F-35’s Op Schiphol wordt twee dagen geoefend met gevechtsvliegtuigen, zodat het vliegveld in een crisissituatie als alternatieve basis voor de luchtmacht kan dienen. „Het verliep net zo smooth en routineus als we het thuis doen.”
Een F-35 op het platform tijdens een oefening.
De vier F-35’s die Schiphol uit noordelijke richting naderen zijn onzichtbaar op de openbare trackers, maar even voor 12.00 uur ’s middags slaan de decibellenmeters aan de kop van de Zwanenburgbaan zwaar in het rood. En dat is dan nog maar de landing. Bij het opstijgen van de vier vliegtuigen, anderhalf uur later over de Buitenveldertbaan in oostelijke richting, gaan de nabranders aan en dank je God voor de uitvinding van oordoppen.
‘Avatar’ heet deze militair-civiele oefening op Schiphol, dat betekent ‘neerdaling’ in het Sanskriet. Dinsdag streek de Koninklijke Luchtmacht, althans de vier F-35-gevechtsvliegtuigen plus het tanker- en transportvliegtuig A330 MRTT, er inderdaad spectaculair neer. Eerst de landingslichten in de heiige verte, en daarna achter elkaar vier matgrijze jagers die over het asfalt razen.
De oefening moet aantonen dat Schiphol in een crisissituatie als alternatieve basis voor de luchtmacht kan dienen en dat ‘vitale systemen’ in die situatie blijven functioneren. Daartoe is een tijdelijk platform ingericht nabij het terrein waar de Schipholbrandweer oefent. Daar parkeren de F-35’s, worden ze bijgetankt en van oefenmunitie voorzien: twee raketten en twee bommen van beton, die de F-35 in de romp vervoert in plaats van onder de vleugels, zoals voorganger F-16 deed.
De luchtmacht heeft zijn eigen bluswagen meegenomen en er Portakabins neergezet. Gewapende marechaussees bewaken het platform en aan de rand ervan draait een anti-droneradar op een voertuig.
In theorie kan zo’n militair steunpunt ook een permanenter karakter krijgen, met de opslag van brandstof of wellicht munitie, zegt luitenant-kolonel Pascal Smaal, detachementscommandant van het militaire deel van Avatar, en commandant van 322 squadrons op de vliegbasis Leeuwarden. „Maar dat is nog niet aan de orde”, zegt hij.
In totaal konden acht vliegers van Smaals squadron dinsdag oefenen met het banenstelstel en de civiele luchtverkeersleiders van Schiphol. Na de landing rond het middaguur stapten vier vliegers uit, die met de bus terugkeerden naar Leeuwarden, terwijl vier ‘verse’ F-35-piloten hun plaats innamen. „Er is veel aandacht voor, maar het verliep net zo smooth en routineus als we het thuis doen”, zegt Smaal.
De operatie, een jaar in voorbereiding, duurt twee dagen. Woensdag komt de koning een kijkje nemen.
Civiel-militaire samenwerking moet ook onderstrepen dat „de winkel open kan blijven”, zegt majoor Martijn Pijnenburg, lead planner bij de luchtmacht. Vlak voor de vier F-35’s even na 15.00 uur voor de tweede keer die dag op de Zwanenburgbaan zouden landen, was op een radiokanaal van de verkeersleiding te horen hoe enkele verkeersvliegtuigen opdracht kregen hun koers te verleggen in verband met „military visitors”, maar verder was het op Schiphol dinsdag business as usual. Voor die dag stonden 1.107 civiele vluchten gepland. Meteen achter de F-35’s landden op dezelfde baan weer verkeersvliegtuigen.
Het militaire bezoek betekende „totaal geen cultuurschok”, zegt Mark van Knippenberg, chief operating officer van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL). „Van tevoren hebben we bij elkaar in de keuken gekeken. De vluchtprocedures zijn grotendeels gelijk. Daar kwam bij dat de F-35’s gewoon via hetzelfde elektronische naderingssysteem zijn geland als het civiele verkeer.”
„Het meest spannende aspect was nog het weer”, zegt Van Knippenberg. Met een matige wind uit het zuidoosten was er niets aan de hand, zegt hij. „Maar slecht zicht of winterse buiten hadden deze operatie in de weg kunnen zitten”, zegt Van Knippenberg. „Zulk weer maakt trouwens ook onze gewone operaties kritieker.”
Op het platform staat een buslading journalisten in oranje veiligheidshesjes, de top van Schiphol maakt selfies met de stealth-vliegtuigen als achtergrond. Hoge militairen – voor de gelegenheid in dezelfde hesjes over hun uniform of gevechtstenue – staan te lachen. Is het verbeelding, of is er een zekere opluchting merkbaar? Gijs Tuinman, staatssecretaris van Defensie (BBB) in een van de laatste optredens van het demissionaire kabinet, glundert tegen de camera’s. De Telegraaf toont de landing via een livestream: „Het geluid valt best mee”, zegt de journalist.
Defensie wil zoveel mogelijk „ruchtbaarheid” aan de oefening geven. „Je kunt zo’n oefening in stilte doen, maar dat heeft niet dezelfde boodschap”, zegt luchtmachtplanner Pijnenburg. En ja, van „het geluidsvraagstuk” is hij zich bewust, en met alle betrokkenen in de regio Schiphol is volgens hem uitgebreid overleg gevoerd. „Maar we staan hier vanuit nut en noodzaak van weerbaarheid.”
Een oefening als deze moet aantonen, ook aan de NAVO-partners, dat Nederland in staat is om ‘hoofdtaak 1’ te kunnen uitvoeren: de verdediging van Nederland en bijstand aan bondgenoten. Civiel-militaire samenwerkingen zoals Avatar laten zien dat dat geen kwestie van Defensie alleen is. Scandinavische landen zijn daar al verder mee. In Finland en Zweden is het bijvoorbeeld al decennia gewoonte dat gevechtsvliegtuigen op rechte stukken autoweg landen tijdens een oefening. Maar NAVO-partners kijken nu ook nadrukkelijk naar deze oefening, zegt Pijnenburg. „Sommige landen hebben al om het draaiboek gevraagd.”
„So far so good”, grijnst hij in de kou op het platform als de jankende motoren van de F-35’s tot stilstand zijn gekomen, de glazen cockpitdaken omhoog zijn gegaan en pal ernaast de vertrouwde vliegtuigenfile op gang is gekomen, van kleine vakantiecharters tot vrachtkolossen, in een geur van kerosine. „Het lijkt mij dat de winkel inderdaad open is gebleven.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC