We leven in Bijbelse tijden, gezien de rampspoed om ons heen. Op zoek naar troost besloot ik daarom in de oude geschriften te duiken die de bakermat van onze ‘beschaving’ vormen. Een eerste stap zette ik met Buig niet. Bijbels tegengif voor nu van de erudiete Haagse predikant Ad van Nieuwpoort. Beter dan in dit lange essay kun je de eeuwigheidswaarde van de Bijbel niet transponeren naar het heden.
Terecht haalt Van Nieuwpoort historicus Johan Huizinga aan, die in 1935 schreef dat we in een bezeten wereld leefden, waarin de waanzin ineens in razernij zou kunnen uitbreken. Negentig jaar later verkeren we in een vergelijkbare situatie, nu de Amerikaanse president op ramkoers ligt met zijn Europese bondgenoten, die hierdoor uitgeleverd worden aan de imperialistische vraatzucht van een schaterlachende Vladimir Poetin.
Van Nieuwpoort is allerminst een vergeestelijkte dominee. Hij volgt de actualiteit op de voet en koppelt die aan scherpzinnige uitspraken van de Amerikaanse historicus Timothy Snyder, de Russische dissident Aleksej Navalny of de Tsjechische schrijver Václav Havel. Maar bovenal wijst hij je erop dat de Bijbel je in het huidige bezeten tijdperk voorziet van een instrumentarium „om stand te houden in tirannieke tijden waarin de menselijkheid onder de voet wordt gelopen.”
Van Nieuwpoort richt zich in Buig niet met name op het boek Daniël. Het levert een inspirerende levensles op met als boodschap dat je je kop dezer dagen niet in het zand mag steken. Neutraliteit is geen optie, je moet verzet bieden. De tijd van het compromis is voorbij. Een beter advies kun je stroopsmerende EU-politici niet geven.
De Bijbel is bij uitstek verzetsliteratuur, schrijft Van Nieuwpoort. Dat bewijst hij aan de hand van de lotgevallen van de jonge Jood Daniël, die ondanks zijn hoge functie in Babel niet buigt voor tiran Nebukadnezar en trouw blijft aan waar hij voor staat. Alleen op die manier kan hij zijn integriteit behouden en in waarheid leven. Václav Havel, die in 1978 hetzelfde beweerde in het door de Sovjet-Unie bezette Tsjechoslowakije, is in dat opzicht Daniëls trouwste volgeling.
Van Nieuwpoort haalt ook LTI. Lingua Tertii Imperii van de Duits-Joodse dagboekanier Victor Klemperer aan om te laten zien hoe in nazi-Duitsland de taal werd gemanipuleerd. Woorden werden verboden, begrippen omgekeerd, net zoals nu in de westerse wereld en in Babel. Zo wil Nebukadnezar dat Daniël afstand doet van zijn joodse identiteit en zijn naam, die ‘bij God is redding’ betekent, verandert in Beltsezar, naar de god van de Babyloniërs. Maar Daniël geeft wederom niet toe en wint het uiteindelijk door zijn standvastigheid.
Een hoogtepunt in Buig niet is Van Nieuwpoorts behandeling van het tweede verhaal uit het boek Daniël, waarin deze een boze droom van koning Nebukadnezar moet verklaren. Lukt dat niet, dan wordt hij gedood. Daniël vraagt respijt om na te denken – de boodschap van het verhaal is dat we nergens de tijd voor nemen – en krijgt dan een visioen. Hij gaat naar de koning toe en legt hem subtiel uit dat die droom over een reus op lemen voeten gaat. Op die manier laat hij de tiran zien dat het fundament van zijn ‘goddelijke’ macht zo wankel is als het maar kan. Het dwingt Nebukadnezar tot nederigheid en doet hem bovendien zijn sterfelijkheid beseffen. Helaas kun je je zoiets bij Trump en Poetin nog niet voorstellen. Maar wat niet is kan nog komen. De hoop sterft tenslotte bijna altijd als laatste.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC