Stratosfeer Hevige winterstormen teisteren sinds enkele dagen de Verenigde Staten en kostten al tientallen mensen het leven. De oorzaak ligt in het arctisch gebied.
In New York is de laatste dagen veel sneeuw gevallen.
Wat gebeurt er als de ijzige kou van de Noordpool uit het arctisch gebied ontsnapt? Normaal gesproken blijven de extreem lage temperaturen daar als het ware opgesloten, dankzij een luchtstroom die op grote hoogten in een cirkel om de Noordpool draait. Maar die zogenoemde poolwervel kan door allerlei factoren aan kracht verliezen. Dan schuift het midden van de wervel op, waaiert de cirkel uit tot een ovaal en krijgen zuidelijker gelegen, soms ook dichtbevolkte gebieden plotseling te maken met arctische temperaturen, tot wel dertig graden onder nul.
Dat is wat op dit moment in Noord-Amerika gebeurt. Ongenadig koud winterweer trekt sinds enkele dagen over de Verenigde Staten, eiste al tientallen dodelijke slachtoffers en is ondertussen een decor voor de voortdurende politieke spanningen. In Minneapolis, waar inwoners de afgelopen dagen de straat op gingen om te protesteren tegen het dodelijk geweld van de federale immigratiediensten, daalden de temperaturen overdag tot -23°C, met gevoelstemperaturen tot min -35°C. Deelnemers aan de demonstraties kregen handwarmers uitgedeeld.
Zware sneeuwval in New York legde zondag grote delen van het vliegverkeer plat en kostte sindsdien ten minste tien inwoners het leven. Het was de eerste grote test voor de pas aangetreden socialistische burgemeester Zohran Mamdani, die zelfs door zijn meest vertrouwde critici werd geprezen voor zijn aanpak. Meer hevige sneeuwstormen zijn woensdag vanuit het binnenland naar de hoofdstad onderweg.
Waardoor de ijzige kou juist nu uit het Noordpoolgebied kon ontsnappen, kunnen wetenschappers niet met zekerheid zeggen. Vast staat dat de poolwervel steeds vaker instabiel is. Mogelijk heeft dat te maken met klimaatverandering, die ervoor zorgt dat het poolgebied een aantal keer sneller opwarmt dan de rest van de aarde. De poolwervel ontleent zijn kracht aan de grote temperatuurverschillen tussen het arctisch gebied en de breedtegraden die daaronder liggen. Als die verschillen door klimaatverandering verder afnemen, neemt de kracht van de poolwervel mogelijk ook af.
De instabiliteit van de poolwervel is sinds enkele weken goed zichtbaar in weermodellen van NASA, die temperaturen op verschillende hoogteniveaus weergeven. Een koude luchtstroom van ruim 80 graden Celsius onder nul schuift de afgelopen dagen op 25 kilometer hoogte over Canada en Groenland. Vanuit Siberië, dus vanaf de andere kant, beweegt een aanzienlijk warmere lucht van slechts 25 graden onder nul juist richting het Arctisch gebied.
Een week geleden kreeg het schiereiland Kamtsjatka in het verre oosten van Rusland te maken met de hevigste sneeuwval in zestig jaar. Ook dat winterweer hield volgens NASA verband met de verzwakte poolwervel. Complete auto’s verdwenen onder sneeuwduinen in de hoofdstad Petropavlovsk, die werd bedolven onder een twee meter dik pak sneeuw.
De komende weken zal de poolwervel instabiel blijven, verwachten meteorologen. Het verzwakken van de circulaire luchtstroom gaat vaak gepaard met een plotselinge opwarming van de stratosfeer, zoals de luchtlaag op zo’n tien tot vijftig kilometer boven het aardoppervlak heet. Voor begin februari hebben weermodellen opnieuw zo’n sudden stratospheric warming voorspeld. Als dat gebeurt zou het Amerikaanse continent ook volgende maand te maken kunnen krijgen met ongebruikelijk lage temperaturen.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC