of parkinsonpatiënten, kunnen genezen als ze via hem tot God of Jezus bidden. Hetzelfde geldt voor de bevrijding van demonen, die volgens De Wal allerlei problemen veroorzaken — van depressie tot drugsverslaving. Met zijn vrouw Femke bidt hij in kinderwensdiensten voor stellen die het nog niet gelukt is zwanger te raken. Zolang ze maar geloven, is alles mogelijk. „Hallelujah!”, roept De Wal steevast na getuigenissen. „Amen!”
Voor dit artikel waren tien mensen bereid met NRC in gesprek te gaan. Het merendeel wilde niet met (achter)naam genoemd worden, omdat ze niks met de praktijken van De Wal te maken willen hebben, niet verstoten willen worden uit de gemeenschap of uit privacyoverwegingen. Hun volledige namen en contactgegevens zijn bekend bij de redactie.
NRC verzocht De Wal als wederhoor om te reageren op de inhoud van dit artikel en feitelijke onjuistheden aan te wijzen. Zijn opmerkingen zijn, evenals de antwoorden op negen vragen die NRC stelde, verwerkt in dit artikel.
Deze maand werden openingsbijeenkomsten voor een nieuwe kerkafdeling van De Wal in Eindhoven afgelast, na verzet vanuit de lokale politiek en demonstranten. De school, die door de afdeling was gehuurd voor bijeenkomsten, beëindigde na de eerste dienst het huurcontract. Eerder werd de organisatie van De Wal ook op andere plekken in het land de deur gewezen.
Toen De Wal geen openingsbijeenkomsten in Eindhoven kon houden, week hij uit naar de kerk Praise in Tilburg. Daar stopten agenten zijn dienst, waarna De Wal zijn gebedsgenezingen voortzette op straat. Dat zagen de politie en gemeente Tilburg als voortzetting van een evenement waarvoor De Wal geen vergunning had. Agenten arresteerden hem op straat en hij bracht drie uur in de cel door.
Deze donderdag liet de politie per brief aan De Wal weten dat de aanhouding onterecht was. Het OM heeft geconcludeerd dat er geen sprake was van een evenement, en seponeert de zaak. Kerkdiensten mogen niet zomaar afgebroken worden, zegt Paul van Sasse van IJsselt (bijzonder hoogleraar recht en religie aan de Rijksuniversiteit Groningen) tegen NRC, omdat de Grondwet vrijheid van godsdienst kent.
Demonstranten protesteren bij de omstreden dienst in Tilburg, omdat De Wal aan ‘homogenezing’ zou doen.
De Wal groeide op in het Noord-Brabantse dorpje Dussen, aan een van de vele lange dijken tussen Maas en Waal met landelijke, vrijstaande woningen. Vanuit zijn ouderlijk huis, witgepleisterd met rode luiken, keek De Wal uit op uitgestrekte weilanden. Buiten voetbalde hij met de kinderen die naast hem woonden, vertelt zijn oude buurman, die er nog altijd woont. Binnen keek hij graag naar de voorstellingen van Herman Finkers.
In Dussen (2.675 inwoners) leven katholieken en protestanten samen. Ze hebben hun eigen kerk, maar de kinderen van de rooms-katholieke en protestantse basisschool spelen met elkaar. Op die laatste school zat De Wal, vertelt Peter Treffers, die samen met zijn moeder in het bestuur van de oudervereniging zat. „Je zou kunnen zeggen dat ik in een soort bubbel leefde. Ik dacht dat de hele wereld zo was als ik”, vertelt De Wal in een interview met de christelijke site Revive. „Pas toen ik naar de middelbare school ging, kwam ik erachter dat het niet zo is.”
In de brugklas werd hij gepest, schrijft De Wal ook. Hij had een kleine groep vrienden, vertellen twee oud-klasgenoten. Daarmee gooide hij graag zijn vishengel uit, op zoek naar karpers of snoeken. Of ze speelden samen Runescape, een online rollenspel waarin spelers in een middeleeuws decor handel met elkaar drijven.
„Geen heel rebelse jongen, een niet-zoveel-aan-de-hand-leerling”, zegt Judith, die met De Wal in een havo-klas zat. „Een heel lieve, open jongen, die met iedereen overweg kon”, zegt een mannelijke oud-klasgenoot, die met hem de middelbare school doorliep. Hoe ze hem toen kenden, kunnen ze totaal niet rijmen met hoe De Wal zich nu profileert.
Als brugklasser begon De Wal met thaiboksen, schrijft hij in het magazine, om zich te kunnen verdedigen tegen pesters. Hij kreeg niet alleen adrenaline van boksen, maar ook van de hardcoremuziek waarmee hij ’s ochtends opstond. Zijn leven bestond uit stappen, drinken, boksen en muziek. Hij werd steeds argwanender en agressiever, zijn ouders maakten zich zorgen. Zij drongen erop aan dat hij zou beginnen aan catechisatie, jarenlang onderwijs in geloofsleer binnen het protestantisme. Dat weigerde hun zoon.
Hij vond een alternatief, om zijn ouders tevreden te stellen. Aan het einde van zijn middelbare schooltijd, kwam De Wal via het chatprogramma MSN in contact met een stel uit Almkerk, een gereformeerd dorp aan het andere uiteinde van de dijk. Zij hielden cursussen voor jongeren vanuit Alpha Youth, een beweging waarin jongeren levensvragen en zingeving verkennen vanuit het christendom in een informele sfeer met popmuziek en praktische preken. „Ik zit die tien avonden uit en ze zien me nooit meer terug”, dacht De Wal, zegt hij in een gesprek met Nederlands Dagblad.
Maar tijdens een preek bij het jeugdprogramma raakte hij „wedergeboren”, zegt De Wal in een interview met pastoor Arno van der Knaap, voor het YouTube-kanaal van diens kerkgemeente in Voorschoten. Hij kreeg een visioen waarin hij Jezus zag. Die zei: als je al je problemen aan mij geeft, los ik ze voor je op, vertelt De Wal. „Ik dacht: dat is een goede deal.”
Gebedsgenezingen op straat nadat de dienst in de kerk Praise was stopgezet.
Na dat visioen stond zijn leven „op zijn kop”. Toen hij thuiskwam, liep De Wal naar zijn slaapkamer. Daar trok hij al zijn kleding uit de kast en alle posters van de muur, om ze weg te gooien. Alle agressie was verdwenen. Hij verkocht zijn kaartje voor een hardcorefestival waar hij met vrienden heen zou gaan. De muziek gooide hij van zijn iPod.
Zijn vrienden van de middelbare school raakte hij kwijt. De Wal sloot zich aan bij Focus op God, een lokaal genootschap in de charismatische, evangelistische traditie dat geloofde in een enthousiaste beleving van het geloof en gebedsgenezingen. Tijdens de diensten in de woonkamer van een stel in Almkerk waren opwekkingsliederen te horen, aanwezigen gingen staan, klapten of riepen iets. De Wal was vooral toehoorder en kwam toen nog wat moeilijk uit zijn woorden, vertelt een bezoeker die er in de begindagen bij was. Hij wilde alles weten, vertelt een vrouw die Bijbelstudies hield voor hetzelfde genootschap.
De groep groeide met tientallen kerkgangers en verplaatste zich naar de garage, waar De Wal kennismaakte met gebedsgenezers van Jubilee. Door een voorganger van dit genootschap uit Oosterhout werd hij gewezen op de boeken van Smith Wigglesworth (1859–1947), een invloedrijke Britse evangelist die geloofde dat genezing door geloof kwam en slechte gezondheid door demonen. Hij probeerde de ziekte uit zieken te slaan. Mensen moesten medische behandelingen weigeren. Als ze niet genazen, lag dat aan henzelf.
Doordeweeks luisterde De Wal in de bus naar Breda, waar hij studeerde, naar radicale predikers, die op zijn iPod de plaats hadden ingenomen van de hardcoremuziek. Een van hen was Rodney Howard-Browne, een welvaartsevangelist uit Florida die leert dat God geloof en donaties beloont met materiële voorspoed, gezondheid en succes. Hij is een van de predikers die Donald Trump heeft gezegend in het Witte Huis. Volgens Howard-Browne is Trump door God gestuurd als „sloopkogel” om de wereldorde omver te werpen.
De Wal besloot een dienst van Howard-Browne te bezoeken, in 2014. Op beelden van de dienst is te zien hoe De Wal op de grond ligt, voor een podium. Howard-Browne spreekt hem toe, roept naar hem. „Vuur, het vuur van God.” De Wal ligt te trillen, zijn ogen dicht en tanden ontbloot. „Raap hem op”, zegt Howard-Browne. Twee mannen in het zwart rapen hem op. De Wal maakt hoge, snikkende geluiden. Howard-Browne pakt zijn hoofd vast en zegt: „God geeft je het briljante van de Bijbel, onder jonge mensen zal dit zich door heel Nederland verspreiden.”
In de tussentijd had De Wal zelf een podium gekregen, in een sporthal in Almkerk. Daar was het uitdijende genootschap Focus op God in 2012 naartoe verhuisd en leerde hij als jeugdleider de praktijk van het runnen van een genootschap. Samen met zijn vrouw bad hij voor mensen, zette hij een Bijbelschool op en organiseerde hij diensten voor jongeren met live-muziek.
In de sporthal leerde De Wal gastspreker Klaas van Denderen kennen, een oud-heroïneverslaafde die uitgroeide tot een invloedrijke charismatische evangelist in Nederland. Beelden uit die tijd bewijzen dat Van Denderen spreker in de sporthal was. In een mail aan NRC schrijft De Wal desondanks dat dit niet klopt.
De Wal maakte een „gretige, slimme en strategische” indruk maar leed ook aan grootheidswaanzin, zegt een andere spreker uit die tijd. Hij heeft „een messiascomplex”, zegt de oud-dominee van een gereformeerde kerk in Sleeuwijk.
De Wal trouwde in 2015, in de tuin van zijn ouderlijk huis, en kreeg vijf kinderen met zijn vrouw. Naast karpervissen en fitnessen steekt De Wal zijn tijd in de stichting die hij tien jaar geleden met zijn vrouw begon om een nieuwe generatie gelovigen aan te spreken. De naam daarvan, Frontrunners, is ontleend aan een passage uit de Bijbel: „Weet gij niet, dat zij, die in de renbaan lopen, allen wel lopen, doch dat slechts één de prijs kan ontvangen?”
Het verspreiden van zijn evangelie via Frontrunners nam vooral in coronatijd een vlucht, toen gelovigen zijn video’s online vonden. Op YouTube, Instagram en TikTok heeft Frontrunners tienduizenden volgers. Een video waarin een meisje wier armen niet even lang waren hiervan genezen zou worden, werd anderhalf miljoen keer bekeken. De Wal schreef negen boeken, volgens zijn site 800 duizend keer gratis uitgedeeld. Ook biedt hij onbetaald onderwijs aan, online en op locatie, in onder meer evangeliseren en ondernemen.
Frontrunners kent geen leden, maar naar zijn diensten komen honderden bezoekers. Twee jaar geleden hield hij een conferentie in Ede, waar de zaal met 1.100 plaatsen drie dagen op rij volgeboekt was. Bij zijn diensten komen allerlei toehoorders, van gezinnen met jonge kinderen tot ouderen, zegt een bezoeker.
De Wal doet niet aan homogenezing, beweert hij. De Wal heeft nog nooit een preek over homoseksualiteit gehouden, schrijft hij in een mail aan NRC, en benadrukt dat hij uit de Bijbel put als hij over seksualiteit spreekt. Daaruit maakt hij op dat een huwelijk tussen man en vrouw is. Homoseksualiteit schaart hij onder seksuele onreinheid, zou blijken uit een voorbereidingsvideo voor diensten in bezit van Omroep Brabant. Daarvan probeert hij mensen te bevrijden, is te horen op opnames die Omroep Brabant publiceerde. Als mensen vragen om te bidden voor „specifieke thema’s”, schrijft in een mail aan NRC, bidden ze daarvoor.
Een bezoeker wordt in haar rolstoel naar binnen gebracht voor een dienst in een Maastrichts congrescentrum geleid door Tom de Wal.
Hij reisde afgelopen jaren naar Oekraïne, Zwitserland, Albanië, Kenia, Burundi, Bulgarije en Ierland om te preken. KLM-vluchten maakten plaats voor privéjets. Frontrunners haalde in zowel 2023 als 2024 tussen de 5 en 6 miljoen euro aan giften op, blijkt uit de jaarverslagen. De organisatie gaf in die jaren miljoenen uit aan evangelisatie, zending en personeel, waardoor de winst tweemaal op bijna 3 miljoen uitkwam. Inmiddels werken er 45 mensen voor De Wal.
Wie geeft en zaait, zal oogsten, verkondigt De Wal als welvaartsevangelist die rijkelijk citeert uit de Bijbel. Zijn boeken en diensten zijn gratis en deelnemers worden aangemoedigd te doneren. Als je bidt voor genezing of welvaart, zegt De Wal, is alles mogelijk. Zoals de Audi’s, Mercedessen en BMW’s die De Wal aan volgers of bevriende kerkgangers schonk uit naam van God.
Frontrunners is te commercieel en De Wal loopt te veel te koop met zijn rijkdom, vinden sommige gelovigen. Een bezoeker van Jubilee en Frontrunners verwijst naar een passage uit de Bijbel: „Jezus ging naar de tempel en joeg de handelaars en hun klanten eruit. […] ‘Er is geschreven dat Gods huis een huis van gebed moet zijn. Maar wat hebt u ervan gemaakt? Een rovershol!’ zei Hij.” In reactie op deze kritiek schrijft De Wal in een mail aan NRC dat Frontrunners allesbehalve commercieel is, omdat de organisatie alles gratis doet en grote bedragen weggeeft aan andere kerken of goede doelen.
Van de ontvangen miljoenen wilde De Wal een megakerk bouwen op een dijkje in Dussen. Na verzet van buurtbewoners ging hij met de kartrekker, Helga Gardenier, in gesprek. „Hij dacht met ons mee, maar had ook overal een antwoord op.” De buurtbewoners bleven zich verzetten en De Wal trok zijn vergunningsaanvraag in. Deze week liet de gemeente Altena aan Frontrunners weten dat de diensten die ze in het oude partycentrum houden niet mogen, omdat het een horecabestemming heeft. De Wal heeft nog altijd uitbreidingsplannen op die plek, maar moet eerst een nieuwe omgevings- en exploitatievergunning krijgen.
Ook zijn gebedsgenezingen roepen weerstand op. Tegenover Omroep Brabant vertelde Sebastiaan Paap over zijn aan borstkanker overleden vrouw, die filmpjes van De Wal bekeek en medicatie meed. Een bezoeker van Frontrunners wilde in gesprek met NRC omdat hij het gevaarlijk vindt dat De Wal suggereert dat bidden tot genezing kan leiden. De Wal geeft nooit medisch advies, beweert hij tegen Nederlands Dagblad. „Ik zeg altijd dat het God/Jezus is die geneest”, schrijft De Wal in een mail aan NRC.
Dat De Wal verzet oproept, is volgens hem in overeenstemming met profetieën van God die hij zou hebben gehad. „God gebruikt je als een vechter. God gaat je gebruiken als een sloophamer. En God gaat je gebruiken als een bulldozer. God geeft jullie een soort oorlogsbediening, waarbij je altijd als een soort stier op een rode lap zal zijn”, zegt hij in een video op YouTube.
Na zijn arrestatie in Tilburg verscheen De Wal in een boevenpak op zijn YouTube-kanaal, als een moderne martelaar. „Persoonlijk heb ik niks met politiek correcte, gepolijste dingen”, zegt hij in eerdergenoemde video. „Ik houd ervan als iets de rand opzoekt of soms eroverheen gaat. […] Ik vind dat schitterend omdat dat is hoe God mij heeft gemaakt.”
Source: NRC