Islamitische Staat Na het offensief van het Syrische regeringsleger in Noordoost-Syrië is het lot van Nederlandse IS-verdachten en hun families ongewis. De Verenigde Staten zijn begonnen met het overbrengen van IS-gevangenen naar Irak. Mogelijk zitten hier ook Nederlanders bij. In Irak riskeren ze marteling en de doodstraf.
De Koerdische SDF trekken zich terug bij de gevangenis al-Aqtan in Raqqa op 23 januari
Chaos brak uit in kamp Al-Hol. Al meer dan tien jaar worden duizenden mensen, voornamelijk vrouwen en kinderen van IS-verdachten, vastgehouden in het gevangenkamp in Noordoost-Syrië. Dinsdag waren de bewakers in het kamp opeens verdwenen. Online verschenen beelden waarop te zien zou zijn dat gebouwen in brand stonden en gevangenen wisten te ontsnappen.De strijders van de door Koerden geleide SDF-militie die het kamp bewaakten, vertrokken te midden van een bliksemoffensief van het Syrische regeringsleger. De bewakers waren elders nodig om Koerdisch grondgebied tegen de opmars van Damascus te verdedigen, aldus het SDF.
Al snel reden de pick-uptrucks van het Syrische regeringsleger en aan hen gelieerde milities het kamp binnen. Het draaide hier niet alleen om een binnenlands veiligheidsvraagstuk. Ahmed Al-Sharaa, voormalig jihadistisch rebellenleider en huidig interim-president van Syrië, weet dat zijn nieuwe westerse bondgenoten nauwlettend volgen hoe hij omspringt met de netelige kwestie van de (verdachte) IS-strijders en hun familieleden. De Verenigde Naties kondigden donderdag aan de regering in Damascus te zullen helpen bij het runnen van de kampen.In totaal gaat het om zo’n negenduizend personen. Ook Nederlanders en Syrië-gangers uit andere landen zitten nog altijd vast in gevangenissen en kampen in het noordoosten van het land. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wist vorige maand te melden dat er nog zo’n vijftien Nederlandse mannelijke reizigers gevangen zitten. Daarnaast zitten er ook rond de vijf vrouwen en 25 minderjarigen met een Nederlandse link vast in opvangkampen in Noordoost-Syrië.Tijdens gevechten tussen het regeringsleger en het SDF wist een groep van zo’n 120 IS-strijders vorige week uit een gevangenis in Al-Shaddadi te ontsnappen. Hoewel het Syrische ministerie van Binnenlandse Zaken meldde dat het leger de meeste gevangenen al snel weer heeft opgepakt, besloten de Verenigde Staten – die nog altijd met zo’n duizend militairen in het land aanwezig zijn – om in te grijpen.
Het Amerikaanse leger begon woensdag met het verplaatsen van 150 IS-strijders vanuit een detentiecentrum in Hasakah, de laatste grote stad in handen van SDF, naar een gevangenis in de Iraakse hoofdstad Bagdad. „In totaal zouden er tot zevenduizend IS-gevangen van Syrië naar detentiecentra in Irak kunnen worden overgeplaatst”, aldus CENTCOM, het hoofdkwartier van het Amerikaanse leger in het Midden-Oosten op berichtenplatform X.
Verschillende internationale media melden op basis van anonieme Iraakse overheidsbronnen dat de eerste groep overgeplaatste gevangenen bestaat uit IS-commandanten (ook wel emirs, prinsen). Onder hen bevinden zich zowel Irakezen als gedetineerden met andere nationaliteiten, onder wie Europeanen.
Onduidelijk is of er ook Nederlanders bijzitten. De NCTV heeft hier geen zicht op, aldus een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid. In het algemeen is er weinig bekend over de Nederlandse gedetineerden in Syrië. Ze hebben vrijwel geen contact met de buitenwereld, weet ook advocaat André Seebregts.
Seebregts stond IS-vrouwen en kinderen bij die via druk van de rechter uiteindelijk naar Nederland konden terugkeren. Toen hij vervolgens door families werd gevraagd om ook mannelijke Syrië-gangers te vertegenwoordigen, „lukte het niet om met hen contact op te nemen”, zegt Seebregts in een reactie.
De Iraakse Hoge Raad van Justitie zegt alle overgebrachte IS-gevangenen zelf te zullen gaan berechten. Seebregts vreest dat zijn cliënten, indien ze worden overgebracht naar Irak, na een oneerlijk proces ter dood worden veroordeeld. „Al dan niet op basis van bekentenissen die zijn verkregen door foltering”, aldus de advocaat.Ook mensenrechtenorganisatie Amnesty International waarschuwt in een bericht op sociale media dat terreurverdachten „risico lopen op ernstige mensenrechtenschendingen, waaronder marteling”. Strafprocessen van IS-verdachten zouden er vaak gehaast en oneerlijk aan toe gaan. De afgelopen jaren zijn er honderden mensen voor terrorisme veroordeeld tot de doodstraf of een levenslange gevangenisstraf.
Volgens de Britse krant The Times zou hier minstens een tiental westerlingen tussen zitten. Na diplomatiek ingrijpen van Parijs werden de vonnissen van elf Franse staatsburgers, die sinds 2019 de doodstraf hadden gekregen, omgezet in levenslange gevangenisstraf.Hoewel de Iraakse Hoge Raad van Justitie in een eerste verklaring meldde ook de buitenlandse strijders uit Syrië te zullen berechten, volgde daarop tegengestelde berichten. Zo verklaarde de Amerikaanse minister Marco Rubio (Buitenlandse Zaken) donderdag dat niet-Iraakse terroristen slechts tijdelijk in Irak zullen verblijven. „De Verenigde Staten dringen er bij landen op aan hun verantwoordelijkheid te nemen en hun burgers […] te repatriëren om voor de rechter te verschijnen”, aldus Rubio.
Arabische media en France24 wisten te melden dat de Iraakse premier Mohammed Shia Al-Sudani vrijdag in een telefoongesprek met Emmanuel Macron benadrukte hoe belangrijk het is dat Europese landen „hun verantwoordelijkheid nemen” en hun burgers zelf berechten. Al-Sudani herhaalde zijn oproep zondag nog eens tijdens een ontmoeting met een VN-functionaris. Critici roepen al jaren dat Nederland en andere landen hun mensen uit de regio moeten terughalen. Een van hen is Christophe Paulussen, senior onderzoeker aan het T.M.C. Asser Instituut en verbonden aan het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag. „Dat is niet alleen omdat de humanitaire situatie in de kampen zeer erbarmelijk is, maar ook omdat er een internationaalrechtelijke verplichting bestaat om terrorisme-verdachten voor de rechter te brengen”, stelt Paulussen. „En vanwege het grote veiligheidsrisico: mensen die uit de gevangenissen worden vrijgelaten of ontsnappen kunnen zo onder de radar verdwijnen. Door mensen te repatriëren en zelf te berechten, houd je de controle.”
De kampen in Noord-Syrië noemt Paulussen daarbij „snelkookpannen” voor radicalisering. „Dat is zeer gevaarlijk, vooral voor opgroeiende kinderen.” Als de VS werkelijk zevenduizend mensen naar Irak verplaatsen, zullen daar zo’n duizend jongens en jongemannen tussen zitten, zegt Amnesty International. Hoewel iets moet worden gedaan aan de gevaarlijke situatie in de kampen is de overplaatsing van de IS-strijders en hun families van Syrië naar Irak „juridisch zeer twijfelachtig”, zegt Paulussen, waarbij het non-refoulement beginsel in het geding komt. „Je mag mensen niet naar een ander land overbrengen, als de personen in kwestie een reëel risico lopen te worden onderworpen aan vervolging, de doodstraf, folteringen of onmenselijke of vernederende behandelingen. Bovendien is steeds een individuele beoordeling nodig ten aanzien van de persoonlijke risico’s. Een collectieve overplaatsing zonder individuele beoordelingen, kan gezien worden als een schending van het beginsel.”
Source: NRC