NAVO-baas Mark Rutte liet afgelopen week opnieuw zien dat hij met vleierij de spanningen tussen Europa en de Amerikaanse president Donald Trump tot bedaren kan brengen. Ondanks de opluchting in Europa vragen deskundigen zich af of het een houdbare strategie is.
Toen Trump dinsdag opnieuw een privébericht van Rutte deelde, werd weer eens duidelijk hoe de NAVO-baas probeert om Trump te paaien. Hij complimenteerde de inspanningen van de Amerikaanse president in Syrië, Oekraïne en Gaza en zei niet te kunnen wachten hem weer te zien. Tot groot genoegen van Trump, die liet blijken het bericht te waarderen.
Een dag later spraken Trump en Rutte elkaar in het Zwitserse Davos. Na afloop zag Trump plotseling af van de omstreden importheffingen op producten uit alle Europese landen die militairen naar Groenland hadden gestuurd voor een verkenningsmissie. Ook hadden Rutte en Trump een raamwerk opgetuigd voor een "toekomstige deal over Groenland". De hoog opgelopen spanningen tussen Europa en de VS zijn daarmee uit het niets weer (iets) gaan liggen.
Hoewel nog steeds niet duidelijk is wat er precies is afgesproken over Groenland, lijkt Europa het aan Rutte te danken te hebben dat Trump tot bedaren is gekomen, zegt universitair docent Amerikaanse politiek Jelte Olthof. De tactiek die Rutte gebruikt wordt ook wel 'daddy-diplomatie' genoemd - een verwijzing naar de NAVO-top in juni vorig jaar, toen Rutte Trump "daddy" noemde. Die vorm van diplomatie houdt vooral in dat Rutte zichzelf helemaal wegcijfert.
"Rutte hoeft bij persconferenties bijvoorbeeld niet te pronken met wat hij heeft bereikt", zegt Olthof. En dat sluit perfect aan bij Trump, bij wie het juist andersom is. "Trump krijgt bij persmomenten daardoor vrij baan om al zijn successen te benoemen. Hij vindt het fijn als mensen daarin onderdanigheid tonen. Dat ziet hij als loyaliteit."
Rutte staat in internationale media al jarenlang bekend als 'Trump-fluisteraar', omdat hij wordt gezien als een van de weinige politieke leiders die goed op Trump weten in te spelen. Zo ging hij bij een bezoek als premier aan het Witte Huis in 2018 tegen Trump in, zonder het uit te laten monden in een conflict. Tijdens de NAVO-top in Den Haag deed Rutte er vorig jaar alles aan om de president op zijn gemak te stellen.
Toch is 'Trump-fluisteraar' wat "overdreven", denkt Amerikakenner Jack Thompson. De manier waarop Rutte met de Amerikaanse president omgaat is een "bekende" formule. De vraag is vooral of je als wereldleider bereid bent om daarin mee te gaan.
Die formule bestaat niet alleen uit vleien en jezelf wegcijferen, legt Thompson uit. "Trump wil voelen dat hij meer macht heeft dan zijn gesprekspartner. Daarvoor moet je ook je ego aan de kant kunnen schuiven, en dat vinden sommige leiders moeilijk." Alleen wereldleiders die in de ogen van Trump gelijkgestemden zijn, zoals de Russische president Vladimir Poetin, hoeven zich daar niet aan te wagen.
Daarnaast moet Trump het gevoel krijgen dat hij de winnende hand heeft bij een afspraak die wordt gemaakt. "Hij denkt vaak niet na over langetermijnstrategieën, maar meer over wat er vanavond in het nieuws zal staan. Daardoor is alles transactioneel. Door een bepaald compromis voor te stellen, zal Trump al veel flexibeler worden."
Rutte is niet de enige die deze succesformule heeft uitgevogeld. Zo paste de Canadese premier Mark Carney dezelfde tactiek tot kort geleden nog toe. Maar nu de publieke opinie in Canada ten opzichte van Trump omslaat, stelt ook Carney zich kritischer op.
Maar Rutte is geen gekozen volksvertegenwoordiger meer en hoeft zich daar dus minder druk om te maken, zegt Thompson. "In plaats daarvan vertegenwoordigt hij Europese beleidsmakers die niet willen dat de NAVO wordt opgeblazen.
Op de achtergrond zijn veel Europese leiders en beleidsmakers daarom blij met de strategische zet van Rutte, denken de twee Amerikakenners. "Deze daddy-diplomatie is heel belangrijk om de NAVO bij elkaar te houden", zegt Olthof. "Voor nu kan Europa weer even opgelucht ademhalen, maar je kunt je afvragen tegen welke prijs."
Olthof vindt de "nederige" en "bijna slijmerige" houding van Rutte problematisch, omdat die Trump geen halt toeroept, maar hem juist aanmoedigt om op dezelfde voet door te gaan. Het is niet houdbaar als NAVO-lidstaten telkens verregaande dreigementen moeten slikken, zoals het innemen van Groenland met geweld, om het bondgenootschap bij elkaar te houden, legt Olthof uit.
Ook Thompson denkt dat voor Europese leiders op den duur de maat vol is wat betreft Trump. "Nu zijn ze nog blij met de rol die Rutte op zich neemt, omdat het voor hen moeilijk is. Maar de vraag is hoelang dat duurt." Volgens hem zien de Europese leiders nu in dat Trump ook na vele concessies altijd meer wil. Daarnaast heeft hij de afgelopen maanden regelmatig afgegeven op Europa en de NAVO-bondgenoten.
"Op de korte termijn verwacht ik nog geen verandering, omdat het duidelijk is dat Europa de VS nodig heeft." Maar zowel de steun voor Ruttes tactiek als de eigen bereidheid om het gedrag van Trump te tolereren, kan in de toekomst afbrokkelen.
Source: Nu.nl algemeen