Europa haalt opgelucht adem nu Donald Trump zijn pogingen om Groenland te bemachtigen heeft afgezwakt. De hond heeft geblaft, en wéér niet gebeten. Maar pas op: het gevaar is bepaald niet geweken.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Door Europa ging een zucht van verlichting. Na alle dreigementen omtrent Groenland, van handelsoorlog tot grondoorlog, bond Donald Trump deze week in. Heffingen zijn van de baan, militair ingrijpen sluit de Amerikaanse president voorlopig uit. Het is weer ‘Taco Thursday’, kopten de media: een acroniem van ‘Trump Always Chickens Out’. Hij bedenkt zich wel vaker.
Ogenschijnlijk komt Trump zwakker uit dit conflict. De hond heeft geblaft, maar wéér niet gebeten. Europa hield zijn rug recht en de Amerikaanse president is voor het oog van de wereld afgedropen. Toch valt er een andere les te trekken.
Het verzet kwam namelijk niet van binnenuit. Zelfs als Trump de hele democratische wereldorde dreigt te verscheuren uit persoonlijke ambitie – hij vindt Groenland bezitten ‘psychologisch belangrijk’ – laten de Amerikanen hem zijn gang gaan. Nul grootschalige protesten. Nauwelijks parlementaire actie. Republikeinen die walgden van Amerikaans imperialisme, ruilden binnen luttele dagen hun principes in. Omdat híj dat van ze vraagt.
Want pas op: dit is een president op het toppunt van zijn macht. En dat zal Europa blijven voelen.
‘Op een dag worden we wakker en dan heeft hij een atoombom op Denemarken gegooid’, waarschuwde de Republikeinse senator Ted Cruz in 2016 nog over een toekomstig presidentschap van Trump. Een half schertsend vergezicht. Maar hoor hem nu. ‘Als het op Groenland aankomt, prijs ik Trump’, aldus Cruz deze week. De Verenigde Staten zouden er ‘een overweldigend belang’ bij hebben om het Deense eiland te bezetten.
Geen draai is te groot. Met zijn geopolitieke ambities, ook rond Venezuela, vraagt Trump van zijn achterban het ultieme ideologische verraad. Dit was immers zijn eigen kernbelofte, toen hij tien jaar geleden op het politieke toneel verscheen: géén oorlog meer.
Maar Trump komt ermee weg.
De peilingen vertellen een opmerkelijk verhaal. Half december, vlak voordat Trump de Venezolaanse leider Nicolás Maduro liet ontvoeren, zag slechts 33 procent van de Republikeinen heil in een interventie. Trump deed het toch. Nu, een maand later, ligt de steun voor militair ingrijpen tegen de 80 procent, een ongekende ommezwaai.
Niet langer zegt de president wat zijn kiezers willen horen. Hij doet wat hij wil, wars van eerdere beloften, en zijn achterban volgt hém. Trump is het populisme dat hem heeft voortgebracht definitief ontstegen.
Nooit torende een Amerikaanse president hoger uit boven zijn partij. Er geldt geen Republikeins programma meer. Geen ideologie, wereldvisie, einddoel of zelfs maar een coherente herpositionering van de Amerikaanse belangen. De VS van nu worden geregeerd volgens de grillen van één man.
Natuurlijk is er ook verzet. Van Democraten en, breed uitgemeten, een handjevol Republikeinen. Die laatsten bestaan uit twee categorieën: dwarsliggers als Thomas Massie en Lisa Murkowski, wier verzet hoort bij hun politieke identiteit, en oud-bondgenoten als Don Bacon en Thom Tillis, die de politiek dit jaar nog verlaten.
Die twee kampen hebben weinig te verliezen. En zelfs hun kritiek klinkt lauw. ‘Ik overweeg geen afzettingsprocedure’, zei senator Tillis maandag, als Trump zonder overleg een Navo-lid zou aanvallen.
Europa zag deze week opnieuw dat Trump niet altijd doet wat hij zegt. Maar Amerikanen zien vooral een president die kan doen waar hij zin in heeft. En zijn ambities voor Groenland, nu in de ijskast, verdwijnen niet zomaar.
Toch ligt er frictie op de loer. Terwijl Trumps achterban hem blind volgt door de wildernis, gaat het grote publiek daar niet in mee. Volgens een recente peiling van The New York Times is zijn waarderingsscore nog maar 40 procent, lager dan ooit gedurende deze termijn. Dat is vooral voor de rest van de partij een zorg.
Want terwijl Trump nog rustig drie jaar blijft zitten, staan Congresleden dit najaar op het stembiljet. Interventies en handelsoorlogen, weten ook zij, zijn bij zwevende kiezers zeer impopulair. De wensen van de president en de belangen van zijn partijgenoten lopen zo steeds verder uiteen.
Tegelijkertijd is het haast onmogelijk om afstand te nemen van een president die volledige devotie eist, wiens volgelingen aan hem kleven als apostelen.
Gezien de peilingen én precedenten is de kans aanzienlijk dat de Republikeinen in november weer macht verliezen en de Democraten een meerderheid krijgen in het Huis van Afgevaardigden. Dat snapt Trump natuurlijk ook.
Een andere president zou zijn toon nu matigen. Zich richten op de zorgen van zijn kiezers in een poging het noodlot af te wenden. Een héél andere president zou zijn Congresleden nu de ruimte geven zich van hem te distantiëren, al was het maar een beetje, om zo hun winkansen te vergroten.
Maar Trump trekt de teugels aan. Omdat hij dat nu nog kan.
Dit zijn mogelijk de laatste maanden, weet Trump, waarin hij nog vrijwel ongehinderd regeert. Een laatste kans om zijn persoonlijke ambities, wettig of onwettig, te verzilveren zonder tegenwicht van het Congres. Zoals een Amerikaanse vlag op Groenland. Als hij iets echt wil, moet hij nu doorzetten.
Voor Europa is dat goed om te beseffen, juist nu Trump na spannende dagen weer wat zwakker oogt. De onvoorspelbaarste fase van zijn presidentschap is pas net begonnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant