Terwijl in de Tweede Kamer de laatste hand werd gelegd aan een regeerakkoord, deed de Haagse rechtbank woensdag een uitspraak die het klimaatbeleid van het nieuwe kabinet direct al op losse schroeven zet.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Dat concludeert de Amsterdamse hoogleraar Europees recht Christina Eckes, gespecialiseerd in klimaatzaken, naar aanleiding van de rechtszaak die milieuorganisatie Greenpeace namens de inwoners van Bonaire tegen de Nederlandse Staat had aangespannen. ‘De rechter zegt eigenlijk dat het Nederlandse klimaatbeleid al jarenlang niet goed is onderbouwd.’
De rechtszaak gaat over Bonaire, waarom zijn de consequenties volgens u dan zo verstrekkend?
‘De uitspraak gaat inderdaad primair over het feit dat Nederland heel lang geen klimaatbeleid heeft gevoerd in Bonaire. Daar moet de overheid nu snel actie ondernemen. Onder meer door te investeren in maatregelen die het eiland beschermen tegen klimaatverandering.
‘Maar wat van de rechtbank daarbij zegt over het Nederlandse klimaatbeleid in algemene zin is nog veel verstrekkender. Nederland heeft nooit vastgesteld wat precies het fair share zou moeten zijn dat Nederland moet bijdragen aan het terugdringen van de CO2-uitstoot in de wereld. Dat zou de overheid wel moeten doen.’
Dat gaat inderdaad ver, want het Nederlandse klimaatbeleid is nu helemaal geënt op Europees klimaatbeleid om uiteindelijk in 2050 klimaatneutraal te zijn. Moet dat dan helemaal overboord?
‘Daar komt het wel op neer. Het beleid zou zo in elkaar moeten zitten dat er wordt gekeken naar de wereldwijde uitstoot. En hoeveel verantwoordelijkheid elk land in de wereld draagt om die uitstoot terug te dringen. De nieuwe regering zal dat binnen achttien maanden alsnog moeten doen en daarna het nationale klimaatbeleid in overeenstemming brengen met die reductie.’
Daarbij moet de overheid van de rechter ook de uitstoot van de lucht- en scheepvaart meenemen.
‘Ja, en dat gaat het voor de regering natuurlijk nog moeilijker maken om het eerlijke aandeel te halen. Want Nederland heeft Schiphol en de Rotterdamse haven, dus behoorlijk veel uitstoot en we weten dat het, zeker in de luchtvaart, heel lastig is om de uitstoot daar te verminderen.’
Dit alles moet voor het toekomstige kabinet heel ingrijpend zijn.
‘Zeker. Maar het is niet zo dat ze niet gewaarschuwd zijn. De uitspraak leunt heel zwaar op een uitspraak uit april 2024 van het Europees Hof. In die beroemde zaak van de zogenoemde KlimaSeniorinnen tegen Zwitserland heeft het hof al gezegd dat internationale rechten en mensenrechten de staat verplichten om een eerlijk aandeel te nemen in het terugdringen van broeikasgassen. Dat een Nederlandse rechter dat nu ook op het Nederlands klimaatbeleid toepast, was natuurlijk te verwachten.’
De nationale klimaatdoelstelling voor 2030 (55 procent minder uitstoot ten opzichte van 1990) was onder het vorige kabinet al nagenoeg onhaalbaar geworden. Met ‘klimaatdrammer’ Rob Jetten als premier, kun je vrijdag een regeerakkoord verwachten dat dat klimaatdoel alsnog probeert te halen. Maar dat moet dus direct al terug naar de tekentafel?
‘Ja. En het moet waarschijnlijk nog veel ambitieuzer worden. In de uitspraak wordt een studie aangehaald van het ministerie van Financiën uit 2023 waarin wordt gekeken hoeveel CO2 Nederland tot 2030 zou mogen uitstoten. De verwachting was toen dat dat budget in 2025 al op zou zijn.
‘De realisatie van een eerlijk aandeel in de wereldwijde CO2-reductie voor 2030 zou dus nu al niet meer te halen zijn. Dat zou betekenen dat de regering zich niet alleen moet inspannen voor terugdringen van uitstoot in eigen land, maar ook voor het uit de lucht halen van CO2 en moet investeren in andere landen zodat daar minder broeikasgas wordt uitstoten.’
Het maatschappelijk klimaat over klimaatbeleid verandert misschien nog wel harder dan het klimaat zelf. Draagvlak brokkelt af. Kan de regering onder die maatschappelijk druk de uitspraak ook naast zich neerleggen?
‘De kans is groot dat de staat tegen de uitspraak in beroep gaat. Maar ik verwacht niet dat dat heel veel uitmaakt. Sowieso heeft de rechter gezegd dat de overheid ook al per direct beleid moet aanpassen. Daarnaast is de kans dat het gerechtshof anders zal oordelen niet heel groot. De rechtbank baseert zich immers op die zaak van de KlimaSeniorinnen bij het Europees Hof. Zo’n uitspraak heeft juridisch veel gewicht.
Lopen we dan niet het risico dat steeds meer kiezers en politieke partijen zich gaan verzetten tegen het klimaatakkoord van Parijs? En ervoor pleiten daar uit te stappen?
‘Ik hoop niet dat het zo ver zal komen dat we daarin de VS achterna gaan. Het is technisch ingewikkeld want het akkoord is ook ondertekend door de EU. Maar zelfs als je dat toch zou doen, is dat geen oplossing. Want de uitspraak over de KlimaSeniorinnen gaat veel verder dan het Klimaatakkoord van Parijs. Dat is gebaseerd op meer internationale afspraken en mensenrechten. Afgelopen zomer heeft het Internationaal Gerechtshof in Den Haag ook al een opinie gegeven in die richting: er zijn veel verschillende juridiche normen en verdragen die overheden verplichten hun burgers te beschermen tegen klimaatverandering. Onder meer het internationaal gewoonterecht.
‘Het komt er dus op neer dat je de rechtsstaat aan je laars lapt als je deze uitspraak naast je neerlegt. Dat doen de VS nu ook al, maar ik hoop heel erg dat Nederland en de EU dat voorbeeld niet gaan volgen.’
Wilt u belangrijke informatie delen? Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant