Hulpverlening Artsen zonder Grenzen mag mogelijk per 1 maart geen hulp meer leveren in Gaza. Israël onderwerpt de organisatie aan een lastercampagne. Directeur Karel Hendriks is het zat: „Dit draaiboek van desinformatie schaadt heel veel Palestijnen.”
Palestijnen lopen op 11 januari langs de kliniek van Artsen zonder Grenzen (AzG) in de wijk al-Rimal in Gaza-Stad.
„Er is geen staakt-het-vuren in Gaza”, zegt de Palestijnse arts Mohammed Abu Mughaisib telefonisch vanuit Dublin. Hij ziet nauwelijks verbetering, vertelt hij. „Er wordt nog steeds gebombardeerd. Weliswaar komen er wat meer hulpgoederen binnen, maar er is nog steeds een groot tekort aan verdoving, antibiotica, chirurgische instrumenten en rolstoelen.”
Ruim twintig jaar werkt Abu Mughaisib al voor de ngo Artsen zonder Grenzen (AzG); de afgelopen twee jaar werkte hij non-stop als medisch coördinator en adviseur in ziekenhuizen in Gaza, totdat hij afgelopen september naar Ierland kon vluchten. Nu moet hij toezien hoe AzG, net als 36 andere organisaties, per 1 maart mogelijk helemaal geen hulp meer kan bieden in Gaza.
Niet alleen knijpt Israël de hulp af, ook onderwerpt het AzG sinds eind vorig jaar aan een intensieve desinformatiecampagne van de Israëlische regering. Het doel, zo vreest de Nederlandse AzG-directeur Karel Hendriks, lijkt te zijn om hulp aan de Palestijnen onmogelijk te maken.
Sinds vorig jaar moeten alle hulporganisaties in Gaza zich opnieuw bij Israël registreren. Met nieuwe eisen wordt getoetst of de organisaties ‘anti-Israëlisch’ zijn, en moeten zij gedetailleerde persoonsgegevens indienen. De registratieaanvraag van AzG is als ‘incompleet’ beoordeeld, officieel omdat de organisatie niet de gevraagde persoonsgegevens, inclusief socialemedia-accounts, van haar Palestijnse medewerkers overhandigt.
In een opiniestuk in Trouw schreef voorzitter Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens dat Israël hulporganisaties in een „onmogelijke spagaat” dwingt. „Tegemoetkomen aan de vergaande registratie-eisen betekent niet alleen het overtreden van Europese privacywetgeving, maar kan ook medewerkers en hun families in gevaar brengen.” Wolfsen roept de Nederlandse overheid en de EU op om „Israël ertoe te bewegen deze registratie-eisen te laten vervallen”.
Artsen zonder Grenzen verzorgt ongeveer een op de vijf ziekenhuisbedden in Gaza, doet een op de drie bevallingen en voorziet honderdduizenden mensen van schoon drinkwater. Ook is de organisatie gespecialiseerd in onder meer reconstructieve chirurgie en fysiotherapie.
Hendriks: „Onze zorg is niet alleen direct levensreddend. Wij willen voorkomen dat het zorgsysteem instort. Als we dat niet doen, sterven er dadelijk meer mensen aan vermijdbare kwalen als luchtweginfecties, cholera, diarree en diabetes dan aan kogels of bommen.”
Een gewonde Palestijnse jongen wordt op 31 december verzorgd door een medewerker van Artsen zonder Grenzen (AzG) in een kliniek in Gaza-Stad.
Arts Abu Mughaisib zegt vanuit Dublin dat hij vreest voor de honderden AzG-medewerkers in Gaza, die naast gedwongen ontheemding en mentale en fysieke uitputting nu ook hun banen dreigen te verliezen.
De Israëlische lastercampagne tegen AzG is intens. Het Israëlische ministerie van Diasporazaken en Antisemitismebestrijding publiceerde in december een rapport waarin AzG „terrorists without borders” werd genoemd. Israël kocht advertenties bij Google om de zoekresultaten naar AzG te beïnvloeden.
Bewijzen voor de aantijgingen zijn flinterdun, constateerde de Israëlische krant Haaretz al in een analyse. Hendriks: „Onze gedragscode staat niet toe dat je militair actief bent. Als je dat wel bent, dan vlieg je eruit. Zo simpel is het. Je wordt op staande voet ontslagen.”
Israël, zegt Hendriks, heeft twee Palestijnse medewerkers van AzG gedood en daarna als terrorist aangemerkt, zonder ooit bewijs te leveren. „En zelfs al zou het kloppen, dan nog hebben wij ruim 1.400 anderen in Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Jeruzalem die ook geen hulp meer mogen leveren. Van dat verbod zijn honderdduizenden Palestijnen het slachtoffer.”
Dit „draaiboek van desinformatie” is eerder gevolgd, zegt Hendriks: Israël ontmantelde de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen (UNRWA) nadat enkele medewerkers beschuldigd waren van banden met Hamas. „Maanden later bleek uit een onafhankelijk rapport dat de aantijgingen niet bewezen konden worden. Maar toen was het leed al geleden.” Donorlanden, inclusief Nederland, hadden hun financiering van UNRWA inmiddels bevroren of ingetrokken.
Israël beschuldigt AzG ook van een „doelbewuste campagne om de legitimiteit van de staat Israël te ondermijnen”. Als voorbeeld gaf het ministerie dat AzG van genocide, etnische zuivering en doelbewuste uithongering door Israël in Gaza sprak.
Hendriks: „Wij doen aan ‘témoignage‘: het afleggen van getuigenissen door te vertellen wat onze patiënten overkomt. Dat is geen politieke stellingname. Als zij stelselmatig het slachtoffer zijn van misdaden, of beschoten of vertrapt worden bij zogenaamde gemilitariseerde hulppunten [van de Gaza Humanitarian Foundation], dan publiceren we daar een rapport over. Dat heeft niks te maken met het delegitimeren van Israël.”
In april 2024 heeft het Internationaal Gerechtshof aan Israël opgedragen, als onderdeel van de door Zuid-Afrika aangespannen genocidezaak, om „onmiddellijk alle doeltreffende maatregelen [te] nemen om de onbelemmerde toegang tot Gaza te waarborgen en te vergemakkelijken voor […] functionarissen die betrokken zijn bij het verlenen van humanitaire hulp en bijstand aan de bevolking van Gaza”.
Volgens het door Trump in september 2025 gepresenteerde twintigpuntenplan voor Gaza, moeten er dagelijks zeshonderd vrachtwagens met hulpgoederen naar binnen; dat zijn er nu veel minder. En sinds 7 oktober 2023 zijn er meer dan vierhonderd hulpverleners gedood in Gaza, onder wie vijftien medewerkers van Artsen zonder Grenzen. VN-experts spreken naast genocide van ‘medicide’: Israël heeft doelgericht het gezondheidssysteem en medische hulpverleners in Gaza aangevallen.
Sinds 1 januari laat Israël geen goederen en medewerkers van AzG meer in Gaza toe, en worden routes of nieuwe locaties voor hulpverlening niet langer met Israël afgestemd. „Hierdoor neemt de dreiging enorm toe dat onze medewerkers collateral damage worden”, aldus Hendriks.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC