Iran Met een omvangrijke oorlogsvloot in het Midden-Oosten voert de Amerikaanse regering de druk op het Iraanse regime op. Welke strategie Washington op het oog heeft bij een militaire operatie is niet duidelijk.
Het nucleair aangedreven vliegdekschip USS Abraham Lincoln is het vlaggenschip van de Amerikaanse armada die zich verzamelt in de wateren rond Iran.
De Amerikaanse militaire activiteiten in het Midden-Oosten namen de afgelopen weken in hoog tempo toe. Deze troepenopbouw is een reactie op het neerslaan van grootschalige protesten door het ayatollahregime in Iran. Toch lijkt de Amerikaanse president Donald Trump die aanleiding inmiddels uit het oog verloren te zijn; in een bericht op zijn sociale medium dreigt hij alleen nog over de nucleaire activiteiten van Iran.
Teheran lijkt op zijn beurt rekening te houden met een Amerikaanse aanval. De opperste leider ayatollah Ali Khamenei is al anderhalve week niet in het openbaar gezien. Normaal houdt hij kantoor in Beit-e Rahbari, een complex in het centrum van hoofdstad Teheran. Het Institute for the Study of War, een Amerikaanse defensiedenktank, noemt een ondergrondse bunker als mogelijke schuilplaats.
Op een kolossaal billboard aan een gebouw in Teheran worden de Amerikanen met een verwijzing naar hun eigen vlag gewaarschuwd voor bloedige Iraanse tegenaanvallen op de Amerikaanse armada die zich verzamelt in de wateren rond Iran.
Een gigantisch billboard op het Enghelab-plein in het centrum van Teheran voert de oorlogsretoriek op. Te zien is een Amerikaans vliegdekschip met beschadigde straaljagers op het dek, omringd door lichamen en plassen bloed. Het blauw van het schip, witte sterren van de aanval en het bloedspoor in de zee vormen samen de Amerikaanse vlag. Op het billboard staat de tekst ‘Wie wind zaait, zal storm oogsten’.
Dit betekent niet dat alle diplomatieke wegen al zijn uitgeput. Weliswaar ontkende de Iraanse minister Abbas Aragchi (Buitenlandse Zaken) dat zijn land direct met de Amerikanen in contact staat, maar hij zei wel dat er gesproken wordt met derde landen die als bemiddelaar optreden. Zo sprak president Mahmoud Pezeshkian onlangs nog met de Saoedische kroonprins Mohammed bin-Salman.
In een bericht op X zei de Iraanse missie bij de Verenigde Naties woensdag dat Iran bereid is om met de VS te praten. „Maar als het wordt geprovoceerd, zal het zich verdedigen en reageren als nooit tevoren!”
Welke doelen de Amerikanen in Iran zouden willen aanvallen is nog ongewis, maar met een hele waaier aan militaire bases in de regio en de oorlogsvloot die de afgelopen dagen is verzameld in het Midden-Oosten kunnen de Amerikaanse strijdkrachten alle kanten op. Trump sprak woensdag van een „enorme armada”, groter dan de vloot die de Amerikanen eerder dit jaar bijeenbrachten voor de kust van Venezuela.
De meest voor de hand liggende doelen in Iran lijken radar- en luchtverdedigingsinstallaties, militaire bases en commandoposten van de Revolutionaire Garde en de (ondergrondse) locaties waar de Iraanse leider Ayatollah Khamenei kan worden verwacht. Nieuwe Amerikaanse aanvallen op Irans nucleaire faciliteiten, zoals vorig voorjaar, worden niet verwacht.
De Amerikanen beraden zich op aanvallen door de lucht, met de komst van militaire transporttoestellen en Stratotanker-tankervliegtuigen naar de regio en de stationering van F-15E Strike Eagle gevechtsvliegtuigen op de luchtmachtbasis Muwaffaq Salti in Jordanië. Deze toestellen speelden een belangrijke rol bij de verdediging van het Israëlische luchtruim tijdens Iraanse drone- en raketaanvallen in 2024.
Met een vergelijkbaar scenario in het achterhoofd hebben de VS de afgelopen dagen volgens The Wall Street Journal Patriot- en Thaad-luchtverdedigingssystemen naar bases in Koeweit en Saoedi-Arabië gebracht.
Het meest in het oog springt de marinevloot die de VS vanuit de Zuid-Chinese Zee naar de Arabische Zee hebben gestuurd: de ‘Carrier Strike Group Three’ (CSG3), met de USS Abraham Lincoln als vlaggenschip.
De ‘Abe’ zelf, zoals zijn bijnaam luidt, is een nucleair aangedreven Nimitz-klasse vliegdekschip met een lengte van 333 meter, met aan boord 5.680 bemanningsleden. Als mobiele luchtmachtbasis is het vliegdekschep de thuishaven van een luchtvloot van zo’n negentig vliegtuigen en helikopters, waaronder de F-35C, de marinevariant van het Amerikaanse stealthvliegtuig, F/A-18 Super Hornets, Seahawk-gevechtshelikopters en vliegtuigen voor elektronische oorlogvoering (EA-18G Growler) en voor verkenning, communicatie en commandovoering (E-2D Hawkeye).
Een F/A-18E Super Hornet landt op het Amerikaanse vliegdekschip USS Abraham Lincoln, eerder deze maand.
De Abraham Lincoln, sinds de Iraakse bezetting van Koeweit begin jaren negentig regelmatig werd ingezet in de regio, wordt bij zijn huidige missie begeleid door drie marineschepen. De USS Spruance, de USS Michael Murphy en de USS Frank E. Petersen Jr. zijn onder meer uitgerust met Tomahawk-kruisvluchtwapens, waarmee zij vanaf zee doelen diep in Iran kunnen aanvallen.
De Amerikaanse marine zou verder twee jagers hebben gestationeerd in de buurt van de Straat van Hormoez, de strategisch gelegen zee-engte tussen Iran en Oman, en drie kleinere, snelle littoral combat ships, een soort korvetten, in de Perzische Golf zelf. The Washington Post maakte maandag melding van de aanwezigheid van de jager USS Roosevelt in het oostelijk deel van de Middellandse Zee en de jagers USS Mitscher en USS McFaul in het noordelijke deel van de Arabische Zee. Ook zij kunnen een rol spelen bij een aanval op Iran.
De Amerikanen hebben ook de mogelijkheid om vanaf eigen grondgebied aanvallen uit te voeren. Vorige zomer bombardeerden zeven B-2 Spirit Stealth strategische bommenwerpers tijdens Operatie Midnight Hammer ondergrondse nucleaire installaties in Fordo en Natanz. Daarbij gebruikte Washington voor het eerst het zwaarste conventionele wapen, veertien GBU-57 Massive Ordnance Penetrator-bommen, beter bekend als bunker busters. De bommenwerpers vlogen voor die missie vanaf Whiteman Air Force Base in de deelstaat Missouri 37 uur non-stop.
Verder beschikken de Amerikanen in het Midden-Oosten nog over tal van militaire bases waarvandaan doelen in Iran kunnen worden bestookt. In de nabije omgeving van het westen van Iran hebben de Amerikanen bases in Koeweit, Bahrein, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten die als permanent kunnen worden beschouwd, blijkt uit gegevens van de Council on Foreign Relations. Iets verder van Iran hebben de Amerikanen troepen en materieel in Griekenland, Turkije, Cyprus, Jordanië, Syrië, Irak, Saoedi-Arabië, Oman en Djibouti.
Dat betekent niet dat al die landen staan te springen om de Amerikanen diensten te verlenen bij een eventuele aanval op Iran. Zo lieten de Verenigde Arabische Emiraten maandag uitdrukkelijk weten dat hun luchtruim, grondgebied of territoriale wateren niet mogen worden gebruikt voor aanvallen op Iran.
Dinsdag gaf Saoedi-Arabië een vergelijkbare waarschuwing af aan Washington. Ook het Saoedische luchtruim en de Amerikaanse bases op het schiereiland mogen niet worden gebruikt bij eventuele Amerikaanse militaire operaties tegen Iran.
Saoedi-Arabië en de Emiraten lijken daarmee te willen voorkomen dat zij ongewild in een oorlog met Iran worden getrokken. In 2019 voerde Iran een grootschalige droneaanval uit op de Saoedische olie-industrie, al werd de verantwoordelijkheid voor die aanval opgeëist door Houthi’s in Jemen.
Die Arabische landen zeggen dat ook uit eigenbelang, zegt de Iraans-Nederlandse historicus Peyman Jafari. „Net als Turkije willen ze liever een zwak Iran dan regime change. Landen als Saoedi-Arabië, Bahrein, Oman, Qatar en Irak zijn bang voor de chaos die dat veroorzaakt. Weliswaar verzetten ze zich tegen de ayatollahs, maar ze zijn ook bang voor een machtsverschuiving in de richting van Israël.”
Een omwenteling in Iran kan volgens Jafari andere bevolkingsgroepen in de regio inspireren. „Zonder tegenwicht uit Teheran zou Israël zijn regionale macht verder kunnen uitbreiden”, aldus Jafari. Turkije vreest bovendien dat andere conflicten op de voorgrond treden zodra het regime wegvalt, bijvoorbeeld dat de Koerden een eigen staat eisen. Een ander buurland, Pakistan, vreest op zijn beurt de afscheidingsdrang van de Beloetsjen, een semi-nomadisch volk dat in Iran, Pakistan en Afghanistan leeft.
Behalve van Arabische bondgenoten krijgt Trump tegenstrijdige adviezen uit eigen kring, waarbij traditionele Republikeinse haviken graag willen bombarderen en MAGA-aanhangers als vicepresident JD Vance vinden dat buitenlandse interventies zich matig verhouden tot de ‘America First’-doctrine.
Nog voordat er een schot gelost is, heeft Iran gedreigd met een tegenaanval – op Israël. In dat land maken analisten zich zorgen. De strijd tegen Hamas en Hezbollah heeft de afgelopen jaren veel mankracht en materieel uitgeput.
Ook de kosten van zelfverdediging zijn immens: het afweren van Iraanse raketten tijdens de Twaalfdaagse Oorlog in juni vorig jaar, zou Israël zo’n 1,35 miljard euro gekost hebben. Tijdens die oorlog slaagden de VS en Israël erin een deel van de Iraanse raketvoorraad te vernietigen, maar de voorraad is weer op peil: met hulp van China beschikt Iran inmiddels weer over 350 ballistische raketten. Ook leverde Beijing tweeduizend ton natriumperchloraat, een ingrediënt voor raketbrandstof.
Jafari wijst erop dat China in het voorbije decennium afhankelijk is geworden van olie uit het Midden-Oosten. Negen op de tien olievaten uit Iran gaat naar China. Die toevoer zouden de VS kunnen afsnijden, aldus de historicus. „Het is niet zo dat de VS het per se zelf willen, maar ze willen China graag die olie ontzeggen.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC