‘Aan de slag’ is het motto van het regeerakkoord dat aanstaand premier Rob Jetten vrijdagmiddag presenteert aan het land. Hij zal hopen dat het beklijft, al wijst de praktijk uit dat een kabinet dat maar zeer ten dele zelf in de hand heeft.
is chef van de politieke redactie.
In de strijd om de beeldvorming kun je maar beter zelf het initiatief hebben. Daarom komt vroeg of laat in elke kabinetsformatie de vraag op tafel: wat wordt ons motto? En vroeg of laat blijkt dan ook dat het niet meevalt om het met drie of meer politieke partijen eens te worden over iets wat in een paar woorden de ziel van een nieuwe regering moet uitstralen.
Wie heeft bedacht dat het dit keer ‘Aan de slag’ moest worden, wilden de partijleiders deze week niet kwijt: ‘Geen commentaar.’ Zeker is dat D66-voorman Rob Jetten er vorig jaar zijn boek Hoe het wél kan mee inleidde: ‘De toekomst begint vandaag. Aan de slag!’ Maar CDA-leider Henri Bontenbal is er minstens zo dol op. In zijn politieke pamflet Het kan echt anders staat het vele malen: gemeenten, bouwers, energiebedrijven, Europa, asielzoekers en betrokken burgers, allemaal moeten ze ‘aan de slag’.
VVD-leider Yesilgöz zal er op haar beurt geen bezwaar tegen hebben gemaakt. De VVD heeft doorgaans wat minder op met al te veel ideologische bevlogenheid in de motto’s. In de aanloop naar het tweede kabinet-Kok in 1998 antwoordde VVD-minister Gerrit Zalm van Financiën op de vraag naar een geschikt motto: ‘Werk, werk, werk.’ Maar dat was toch al het motto van Kok I? ‘Ja’, zei Zalm, ‘je hebt meer van die succesfilms, die komen dan met deel twee.’
‘Werk, werk, werk’ was overigens niet de titel van Koks eerste regeerakkoord uit 1994, maar het thema van de Regeringsverklaring die hij destijds aflegde in de Tweede Kamer. Het werd ook een van de weinige motto’s die buiten het Binnenhof enige zeggingskracht kregen, waarschijnlijk vooral omdat de belofte dankzij de opverende economie tamelijk spectaculair werd nagekomen: de werkloosheid daalde van 7,3 naar 4,7 procent.
Ook ‘Spreiding van macht, kennis en inkomen’, het motto van Joop den Uyls regeringsverklaring uit 1973, resoneert tot op de dag van vandaag. Niet omdat er op dat vlak veel echte doorbraken kwamen, wel omdat sommige bewindslieden er luidruchtig naar streefden en de ploeg daarmee ook een behoorlijke trendbreuk was met alle voorgaande én volgende kabinetten.
Na Den Uyl volgde de zakelijkheid van de premiers Dries van Agt en Ruud Lubbers, die niet al te veel werk maakten van de kop boven hun regeerprogramma’s. ‘Resultaat programmatische besprekingen’, zette Lubbers erboven in 1989. In deze eeuw volgde een reeks moeizame frasen die niemand zich meer herinnert en waarin vooral doorschemerde dat de onderhandelaars het er met grote moeite over eens werden. Zo moet premier Balkenende in 2002 aan ‘Werken aan vertrouwen, een kwestie van aanpakken’, zijn gekomen.
Alleen het ‘Bruggen slaan’ van Mark Rutte en Diederik Samsom, in 2012 door het duo gepresenteerd voor een grote foto van de Amsterdamse Uyllanderbrug, kreeg enige weerklank. Maar ook dat was alleen omdat zij boter bij de vis leverden: op Rutte II wordt met gemengde gevoelen teruggekeken, maar niemand kon ontkennen dat de brug tussen de partijleiders van PvdA en VVD vijf jaar lang onverwoestbaar was. Het werd het langstzittende kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog.
Voor Jetten is ‘aan de slag’ vooral een reactie op de kabinetten die daarna kwamen, die alle vroegtijdig vielen en mede daardoor weinig tastbare resultaten nalieten. ‘De afgelopen jaren waren er te veel discussies in Den Haag, terwijl de mensen in het land te weinig merkten van vooruitgang’, zei hij er deze week over.
Die apathie wil hij doorbreken, in de wetenschap dat het een groot politiek waagstuk wordt. Met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer en 22 in de Eerste is het kabinet afhankelijk van de bereidwilligheid van velen.
Aan Jettens humeur zal het niet liggen. ‘Ik heb heel veel zin om aan de slag te gaan’, glunderde hij deze week nog maar eens, zijn motto herhalend voor de camera’s. Of het over vier jaar nog aan hem kleeft, gaat in hoge mate afhangen van zijn eigen politieke stuurmanskunst.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant