Luister naar Steve Bannon. Luister naar Trumps voormalige topadviseur, nu machtig Maga-influencer. Bannon snappen is beter begrijpen wat er gaande is.
Deze week zei hij: ‘Ze zullen niet stoppen. Ze worden steeds radicaler. En wij moeten daartegen optreden. Met meer en intensere actie. Met meer urgentie… Als wij nu niet een maximalist strategy uitvoeren en alle instellingen overnemen, krijgen we die kans nooit meer.’ Hij wil: maximaal vijanddenken, maximale ontwrichting van de bestaande orde, maximale macht.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Een paar dagen eerder stond Bannons tegenhanger Timothy Snyder in Paradiso in Amsterdam. Snyder is als Amerikaans historicus een van de felste en best analyserende tegenstanders van Trumps autocratische staatsgreep. Er zijn verschillende reservoirs waaruit je kunt putten om het heden te begrijpen, zei Snyder. Hij noemde geschiedenis, literatuur en kunsten. Voeg daaraan toe de praktijk in andere ondemocratische landen.
Meestal wordt gekeken naar Rusland, maar ook Afrikaanse dictators laten ons iets belangrijks zien: het opzettelijk creëren van chaos om persoonlijke macht te vergroten. Zo regeert Museveni al veertig jaar Oeganda: zodra een district goed begint te functioneren, splitst hij het op. In de Verenigde Staten zie je nu drie vormen van wanorde als krachtig politiek instrument.
Allereerst de mist rond de uitvoering van overheidsbeleid. De formele staat (met checks-and-balances) verzwakt, terwijl de familie Trump, milities en bedrijven informele macht uitoefenen. Zie Trumps zonen en schoonzoon Jared Kushner, zijn gezant (vastgoedbaas) Steve Witkoff, zie Elon Musk, Doge en ICE, die doelbewust angst en chaos zaaien. Zonder zelf te zijn gebonden aan rechtsregels, treden ze willekeurig op om ‘law-and-order te herstellen’.
De tweede variant van chaos als politiek instrument: het aanwakkeren van etnische of nationalistische identiteit. Dat komt met angst, vijandbeelden en morele paniek, die geweld rechtvaardigen. Repressie is dan het beschermen van de eigen cultuur of natie tegen een vijandige ‘ander’. Mikpunt zijn de migranten, queers en witte demonstranten zoals de zaterdag vermoorde Alex Pretti.
Derde vorm van wanorde is het fysieke oproer in de straten van Minnesota, Oregon, Illinois, New York en California. ICE is een chaos producerend staatsapparaat dat het gevoel van paniek oppookt. Dat gaat gepaard met crisistaal als ‘gestolen verkiezingen’, ‘deep state’, ‘invasie van migranten’. Met wantrouwen zaaien tegen wetenschappers, journalisten en rechters.
Het is een politiek van sarren en provoceren, totdat tegenstanders zich fysiek, liefst met geweld, verzetten. Dat is waar Bannon op wacht. Deze week bralde hij dat er maar weinig oppositie is tegen de tweede termijn van Trump. ‘Je moet zo ver gaan als je kunt, tot je weerstand ondervindt. En wij hebben geen weerstand ondervonden.’ Dus wordt het ICE-geweld opgevoerd.
Daarom liegt de regering-Trump dat Alex Pretti een wapen in zijn hand zou hebben gehad. Alle beelden tonen de ongewapende man die eerst met pepperspray en dan tien kogels wordt uitgeschakeld. Niets is ze liever dan de enemy from within. Daarom zegt Bannon: ‘Ze worden steeds radicaler…’ Wat Trump nodig heeft, is genoeg rotzooi en verzet om zijn tegenstanders te kunnen brandmerken als terrorist.
Ook de Nederlandse politiek zette stappen in deze richting, met het tot terroristische organisatie bestempelen van de antifascistische beweging Antifa. Ook de asielnoodwet past in het Trump-script.
Het is waar de dictators van de 20ste eeuw bij floreerden: verklaar je tegenstanders tot terrorist, en repressie krijgt de vrije hand. Zo koerst Trump met chaos als instrument af op noodtoestandpolitiek. Bannon: ‘Als wij de midterms en 2028 verliezen, gaan sommigen in deze zaal – inclusief ikzelf – de bak in.’ De opstandelingen in de straten van Minneapolis zijn het ticket waarop Trump de midterm-verkiezingen kan uitstellen. Bannon brult: ‘Trump 2028! Come on man!’
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.