nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Na een week vol geopolitieke en -economische onrust, waarin een onvrijwillige territoriale herverdeling van de poolcirkel nipt kon worden afgewend, ligt op zijn minst één vraag nog onbeantwoord op tafel: hoe moet Europa zich in de toekomst verhouden tot de rest van de wereld?
Iedereen heeft er wel eentje: zo’n keukenla of plankje in een kast waar zich elektronica ophoopt. Al lang ter ziele gegane camera’s, oude controllers, harddisks, iPods, iPads, en vooral heel veel verschillende snoertjes met verschillende stekkertjes (leve USB-C!).
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:
Inschrijven voor NRC Voorkennis
Ook in mijn huishouden bevindt zich zo’n lade, en naast alle oude snoeren en gadgets slingert daar ook een schrikbarende hoeveelheid oude mobieltjes rond. Ik werd er een beetje nostalgisch van, die gestaag groeiende hoeveelheid oude Samsungs, iPhones, maar ook nog hele oude Ericssons en Nokia’s (Snake! SMS-en!). Voor de jongere NRC-Voorkennis-lezers: Ericsson en Nokia waren grootheden in mobiel bellen voordat de smartphones van Apple en Samsung en de markt radicaal opschudden.
Achttien miljoen stuks. Dat is de hoeveelheid ongebruikte, oude mobiele telefoons die zich in Nederlandse huishoudens ophoudt. Goed voor tientallen miljoenen euro’s aan te recyclen waardevolle materialen als goud, wolfraam en kobalt. In totaal liggen er volgens onderzoeksinstituut Fraunhofer Austria in Europese huishoudens 642 miljoen ongebruikte smartphones opgeslagen, waarvan 431 miljoen alleen nog geschikt zijn voor recycling. Samen bevatten ze meer dan 5.000 ton kobalt, 431 ton tin en 8,62 ton goud met een materiaalwaarde van naar schatting 1,1 miljard euro.
Een vorige week verschenen rapport van denktank DenkWerk – met daarin onder meer oud-topambtenaar Bernard ter Haar en bedrijfsconsultant Frans Blom – trekt al die keukenlades spreekwoordelijk wagenwijd open.
DenkWerk, een betrekkelijk jong initiatief dat de afgelopen jaren twee maal per jaar een rapport aflevert over maatschappelijke thema’s als migratie, klimaat en globalisering, bracht vorige week de snel verschuivende mondiale verhoudingen in macht en markt in kaart. De kernvraag die daarin centraal staat is of Europa in het geweld tussen machtsblokken China en de VS de rol van speler of de rol van speelveld zal kunnen en willen innemen. Simpel gezegd: als ‘we’ niks doen, verworden we tot op zijn best het speelveld waarop China en de VS hun strijd uitvechten. En misschien zijn we wel alleen speelbal. Maar kiest Europa de komende tijd met overtuiging zijn eigen weg, dan is er ruimte om een zelfstandige rol te spelen in de wereld.
Het rapport drukt, net als eerdere analyses van bijvoorbeeld oud-ECB-baas Mario Draghi en de eveneens Italiaanse oud-politicus Enrico Letta, Europa met de neus op de feiten. Met name op ht gebied van AI, defensie, kritieke aardmetalen en cloud-diensten is Europa te afhankelijk van anderen en dus te kwetsbaar.
De wereldorde van diplomatie is verpulverd door de VS en China en moet ook hier ingeruild worden voor een wereld van machtsdenken, stellen de opstellers van het rapport. Dat kan met bestaande Europese bedrijven en strategische posities (denk ASML, Airbus, betalingssysteem Swift). Maar dat is niet genoeg. En dus moet Nederland, in EU-verband of in elk geval met een Europese kopgroep, op drie terreinen eigen productiecapaciteit opbouwen: defensie, digitale infrastructuur en zeldzame aardmetalen.
De diagnose is gesteld, maar de echte vraag is natuurlijk: hoe dan? Afwachten totdat de rust is weergekeerd en dan eens rustig nadenken over de gewenste richting is geen optie, aldus DenkWerk. Er moeten nu snel keuzes worden gemaakt, ondanks de onzekerheden. Een greep uit de richtingen:
Terug naar de keukenla, want daar ligt een deel van de oplossing! Al onze oude telefoontjes zitten tjokvol kritische grondstoffen die Europa zelf te weinig in de grond heeft zitten, maar die via slimme recycling wel opnieuw gewonnen kunnen worden ten behoeve van een eigen tech-industrie. Geen echte mijn, maar een ‘urban mine’, noemt DenkWerk dat. Dat vergt wel forse investeringen in demontage-, verwerkings- en raffinagecapaciteit.
En ook één niveautje hoger wijst de keukenla de weg: de mobiele wereldspelers van destijds (Nokia uit Finland en Ericsson uit Zweden) mogen dan hun positie kwijt zijn in de smartphonewereld, zij bestaan nog steeds en hebben hun steven gewend naar de mobiele infrastructuur (netwerken). Beide zijn individueel te klein tegenover hun Chinese concurrent Huawei om een dominante positie in de opbouw van 6G te claimen, maar gefuseerd zouden ze die positie wel kunnen opeisen.
Het hele rapport ademt een ‘Het Kan Wel’-sfeer uit. En laat dat nou net de campagneslogan zijn waarmee D66 de verkiezingen won. Het valt te hopen dat Markt en Macht een prominente plek op de formatietafel heeft gevonden. En zo niet: het is nog niet te laat!
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC