Steeds komen er nieuwe cijfers naar buiten over het dodental bij de Iraanse protesten. De laatste schatting spreekt van meer dan dertigduizend doden. Waarom weten we niet wat er echt is gebeurd? En hoe worden die schattingen gemaakt?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Wat zijn de laatste cijfers?
Een netwerk van meer dan tachtig Iraanse artsen denkt dat het dodental veel hoger moet liggen dan tot nu toe bekend is, meldt The Guardian dinsdag. Toen op 28 december anti-regeringsprotesten uitbraken in de hoofdstad Teheran en zich vervolgens over het land verspreidden, ervoeren zij van dichtbij hoe hard het streng-islamitische regime bereid was op te treden. Ze behandelden veel demonstranten met ernstige schot- en steekwonden, vaak tevergeefs. Op basis van hun ervaringen schatten de artsen dat er mogelijk meer dan dertigduizend doden zijn gevallen.
Dat schrikbarend hoge cijfer komt overeen met recente verklaringen van twee hooggeplaatste medewerkers van het Iraanse gezondheidsministerie. Zij vertelden het Amerikaanse tijdschrift Time dat mogelijk alleen op 8 en 9 januari, de dodelijkste dagen van de protesten, al meer dan dertigduizend doden zijn gevallen. De anonieme medewerkers zeggen dat de staat het dodental niet aan kon. De voorraad lijkzakken raakte uitgeput en bij gebrek aan ambulances werden vrachtwagens ingezet om lichamen af te voeren.
Het laatste officiële dodental vanuit Teheran dateert van 21 januari en ligt op 3.117. Ook de cijfers van Human Rights Activists in Iran (HRAI of HRANA), dat maandag met een nieuw rapport kwam, liggen een stuk lager. Zij hebben tot nu toe in totaal 6.126 doden kunnen bevestigen, maar zeggen nog ruim zeventienduizend meldingen te onderzoeken. Volgens de gegevens van deze in Amerika gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie verwondden de Iraanse ordetroepen daarnaast 11.009 mensen en werden 41.880 mensen gearresteerd.
Waarom weten we niet wat er precies is gebeurd?
In Iran geldt nog altijd een volledige internetblokkade, waardoor het heel erg moeilijk blijft om informatie over de protestgolf te krijgen en die te verifiëren. Doordat mensen er soms in slagen om de blokkade te omzeilen, ontstaat langzaamaan wel een beter beeld van de ernst van de mensenrechtenschendingen. Nieuwe video’s die door de BBC zijn geverifieerd tonen bijvoorbeeld stapels lichamen in het mortuarium van een ziekenhuis in Teheran en hoe snipers zich opstellen op daken van gebouwen.
Het is duidelijk dat de protesten ongekend groot waren en zeer breed worden gedragen. Hoewel jongeren net als bij eerdere protesten in de meerderheid zijn, nemen nu mensen van alle leeftijden en alle klassen deel. Vrouwen lijken zelfs in de meerderheid te zijn. De protesten begonnen in de grote bazaar van Teheran door tot woede en wanhoop gedreven marktkoopvrouwen.
De protesten waren het grootst op 8 en 9 janauri. Toen hadden ook de Koerdische partijen zich achter het protest geschaard en riep Reza Pahlavi, de zoon van de voormalige Shah, vanuit het buitenland op tot massaal protest. In zeker 237 steden werd gedemonstreerd. Volgens de Iraanse artsen veranderden toen ook de wonden waarmee mensen binnenkwamen; veelal schotwonden en granaatscherven in hoofd, nek en borst.
Hoe worden die schattingen gemaakt?
Een van de Iraanse artsen vertelde The Guardian dat hij door zijn schokkende ervaring wilde weten hoe het er in de rest van het land aan toe ging. Hij zocht contact met andere artsen en wist een netwerk op te bouwen van tachtig artsen in 12 van de 31 Iraanse provincies. Zij onderhielden contact door middel van het land binnen gesmokkelde internetstations van het satellietnetwerk Starlink. Op basis van hun observaties en tellingen denken zij dat het officieel geregistreerde dodental nog geen 10 procent van het daadwerkelijke aantal slachtoffers representeert.
De werkwijze van iedere organisatie verschilt, maar meestal gaat het om een schatting op basis van verklaringen van medewerkers van ziekenhuizen en mortuaria. Het HRANA telt alleen gevallen die het daadwerkelijk heeft kunnen verifiëren, wat heel erg moeilijk blijft. Hun cijfers zijn dus het beste te zien als een ondergrens. Wel zijn deze cijfers opgesplitst in verschillende categorieën: 5.777 demonstranten, 214 (para)militairen of overheidsagenten, 86 kinderen en 49 omstanders.
Hoe is de situatie in Iran nu?
De protesten zijn voorbij, de straten ogen kalm, maar de woede is alleen maar toegenomen. Volgens de Amerikaanse denktank Institute for the Study of War twijfelt Teheran over het herstel van de toegang tot internet. De blokkade heeft ook de economie en overheidsinstanties platgelegd, maar de autoriteiten vrezen dat bij herstel de protesten weer zullen opvlammen.
Opvallend is dat steeds vaker anonieme bronnen binnen de Iraanse overheid belastende informatie naar westerse media lekken. Daarmee fnuiken zij de inspanningen van het regime om de ernst van de mensenrechtenschendingen te verhullen en zichzelf af te schilderen als ‘slachtoffers’ van door de Verenigde Staten en Israël opgehitste ‘relschoppers en terroristen’.
Intussen lopen de spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten weer op. Een van de grootste oorlogsschepen van de Amerikaanse marine is volgens het Witte Huis aangekomen in het Midden-Oosten. Teheran heeft gezegd paraat te staan voor de ‘totale oorlog’ die een Amerikaanse aanval zou ontketenen. Ook enkele Iraanse regionale bondgenoten dreigden dinsdag met tegenaanvallen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant