Journalist Tonko Dop maakte jarenlang interviews en reportages voor radio, tijdschriften en tv. Klassiek nieuws, maar liefst herinnerde Dop zijn publiek aan al het moois aan kunst en literatuur in de wereld. Nu gaat hij met pensioen.
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
Toen romanschrijver Walter van den Berg in 2017 met zijn boek Schuldig kans maakte om op de shortlist van de Libris Literatuurprijs te komen, zat hij nerveus thuis, wachtend op het wel/niet verschijnen van een cameraploeg van Nieuwsuur aan zijn deur.
Elk jaar is het aan dat actualiteitenprogramma om bekend te maken welke zes auteurs kans maken op de prestigieuze literaire prijs. Dat gebeurt door de uitverkoren auteurs, met draaiende camera, thuis of op het werk te overvallen.
Meldt zich iemand aan de deur met de naam ‘Tonko Dop’ – verslaggever van Nieuwsuur – dan weet de auteur dat hij of zij door is naar de Libris-shortlist.
‘Toen werd er geklopt’, schrijft Van den Berg in de blogpost ‘Wachten op Tonko’. ‘Ik zag buiten een man met een microfoon staan (TONKO! DOP!) en een andere man met een enorme camera.’
66 jaar oud is Dop. In februari gaat hij met pensioen en nemen de Nieuwsuur-redactie en het tv-publiek afscheid van een bevlogen verslaggever die jarenlang, tussen al het (geo-)politieke nieuwsgeweld door, de kijker probeerde te herinneren aan al het moois aan kunst en literatuur dat er ook nog is in de wereld.
Dops journalistieke carrière begon in 1985 met een ‘offer I could not refuse’, vertelt hij aan de telefoon. Dop had net de hbo-opleiding Personeelswerk afgerond toen hij door journalist en vriend Bernard Hammelburg werd gevraagd om hem te assisteren in New York.
Hammelburg, tegenwoordig buitenlandcommentator van BNR Nieuwsradio, was in New York correspondent voor radio, tv en krant. Dop had er een ‘geweldige leerschool’, waarin hij werd klaargestoomd voor een zelfstandige journalistieke carrière in Nederland.
‘Wat Bernard destijds in mij zag? Daar hadden we het eigenlijk nooit zo over’, vertelt Dop. ‘Als ik het zelf moet zeggen, dan moet hem mijn nieuwsgierige aard zijn opgevallen.’
Dop werkte jarenlang als freelancer voor verschillende radio- en tv-programma’s en de geschreven pers. Hij was redacteur bij het iconische radioprogramma Met het oog op morgen, werkte onder radiogrootheden als Frits Spits en maakte interviews voor Vrij Nederland. Rode draad in zijn carrière werd het actualiteitenblok van de publieke omroep, dat eerst NOS Laat heette, daarna Nova en uiteindelijk Nieuwsuur. In 2000 trad hij er in vaste dienst.
Zijn werk is altijd een mix geweest van klassieke nieuwsverslaggeving – ’s ochtends het land in om een gebeurtenis te verslaan, in de avond monteren – en uitstapjes naar cultuuruitingen die hem na aan het hart liggen. Daarnaast vond hij ook tijd om als co-auteur boeken te schrijven over onder meer de vermaarde actrice Ellen Vogel en schoenontwerper Jan Jansen.
Dop noemt zichzelf een ‘cultuuromnivoor’, iemand die hartstochtelijk houdt van schilderkunst, pop- en klassieke muziek, en literatuur.
‘Als student werkte ik in een boekwinkel. Daar kon ik alle kranten lezen. Het eerste waar ik altijd naar bladerde waren de kunstpagina’s. Het nieuws las ik daarna pas.’
Sinds 25 jaar is Dops naam ook nadrukkelijk verbonden aan de Libris Literatuurprijs. Dop weet niet meer precies hoe het is begonnen, maar al vroeg werd bedacht dat hij het land in zou trekken, ‘als een soort postbode van literair Nederland’, om de zes genomineerde auteurs op te zoeken.
‘We hebben de gekste dingen bij die rondes meegemaakt’, zegt Annephine van Uchelen, verslaggever en kunstredacteur bij Nieuwsuur, en degene die genomineerde Belgische auteurs opzoekt. ‘Ruziënde puberkinderen, baby’s die met brood smijten. Vooral huisdieren zijn geweldig. Die vangen het direct op als de auteur nerveus is. Inmiddels is het een bekend ritueel geworden en is er al in drie verschillende romans over geschreven.’
Dop groeide op in ‘t Gooi, samen met twee broers en een zus. Zijn vader was verkoopleider in de textielbranche, zijn moeder, ook een groot kunstliefhebber, was huisvrouw.
‘Mijn moeder heeft mijn liefde voor kunst enorm gestuurd. Als ik weer eens naar een concert of de bioscoop wilde, stopte ze mij altijd iets extra’s toe.’
Dop is een snelle werker, vertellen zijn collega’s. Bij hem geen ellenlange shoots, maar opnames van hooguit een paar minuten. Hij gaat op pad met een paar gerichte vragen en weet precies wanneer hij het ‘juiste beeld’ heeft vastgelegd, iets dat het verhaal achter het verhaal vertelt. Daar gebruikt hij het liefst zo min mogelijk voice-over bij.
Van Uchelen: ‘Een voorbeeld: in 2021 maakte hij een item over de opkomst van de klimaatroman. Onder beelden van milieurampen monteerde hij bombastische klassieke muziek. Too much, dacht ik. En toch werkte het. Alleen Tonko durft zoiets.’
In de afgelopen jaren maakten Dop en Van Uchelen portretten van kunstenaars op leeftijd die terugblikken op hun werk. In 2022 leverde dat een alom gewaardeerde serie op over oudere kinderenboekenschrijvers als Imme Dros en Harrie Geelen. Dop sluit zijn carrière bij Nieuwsuur af met een soortgelijke serie over oudere musici.
‘Ik weet nog niet wat ik hierna ga doen. Misschien iets voor een culturele instelling, een filmpje maken voor hun website ofzo. Maar ik kan mij ook heel goed voorstellen dat ik eerst een tijd helemaal niks doe.’
3 X Tonko Dop:
In de jaren negentig bedacht Dop de serie Single Luck, waarin muzikanten worden geïnterviewd die ooit een wereldhit hadden. De serie was tussen 1994 en 2004 op tv te zien.
Dop maakte ook documentaires over het koningshuis. In De staat van Beatrix (2005) kreeg hij exclusief toegang tot de toenmalige koningin en in Rondom prins Claus (2001) interviewt hij vrienden en naasten van de prinsgemaal.
Het meest memorabele bezoek aan een genomineerde voor de Libris Literatuurprijs? Adriaan van Dis in 2015, aldus Dop. ‘Hij haalde meteen een fles champagne uit de koelkast. Pink champagne! Ik hoor het hem nog zeggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant