Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van zijn nieuwste film Land van Johan, vijf dilemma’s voor regisseur Eddy Terstall (61).
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
Simon of Land van Johan?
‘Eigenlijk zijn het dezelfde soort films. In beide probeer ik iets te zeggen over het Nederland van vroeger en nu. In Simon (2004) gaat het over euthanasie, ons softdrugsbeleid, over de botsing tussen sociale klassen, belichaamd door de vriendschap tussen de volkse Simon en Camiel uit het deftige Amsterdam-Zuid.
‘Land van Johan vertelt hoofdzakelijk het verhaal van Onno en Gijs, afkomstig uit respectievelijk Limburg en de Veluwe, en Sonja, die een driehoeksverhouding heeft met Onno en Gijs. En er is de Marokkaanse migrant Abdelkarim. Al deze personages volgen we in het Amsterdam van de jaren zestig en zeventig, de tijd van studentenopstanden, hippies en de twee verloren WK-finales van 1974 en 1978.
‘De film is naar een boek van Onno G. de Becker, de Onno uit de film, die zijn levensverhaal vertelt aan zijn kleinzoon Johan, geboren in de huidige tijd. Deze Johan is via een bloedband weer verbonden aan alle personages, aan Onno, Gijs en Abdelkarim. Het verhaal in het boek loopt door tot de huidige tijd. De film Land van Johan eindigt eerder in de tijd, maar heeft wel een logische afronding. Of er een vervolgfilm komt? Wie weet.
‘Dit boek dat voor ons op tafel ligt, komt vers van de drukker, het heeft dezelfde titel als de film. Op het omslag staat Sonja, in de film gespeeld door Roberta Petzoldt. Hoe het kan dat er al een film is van een boek waarvan je nog nooit had gehoord, is het grote mysterie, hè. De Becker is een heel teruggetrokken man. Hij woont op Mykonos, is erg op zichzelf, en helaas niet in goede gezondheid om de uitgave van zijn boek en de première van de film bij te wonen. Of ik zelf Onno G. de Becker ben laat ik het in het midden.’
Abdelkarim of Ab?
‘Allebei natuurlijk. Abdelkarim en Ab zijn dezelfde persoon, gespeeld door Ibrahim Ben Hadi. Alleen: in Marokko wordt hij Abdelkarim genoemd, in Nederland is hij voor iedereen Ab. Met hem wilde ik een migratieverhaal vertellen van iemand die door twee landen gevormd wordt. In Marokko heeft hij zijn vrouw en kinderen, maar in Nederland heeft hij ook een Nederlandse vriendin.
‘Ik wilde er geen te zwaar verhaal van maken. Ik wilde laten zien dat die mannen, gastarbeiders toen geheten, het ook leuk hadden. Ab drinkt een biertje, heeft een vriendin. Op zijn werk krijgt hij weleens foute grappen naar zijn hoofd geslingerd, maar hij schudt dat makkelijk van zich af. Het was een meer onschuldige tijd.
‘Uiteindelijk wordt Ab een van de beste vrienden van Onno. Ze zijn allebei van ‘beneden de rivieren’, herkennen een bepaalde lichtheid in elkaar. Die band wordt alleen maar sterker als Ab zijn gezin uit Marokko naar Nederland haalt. In het boek krijg je nog mee hoe Abs dochter haar weg vindt in Nederland, opklimt op de sociale ladder, en een kind krijgt, de Johan waar De Becker zijn verhaal aan vertelt.’
Columnist of filmregisseur?
‘Filmregisseur, natuurlijk. Maar de laatste jaren word ik toch het vaakst aangesproken op de columns die ik voor De Telegraaf schrijf.
‘Kijk, de filmwereld is geen vetpot. Een film als Land van Johan heeft een heel lange aanloop. Je bent een groot deel van de tijd bezig met het indienen van voorstellen om de film van de grond te krijgen, en in de tussentijd komt er nauwelijks geld binnen.
‘Vlak voor corona, toen ik er financieel niet al te best voor stond, was ik op het verjaardagsfeestje van Sharon Dijksma (PvdA-politicus, nu burgemeester van Utrecht, red.) waar ik vertelde over mijn financiële situatie. Paul Jansen, toenmalig hoofdredacteur van De Telegraaf, was er ook. Dijksma zei: kom, we gaan wat voor je regelen. Ze haalde Jansen erbij en die vroeg mij om een proefcolumn te schrijven. Dat was in 2020.
‘Ik kom uit een zeer rood nest. Mijn opa was communist. Ik ben van PvdA-huize. Maar dat wil niet zeggen dat ik mij niet thuis kan voelen bij De Telegraaf. Ik krijg er alle vrijheid om te schrijven wat ik wil. Als columnist probeer ik niet de hele tijd een standpunt in te nemen. Ik probeer mij te verdiepen in allerlei denkbeelden, van links tot de PVV, en daar een afgewogen column over te schrijven. Ik waak ervoor om alles meteen fascistisch te noemen.
‘Ik heb ook niets met het identiteitsdenken dat uit Amerika naar Nederland is overgewaaid. Dat indelen van mensen in de categorie blank, gekleurd, of wat dan ook, dat schiet echt niet op. Ik probeer in mijn columns altijd het individu boven de groep te plaatsen.’
Johan Cruijff of Marco van Basten?
‘Johan Cruijff natuurlijk. De WK-finales van 1974 en 1978 vormen een belangrijk decor in Land van Johan, het zijn de momenten waar iedereen naartoe leeft, die het land in rep en roer brengen. Maar het WK van 1974 blijft toch het mooiste, omdat Cruijff toen meedeed en in 1978 niet. Cruijff was een magische persoonlijkheid, iemand die Nederland op de kaart heeft gezet.
‘Cruijff is toevallig ook een achterneef van mij, via de familie van mijn moeder. Ik kende zijn moeder, tante Nel, vrij goed. Toen de film En un momento dado (2004) uit was, over Cruijffs tijd bij FC Barcelona, belde ze mij een keer op en zei dat ze de film graag wilde zien.
‘Ik ben toen met haar meegegaan om de film te zien in Rotterdam. Onderweg belde ik naar het filmtheater om te zeggen dat we een beetje laat waren. Ze hebben toen gewacht totdat we arriveerden. De hele zaal zat vol met filmjournalisten uit de hele wereld. Bij binnenkomst kreeg ze een staande ovatie van het publiek, waar zij dan weer heel ongemakkelijk van werd.
‘Na afloop van de film, bij een borrel, stond ik met haar aan een tafeltje iets te drinken. En toen merkte ik opeens dat iedereen haar vol bewondering zat aan te gapen. Een voor een kwamen ze toen haar de hand schudden en zeggen: dank u wel voor Johan. Die eerbied zegt je alles wat je moet weten over het belang van Cruijff.’
Bruine kroeg of een hippe wijnbar?
‘Een bruine kroeg. We zitten nu in mijn stamcafé, De Kat in de Wijngaert aan de Lindengracht in de Amsterdamse Jordaan. Ik kom hier al tientallen jaren en zit altijd op dezelfde plek, in dit hoekje. Mijn moeder heeft hier heel lang achter de bar gestaan, maar is daar nu alweer een paar jaar mee gestopt vanwege haar gezondheid.
‘De Jordaan is niet meer wat het geweest is, maar ik vind dat niet per se zonde. Er komen nu veel yuppen in dit café, en dat mengt eigenlijk wel prima met de paar oude Jordanese stamgasten die hier nog zitten. Grappig is om te zien hoe die stamgasten opeens allerlei dure woorden oppikken van de yuppen.
‘De Jordaan is inmiddels een van de meest prijzige plekken van de stad geworden, het is onmogelijk voor een normaal verdienend mens om hier een huis te kopen. Mijn familie en ik hebben geluk dat mijn oom begin jaren tachtig besloot twee panden hier in de buurt te kopen. Dat wordt nu bewoond door mijn neven en hun gezinnen, en ik heb ook een etage.
‘Wij zijn een beetje de laatste der Mohikanen in deze buurt. Dat zie ik ook bij de kinderen van mijn neven. Mijn neven zijn mannen met een sterk Jordanees accent, maar hun kinderen zitten hier in de buurt met allemaal kinderen van yuppen op school. Die praten met zo’n overdreven rollende r. Mijn neven hebben dan echt zoiets van: waar komt dit taalgebruik nou vandaan? Maar dat is verandering, je doet er niets tegen.’
Eddy Terstall
1964 Op 20 april geboren in Amsterdam
1992 Regiedebuut met film Transit
1996 Hufters & Hofdames
2004 Simon, winnaar vier Gouden Kalveren
2008 Vox populi
2013 Slimste BN’er bij De nationale IQ-test (IQ van 125)
2020-heden Columnist voor De Telegraaf
2022 Scenarioschrijver Soof 3
2026 Land van Johan
Eddy Terstall woont in een familiehuis in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant