DEN HAAG - Armoede, eenzaamheid en vervallen woningen. Als je nu door Den Haag Zuidwest loopt, kun je het je haast niet voorstellen. Maar in de jaren 50 was dit stadsdeel een populaire plek om te wonen. 'Voor kinderen was dit een paradijs om te wonen en vooral te spelen', zegt Pierre Heijnen, die als kind opgroeide in de Haagse wijk.
Dit is een verhaal uit onze serie De mensen van Zuidwest, waarin wij de gigantische verbouwing van Den Haag Zuidwest volgen en in gesprek gaan met de huidige en vroegere bewoners van dit stadsdeel.
Den Haag Zuidwest werd na de Tweede Wereldoorlog in een recordtempo uit de grond gestampt. Het resultaat: de wijken Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust, dat bij elkaar ongeveer even groot is als Gouda. Maar inmiddels behoren de wijken tot de slechtste van Den Haag en dus zijn het Rijk en de gemeente een megarenovatie gestart.
In twintig jaar tijd worden duizenden woningen gerenoveerd of gesloopt om er vervolgens nieuwe woningen neer te zetten. Ook komen er nog eens 10.000 woningen bij. Eind 2025 zijn de eerste nieuwe woningen gepresenteerd en dat tafereel doet denken aan het ontstaan van Den Haag Zuidwest in de jaren 50.
Johanna Scholten, Pierre Heijnen en Willem Post groeiden halverwege de 20ste eeuw op in Den Haag Zuidwest. 'Het was een paradijs om te wonen en vooral te spelen', vertelt Pierre, die later wethouder is geweest in Den Haag.
Wanneer de eerste generatie 'Zuidwest-Hagenaren' herinneringen ophaalt uit hun jeugd, worden die allemaal gekenmerkt door één ding: de verzuiling. Iedere zuil had zijn eigen wooncluster binnen het stadsdeel en er stonden maar liefst achttien kerken in Den Haag Zuidwest. 'Iedere zuil had ook zijn eigen scheldnaam gekregen', zegt Johanna grinnikend.
Verzuiling
De Nederlandse samenleving was een groot deel van de 20ste eeuw verdeeld in groepen op basis van levensbeschouwelijke of sociaal-economische basis. In Den Haag Zuidwest had je vier grote groepen: de protestante, katholieke, socialistische en neutrale zuil.
Iedere zuil las zijn eigen krant, luisterde naar een eigen omroep, stemde op de eigen partij, sportte bij een eigen vereniging en had zijn eigen basisschool.
'Katholieke elastieken, protestante olifanten en openbare klapsigaren', somt de vrouw de scheldnamen met een grote grijns op, waarna ze op haar scootmobiel een rondleiding geeft langs de plekken uit haar jeugd: de meisjesschool, het klooster en de katholieke kerk in Moerwijk. 'Dit is de Raaphorstlaan. Hier gingen wij altijd boodschappen doen', vertelt ze.
'Op deze hoek zat de katholieke slager Benraad en op de volgende hoek had je de protestante slager Rozendaal. Mijn moeder ging dus altijd naar slager Benraad, omdat wij katholiek waren. Behalve als bij slager Rozendaal het gehakt wat goedkoper was, dan ging ze het toch daar halen', zegt ze lachend.
Ook Pierre Heijnen groeide op in de katholieke zuil in Den Haag Zuidwest. 'De woningen waren klein, dus je werd heel snel naar buiten gebonjourd. Maar dat wilde je ook, want er was heel veel te spelen in deze wijk', vertelt hij. 'Overal kwamen kinderen uit de straatjes en je kon overal buitenspelen.'
'Aan deze slootkant bracht ik uren door. In de winter werd hier geschaatst en in de zomer dobberden we met een opgeblazen vrachtwagenband in het water', zegt hij met een grote glimlach. 'Heerlijk!'
Een andere plek waar de oud-bewoners van Zuidwest nostalgische gevoelens krijgen, is de basisschool. 'Ik zat op de hervormde Maarten Lutherschool', begint Willem Post, in het dagelijks leven Amerika-deskundige. 'Het is 58 jaar geleden dat ik hier ben geweest', vertelt hij terwijl hij zijn oude school binnenloopt.
Dat het gebouw inmiddels geen school meer is, wordt meteen duidelijk wanneer de man binnenstapt. 'Ik weet niet wat ik zie', zegt Willem verbaasd. 'Wie had dat kunnen denken. In het lokaal waar ik vroeger les kreeg, kun je nu gewoon een biertje drinken', merkt hij op als hij een soort bar in het oude schoolgebouw binnenloopt.
'Maar het grappige is dat je hier natuurlijk niet meer mag roken. Terwijl mijn meester vroeger in dit lokaal altijd dikke sigaren rookte', vertelt de man met een scheve glimlach. 'Hele walmen stonden in de klas, je stikte er de moord. Maar dat was normaal.'
Wanneer hij later met jeugdvriend en oud-wijkgenoot Teus van der Plaat bij hun vroegere protestantste kerk staat, komen er nog meer opmerkelijke herinneringen naar boven. 'Wij waren natuurlijk doerakken. Dan gingen we tijdens de dienst door die deur naar buiten en haalden we patat', vertelt Teus met een brede grijs. 'Dan aten we gewoon patat terwijl de dominee stond te preken.'
'En dat vertel je nu pas?', reageert Willem licht verontwaardigd. 'Wij kregen tijdens de preek altijd een pepermuntje en dan zat je uit verveling, want je begreep de preek ook niet, een wedstrijdje te doen wie het langste lintje kon scheuren van het pepermuntpapiertje', gaat hij verder. 'Maar jij had gewoon patat.'
Na 70 jaar is er nog maar weinig van deze trots, onbezorgdheid en vrolijkheid over in Den Haag Zuidwest. Toch zien Pierre en Willem nog altijd gelijkenissen tussen het Zuidwest van toen en nu. 'In deze wijk zijn er nog steeds heel veel verschillende gemeenschappen, vooral migrantengemeenschappen, die eigenlijk hun eigen zuil hebben opgebouwd', zegt Pierre.
'Zij hebben nu ook hun eigen moskeeën en kerken, eigen winkels en eigen scholen. Dat lijkt best wel op de situatie in de jaren 50 en 60.'
'Er is alleen veel meer armoede, eenzaamheid en de woningen zijn er slecht aan toe', gaat Pierre verder. 'Doordat hier de goedkoopste woningen van de stad zijn, komen er vaak ook veel mensen met problemen hier wonen. Dat is niet goed voor de wijk.'
Willem sluit zich daarbij aan. 'Er moeten hier weer gewoon goede betaalbare huur- en koopwoningen komen én wat duurdere huizen voor de middenklasse.'
'Daarnaast moet je niet onderschatten dat de meeste mensen, ook hier in Zuidwest, er het beste van willen maken. Vaak komt het slechte in het nieuws, maar er zijn ook heel veel goedwillende mensen', benadrukt hij. 'Man, ik lijk nu wel een dominee', zegt hij lachend.
Bekijk hier aflevering 5 van De mensen van Zuidwest:
Wat staat de bewoners van Zuidwest allemaal te wachten? Omroep West maakt een documentaire over de Haagse wijk: De mensen van Zuidwest. Alle afleveringen van de documentaire zijn te zien op ons YouTubekanaal.
Source: Omroep West Den Haag