Oppositieleider Jesse Klaver wil de aanstaande minderheidscoalitie uit de brand helpen, nog voordat het kabinet-Jetten überhaupt is begonnen. Hij probeert daarmee niet alleen het regeerakkoord naar links te trekken, maar ook Jetten, Yesilgöz en Bontenbal een stapje voor te zijn.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Beeldvorming is alles, weten ze bij de PvdA. Zo zagen ze in 2013 hoe hun optimistisch bedoelde begrotingsakkoord met de toenmalige ‘constructieve oppositie’ al snel werd omgedoopt tot ‘het crematoriumakkoord’. In het zaaltje bij het ministerie van Financiën, waar de deal destijds werd gepresenteerd, hingen zoveel zwarte gordijnen dat het wel een rouwkamer leek. Het akkoord dat moest leiden tot een vreugdevolle stemming in het land kreeg zo een nare bijsmaak. Een betrokkene van destijds noemt het voorval nog altijd ‘een hele domme fout’.
Sindsdien zijn ze een paar levenslessen en partijleiders verder. En dus pakte Jesse Klaver het vrijdagavond heel anders aan wanneer hij zijn nieuwste intern bevochten oppositieplan presenteert. Op een podium in Den Bosch dat is aangekleed als een gezellige huiskamer met veel vrolijke groene en rode lichtjes vertelt Klaver aan zijn leden dat hij de keuze heeft gemaakt om de aanstaande minderheidscoalitie van Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) uit de brand te gaan helpen. Nog voordat kabinet-Jetten I überhaupt is geboren dus.
Een omstreden voorstel, ook in zijn eigen achterban, maar toch barst het gejuich los in het theaterzaaltje dat de partij heeft afgehuurd. De stemming is immers zo gezellig, dan ga je niet zitten boe-roepen. Na afloop gaan er schalen met bitterballen en vlammetjes rond. Heel even lijkt het op een nieuwjaarsreceptie zoals ze die bij de VVD houden.
Maar er is hier meer aan de hand dan alleen maar een partij die een plan strategisch-vrolijk weet te lanceren. Klaver probeert met zijn actie ook Jetten, Yesilgöz en Bontenbal een stapje voor te zijn in het politieke touwtrekspel dat nog komen gaat.
Ga maar na, als Klaver niks had gedaan, dan had zich aankomende vrijdag bij de presentatie van het regeerakkoord het volgende schouwspel voorgedaan: Jetten zou vol trots het nieuwe document presenteren (in een vrolijke setting, met veel licht, let maar op). Hij zou daarbij iets zeggen als: we nodigen alle oppositiepartijen uit om met ons mee te doen, in het landsbelang, want Nederland kent te veel problemen om nog langer ruziënd met elkaar over straat te gaan.
In dat scenario had Klaver als een soort schoothondje naar voren moeten komen om zijn hand uit te steken en Jetten te hulp te schieten. Zijn twintig zetels in de Tweede Kamer en veertien zetels in de Eerste Kamer zijn broodnodig voor de coalitie om plannen goedgekeurd te krijgen.
In plaats daarvan heeft de partijleider de regie in eigen hand genomen. Hij doet een stap naar voren naar de coalitie, maar dan wel onder zijn voorwaarden. Zo kan hij zich presenteren als een constructieve oppositieleider, die er alles aan heeft gedaan om mee te denken over plannen om Nederland vooruit te helpen. De boodschap: aan hem ligt het niet als het minderheidskabinet straks niks voor elkaar krijgt omdat ze te weinig steun hebben in beide Kamers.
Garantie op succes is er niet. Dat heeft veel te maken met de beoogde regeringspartij VVD. Partijleider Yesilgöz wist zetelverlies te beperken door de ‘te linkse’ Klaver uit te sluiten als regeringspartner. Die belofte maakt het heel moeilijk voor de VVD om nu alsnog de uitgestoken hand van Klaver te accepteren. De liberalen voelen zich de rechtse buitenboordmotor van de nieuwe coalitie, die de plannen juist meer naar rechts moet trekken.
Natuurlijk reageren de coalitiepartners vóór de schermen heel enthousiast. ‘Moedig’, zei Yesilgöz zaterdag over zijn stap. Ook Bontenbal en Jetten zijn publiekelijk ‘blij’ en opgetogen.
Maar het flinke eisenpakket dat Klaver vrijdagavond presenteerde, maakt het er de komende dagen en weken niet makkelijker op om zijn uitgestoken hand als aanwinst te zien. Zo wil GroenLinks-PvdA net als de coalitie miljarden investeren in defensie, maar weigert de partij bezuinigingen op de verzorgingsstaat om die miljarden bijeen te schrapen. Dat zijn twee wensen die in de ogen van de aanstaande coalitie nauwelijks te combineren zijn.
Ondertussen heeft Klaver nauwelijks ruimte om zijn eisen af te zwakken, omdat zijn leden dat niet zomaar accepteren. Vrijdagavond in Den Bosch toonde Marie-Astrid Vermaas (61) zich bijvoorbeeld strijdbaar: ‘Hoezo zouden we meedoen als Nederland er niet beter van wordt?’ Bezuinigingen op de zorg ziet ze niet zitten. Haar vriendin Minke Oskam (73) herinnert zich kabinet Rutte II toen de PvdA ook bezuinigingen accepteerde, maar ‘daarna ging alle verlies naar ons toe’. Ze raden Klaver aan de poot stijf te houden wat de idealen betreft. Ook Auke van Laar (36) denkt er zo over. ‘Klaver heeft momenteel sterke kaarten in handen. Het is nu zaak om rustig te blijven en je goed te herinneren waar je voor staat.’
Persoonlijk heeft Klaver er eveneens veel belang bij om geen centimeter toe te geven. Tijdens het fusiecongres van zijn partij op 21 juni hoopt hij gekozen te worden als partijleider van de nieuwe linkse beweging. ‘Wij gaan daar natuurlijk niet aankondigen dat er bezuinigd gaat worden op de zorg en dat wij dat steunen’, aldus een direct betrokkene.
Zo bezien kan de gekozen oppositiestrategie van GroenLinks-PvdA weleens eindigen in een zogenaamde staredown tussen de coalitie en Klaver. Wie knippert er het eerst met zijn ogen en geeft toch een beetje toe?
Klavers stap naar voren is bedoeld om zichzelf in de beeldvorming alvast neer te zetten als de redelijke partij die wil praten. Zeg daar maar eens nee tegen. Jetten en co. zullen een list moeten bedenken om hem niet te schofferen en tegelijkertijd de regie weer terug te pakken.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant