Column Europa heeft meer economische macht dan het lijkt te denken. Dat minderwaardigheidscomplex ondermijnt Europa’s weerbaarheid.
Wanneer buigt Europa niet meer mee met de afperspolitiek van Donald Trump? Vorige zomer sloot Europa nog een scheve handelsdeal met de Amerikaanse president, met een duim omhoog alsof het een goede overeenkomst was. Europese leiders brachten Trump cadeaus en mierzoete woorden. Ze kregen vernederingen, beledigingen, ondermijning en dreigementen ervoor terug.
Deze week leek de grens bereikt. Trumps dreigement dat hij Groenland wil hebben, gaat te ver. De Belgische premier Bart De Wever zei in Davos: „Een blije vazal zijn is één ding, een miserabele slaaf is iets anders. Als we nu terugschrikken, dan verliezen we onze waardigheid.”
U hoort en leest genoeg analyses en commentaren dat Europa wel móet toegeven aan Trump. Ik hoef die niet te herhalen. Europa kan op militair gebied moeilijk zonder de Verenigde Staten. En ook op andere terreinen is Europa erg afhankelijk: veel Europese data en software staan in de Amerikaanse cloud.
Allemaal waar, maar macht komt niet alleen voort uit tastbare afhankelijkheden. Bepalend is ook wat het moreel is van degene over wie je macht probeert uit te oefenen. De Canadese premier Mark Carney haalde in Davos De macht der machtelozen aan, het essay uit 1978 van de Tsjechische schrijver, dissident en politicus Václav Havel over hoe het communistische systeem in stand bleef. De macht én de kwetsbaarheid van zo’n systeem komt van ieders bereidheid in een leugen te leven.
Als Carney een lijst maakt met Canada’s kwetsbaarheden, gaat hij onder zijn dekbed liggen bibberen. Canada is economisch extreem afhankelijk van de VS. Zo’n 70 tot 80 procent van de Canadese export gaat er naartoe. (Nederland: zo’n 6 procent, EU: zo’n 20 procent.) Carney heeft geen poot om op te staan. En toch staat-ie erop.
Carney riep andere middelgrote landen op te stoppen elkaar te beconcurreren om de gunsten van de VS. „Dat is geen soevereiniteit. Dat is soevereiniteit spelen terwijl je onderwerping accepteert.” Die middelgrote landen kunnen ook samenwerken. En dus niet, zoals de Europese Commissie deed, opscheppen dat je een betere scheve handelsdeal sloot met Trump dan andere landen.
Ik ga hier niet bagatelliseren voor welke immense taak Europa staat. Defensie versterken, een grotere wapenindustrie optuigen, een eigen IT-sector uit de grond stampen, minder afhankelijk worden van kritieke grondstoffen (meer recyclen!), zelf veel meer energie opwekken (hallo, windmolens en zonnepanelen!). Een eigen financiële betaalinfrastructuur aanleggen, minder afhankelijk worden van de dollar, de interne markt verdiepen.
China en de VS zien Europa niet als speler maar als speelveld. En wie speelveld is, wordt gebruikt, schrijven economen van denktank Denkwerk in een indringende analyse. „Europa wil geopolitieke autonomie zonder geopolitiek gedrag te vertonen.” Europa stuurt primair via regels en hoopt dat nieuwe bedrijfstakken daardoor vanzelf ontstaan, maar zo werkt het niet. Althans niet snel. De overheid moet zelf bedrijfstakken scheppen, zoals de VS doet – met subsidies, belastingvoordelen, garanties en overheidsopdrachten.
Ik hoop al een jaar vurig dat elke maand die Europa met zijn afstotelijke geslijm koopt, wordt gebruikt om onafhankelijker te worden.
Kortom, er is geen enkele reden om zelfgenoegzaam te zijn. Maar voor het moreel heb ik wel een paar harten onder uw riem.
Europa’s zelfvertrouwen is aangetast. Door brute machtspolitiek van Rusland, de VS en China, én door goedbedoelde waarschuwingen over de Europese economie van Mario Draghi („Als Europa niks doet, resteert een langzame lijdensweg”) en recent van Peter Wennink.
Als je die rapporten leest, wordt Europa’s economische kracht wel beschreven. Maar Draghi en Wennink leggen de nadruk op hun waarschuwing dat pijnlijke keuzes nodig zijn om minder chantabel te worden. Leunen op gas uit Rusland, defensie en software uit de VS en productie uit China was lekker goedkoop. Maar die kosten kunnen middelgrote landen met elkaar delen, opperde Carney in Davos. Dat Europa zeer kwetsbaar is, maakt het nog niet machteloos.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC