Een nieuw kabinet moet snel keuzes maken over de toekomst van de zware industrie. Welke sectoren willen we houden en wie moet plaatsmaken voor duurzame, innovatieve bedrijven? Daar moet volgens de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) snel een antwoord op komen.
Energie-intensieve sectoren als raffinaderijen, staalproducenten, chemiebedrijven en kunstmestfabrikanten zijn nu goed voor een kwart van de Nederlandse CO2-uitstoot. Die uitstoot daalt de afgelopen jaren slechts mondjesmaat. En dan ook nog eens vooral door krimp, in plaats van door verduurzaming.
De zware industrie luidt al jaren de noodklok over hoge energieprijzen en zware concurrentie uit landen als China. De politiek moet de industrie steunen bij de verduurzaming om te voorkomen dat bedrijvigheid naar het buitenland vertrekt, vinden brancheverenigingen.
Maar die bedrijven kunnen niet allemaal binnen Nederland verduurzamen, schrijft de WKR donderdag in het kabinetsadvies Kiezen of verliezen. Daarvoor zijn onvoldoende middelen, ruimte en schone energie beschikbaar.
Een volgend kabinet moet daarom gericht bepalen welke sectoren hulp bij hun verduurzaming verdienen en welke bedrijven minder belangrijk zijn, aldus de raad. Het betekent niet dat de 'verliezers' meteen uit Nederland moeten vertrekken, maar wel dat ze hun eigen broek moeten ophouden. Dit heeft als mogelijk gevolg dat ze de overgang naar een groene economie niet overleven.
De WKR zegt zelf niet welke sectoren wel en niet mogen blijven, maar doet wel een voorzet. De wetenschappers zijn bijvoorbeeld kansen voor "innovatieve chemie", zoals de productie van duurzaam plastic.
De focus moet vooral komen te liggen op hoogwaardige, complexe producten. Het is daarom de vraag of er nog plek is voor fabrieken die veel energie gebruiken om relatief simpele stoffen als ammoniak en methanol te maken, aldus de WKR. Het is logischer om dat soort producten te importeren en vervolgens binnen Nederland te verwerken.
Bij het maken van strategische keuzes moeten politici rekening houden met de "brede welvaart" van Nederland, adviseren de klimaatexperts. Het draait dus niet alleen om economische belangen en CO2-uitstoot, maar bijvoorbeeld ook om de impact die bedrijven hebben op hun omgeving. Ook kunnen sommige sectoren belangrijk zijn om afhankelijkheid van het buitenland te voorkomen.
Dat laatste is een opdracht voor de hele EU, zegt klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, een van de auteurs van het advies. Europese landen moeten samenwerken om ervoor te zorgen dat belangrijke sectoren bewaard blijven. "Het is een illusie dat we alles zelf kunnen doen."
We hoeven bijvoorbeeld niet per se ons eigen staal te kunnen produceren, zegt De Coninck, zolang we kunnen vertrouwen op voldoende (duurzame) staalproducenten in de rest van de EU. "We moeten hier echt Europees op samenwerken."
Het wordt niet gemakkelijk om de verduurzaming van de industrie in goede banen te leiden, erkent de WKR. "Die keuzes gaan voor een deel pijn doen", zegt econoom en raadslid Henri de Groot. Maar uiteindelijk moet het ook wat opleveren: een economie die meer ruimte biedt aan innovatie.
"Wat we eigenlijk nodig hebben is dat er ruimte komt in het economisch landschap van Nederland voor de nieuwe industrie", zegt De Coninck. "Zolang je je oude industrie in stand houdt, betekent het dat de ruimte voor nieuwe industrie beperkt is."
Dat is volgens haar precies wat er nu aan de hand is. Grote vervuilers kunnen via zogeheten maatwerkafspraken staatssteun krijgen om te verduurzamen, terwijl dat soort steun voor nieuwe bedrijven ontbreekt. Groene producten, zoals gerecycled plastic, kunnen ondertussen niet concurreren met producten die op 'fossiele' wijze worden gemaakt.
Dat komt doordat de overheid vooral bezig is met gevestigde belangen, ziet De Coninck. Dat leidt ook tot wantrouwen bij burgers. "Mensen hebben het gevoel dat zij de zeggenschap over hun omgeving kwijt zijn, en dat er ook onvoldoende rekening gehouden wordt met de belangen van gewone mensen en van de samenleving."
De industrie klaagt dan weer terecht over de onvoorspelbaarheid van het overheidsbeleid, stelt de WKR. Nederland en de EU moeten daarom vasthouden aan hun groene koers en bedrijven de zekerheid geven dat grote investeringen in verduurzaming echt gaan lonen.
Het is niet voor het eerst dat experts oproepen tot moeilijke keuzes over de industrie. Planbureaus, netbeheerders en voormalig ASML-topman Peter Wennink gingen de WKR bijvoorbeeld voor.
Maar volgens de klimaatraad blijft Den Haag in de praktijk toch inzetten op het behoud van alle bestaande bedrijvigheid. De Coninck: "Het besef dat niet kiezen een slechte keuze is, is nog niet genoeg ingedaald."
Source: Nu.nl algemeen