De partijleiders van D66, CDA en VVD presenteren straks om 13 uur in Nieuwspoort hun coalitieakkoord. Gaat het roer helemaal om in Den Haag? We bellen met politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
is verslaggever van de Volkskrant.
Dag Avinash, de drie beoogde coalitiepartners zijn er in drie maanden samen uit. De formatie gaat daarmee een stuk sneller dan we afgelopen keren gewend waren. Hoe verklaar je dat?
‘Dat is in de eerste plaats een bewuste keuze van Rob Jetten. Hij zag al in een vrij vroeg stadium dat het weleens heel erg lang zou kunnen gaan duren omdat de VVD niet door één deur kon met GroenLinks-PvdA. Dan kun je toch aan tafel gaan zitten en proberen er met vier partijen uit te komen. Dat gaat dan waarschijnlijk klappen, waarna je het met JA21 moet proberen, wat mogelijk ook zou zijn geklapt, en dan kom je weer terug bij GroenLinks-PvdA.
‘De lange formaties van afgelopen tijd leren dat de onderlinge verhoudingen dan zo verzuren, dat dat de sfeer en de regeerbaarheid van het land niet ten goede komt. Dat scenario wilde D66 voorkomen.
‘Het tweede punt waardoor het snel ging, is dat ze onderhandelden voor een minderheidscoalitie. Dat betekent dat het weinig zin heeft om nu alle details helemaal uit te onderhandelen, want je weet dat je straks toch weer langs GroenLinks-PvdA moet, of een van de rechtse partijen, om een meerderheid te krijgen.’
Is een snelle formatie een voorbode dat de samenwerking straks ook soepel en daadkrachtig zal verlopen?
‘Dat is in elk geval wat de drie partijleiders willen uitstralen. Ze willen breken met het amateurisme van het afgelopen kabinet, het gescheld, het geroddel. Voorheen was ‘oude politiek’ altijd een beetje een scheldwoord in Den Haag, maar nu zie je dat die term een soort herwaardering lijkt te krijgen. Tijdens de persconferentie woensdag viel het woord ‘professioneel’ ook meerdere keren. De coalitiepartners willen netjes met elkaar omgaan, de ander informeren als je ergens een probleem mee hebt, met elkaar bespreken hoe je ergens uit kunt komen.’
Er is de afgelopen weken opvallend weinig gelekt uit de onderhandelingen, is dat hier ook het gevolg van?
‘Zeker, ik denk dat Jetten de boel heel strak heeft willen houden en heeft gezegd: we gaan niets lekken, ook als teken van wederzijds vertrouwen. Die eerste test hebben ze goed doorstaan. Er lekte woensdag pas wat uit, toen het document naar de fracties ging. Dat was het moment dat alle Kamerleden en medewerkers inzage kregen, dat is een grote groep mensen waardoor de kans op lekken toeneemt. Maar je kunt hieruit wel concluderen dat er in elk geval tussen de partijleiders, de financieel woordvoerders en de secondanten een hechte vertrouwensband is opgebouwd.’
Nog even over dat lekken: De Telegraaf maakte woensdag melding van enkele details uit het akkoord, maar in de Volkskrant hebben we daar niets over kunnen lezen. Is dat een bewuste redactionele keuze?
‘Dat doen we bewust ja. Deze punten waren niet zo enorm baanbrekend dat je zegt: die moeten we echt nú brengen. Je wilt de zaken altijd zo veel mogelijk in een volledig perspectief laten zien, zodat je de maatregelen in hun totaliteit kunt beoordelen. In dit geval maken wij dan de afweging dat we beter een dagje kunnen wachten op de presentatie, zodat we voor de lezer het volledige beeld kunnen schetsen.’
Later vandaag wordt het akkoord aan de buitenwereld gepresenteerd. Waar ga je straks op letten?
‘Ik ben wel benieuwd welke toon vandaag zal worden aangeslagen. Als je kijkt naar Dick Schoof, die kwam destijds bij zijn presentatie heel nerveus over. Asiel leek toen het grootste probleem van dit land te zijn. Er werd zelfs gesproken van noodwetgeving. De hele taal en toon straalden toen somberheid en angst uit.
‘Gezien de campagne die Jetten heeft gevoerd en de manier waarop hij als D66’er in de politiek en in het leven staat, verwacht ik straks wel een positiever verhaal. Ik denk dat hij zich ook zal proberen te richten op de mensen die niet op hem hebben gestemd. D66 plaats je normaalgesproken iets links van het midden, maar hij regeert in een overwegend rechts-conservatief land en een overwegend rechts-conservatieve Kamer. Daar zal hij zijn toon aan moeten aanpassen. Het zal zeker ook over migratie gaan, maar in een breder kader verwacht ik, en natuurlijk over internationale veiligheid.
‘En het zal ook gaan over het gegeven dat er moet worden bezuinigd. Ik ben heel benieuwd welk woord hij daarvoor gaat vinden, want het woord bezuiniging neemt hij liever niet in de mond.’
Dus er gaat de komende jaren flink worden ‘geïnnoveerd’?
‘Bijvoorbeeld ja. Bij de VVD hoorde je afgelopen weken achter de schermen wel zeggen dat er ‘een flinke bezuinigingsopdracht’ ligt, zoals de liberalen dat dan noemen. Bij D66 klonk het dan: het is geen bezuinigen, het is investeren. Dus ik ben benieuwd hoe Jetten dat gaat verpakken.’
Waar zitten de grootste pijnpunten?
‘Wat we in ieder geval weten, is dat er 20 miljard naar Defensie moet vanwege de internationale situatie. In het door CDA en D66 opgestelde formatiedocument van een paar weken geleden stond al dat dat geld gevonden moet worden bij de zorg en de sociale zekerheid. De VVD is het daarmee eens, maar ja, het is wel een minderheidskabinet. Dus de belangrijkste vraag zal zijn hoe zij steun gaan vinden.
‘Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA is bereid om te praten, maar hij heeft één belangrijke voorwaarde en die komt erop neer dat alle extra investeringen in Defensie of andere zaken nooit ten koste mogen gaan van bestaanszekerheid. Dan heb je het dus over de zorg en de sociale zekerheid. En ook de BBB, die veel zetels heeft in de senaat, heeft al gezegd dat ze niet zal instemmen met bezuinigingen op de zorg. Dus het wordt nog interessant de komende maanden, hoe ze die begroting sluitend gaan krijgen.’
Je kunt dus eigenlijk constateren dat deze eerste fase lekker vlot is gegaan vanwege die minderheidsconstructie, maar dat de volgende fase om diezelfde reden juist weleens heel ingewikkeld kan gaan worden?
‘Absoluut. Deze drie partijen zijn het over de basis wel eens, maar het echt moeilijke werk gaat nu pas beginnen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant