Groenland Na een gesprek van een uur tussen de Amerikaanse president en de secretaris-generaal van de NAVO in Davos was de Groenlandcrisis ontzenuwd. Volgens ingewijden in Brussel kwam annexatie niet ter sprake. Wel kreeg Trump de garantie dat hij op Groenland omvangrijke militaire investeringen kan doen.
Secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte en de Amerikaanse president Donald Trump woensdag tijdens een onderhoud bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos.
Een uur. Zolang hadden secretaris-generaal Mark Rutte van de NAVO en de Amerikaanse president Donald Trump woensdagavond in Davos nodig om de Groenland-crisis te ontzenuwen. Daarmee kwam een voorlopig einde aan twee weken crisisdiplomatie, waarin Trump herhaaldelijk had gedreigd om het eiland over te nemen.
Volgens ingewijden in Brussel kwam annexatie in het gesprek niet ter sprake. Wel kreeg Trump de garantie dat hij op Groenland omvangrijke militaire investeringen kan doen, bijvoorbeeld in het door hem gewenste Golden Dome-raketafweersysteem.
Trump wil altijd bij die installaties kunnen én hij wil zeker stellen dat Rusland en China in de Arctische regio de pas wordt afgesneden. Hier kreeg Trump zijn zin van Rutte, die in de dagen en uren ervoor uitvoerig had overlegd met de Deense regering.
Maar: er zou niet zijn gesproken over de overdracht van stukjes Groenlands territorium van Deense naar Amerikaanse handen, zoals na afloop in een aantal media werd gemeld. Er werden ook geen afspraken of deals over mijnbouw gemaakt: de enige investeringen die aan de orde kwamen, waren militair van aard.
Wel ging het in het gesprek tussen Trump en Rutte over het verdrag dat Denemarken en de VS in 1951 sloten over de Amerikaanse bases op het eiland. Dat verdrag zal opnieuw bekeken worden in een werkgroep die Denemarken, Groenland en de VS vorige week in Washington overeenkwamen. De VS hebben nu één basis op Groenland, waar ongeveer honderd militairen gestationeerd zijn.
Rutte deed nog een toezegging. Hij beloofde – niet voor het eerst – dat de NAVO werk zal maken van de verdediging van het Arctisch gebied, met name tegen dreiging uit Russische of Chinese hoek.
Na afloop van het gesprek waren de strafheffingen die Trump in het vooruitzicht had gesteld voor Europese landen die plukjes militairen naar Groenland hadden gestuurd om een oefening voor te bereiden, van tafel. Zijn annexatiewens liet hij ook varen.
Dus wat heeft Trump nu eigenlijk? De werkgroep bestond al een week. En de NAVO-missie in het gebied staat nog in de kinderschoenen. Er is binnen NAVO wel over Groenland nagedacht, aldus de NAVO-commandant, de Amerikaan Alexus Grynkewich, op donderdag, maar er zijn nog geen plannen gemaakt.
Niemand, zo zegt een diplomaat uit een EU-land donderdag, kan met zekerheid zeggen wat voor de Amerikaanse president de doorslag heeft gegeven. „Dat zou een niveau van psychologische kennis van Trump vergen dat weinigen van ons, zo niet niemand gegeven is.”
Toch schuwen veel Europese diplomaten de conclusie niet dat de EU-strategie een grote rol heeft gespeeld. Door te dreigen met economische vergelding voerden zij in enkele dagen tijd de druk flink op. Vanuit Europese hoofdsteden werd tegelijkertijd contact gelegd met Republikeinse politici en het Amerikaanse zakenleven, om via alternatieve kanalen het Witte Huis tot inkeer te brengen.
En de Europeanen gaven Trump deels gelijk. „Het is waar dat Europa te weinig heeft geïnvesteerd in Arctische veiligheid”, erkende een hoge EU-ambtenaar donderdag.
Het resultaat was een „stevige, maar niet escalerende” reactie op Trumps dreigementen, in de woorden van diezelfde ambtenaar. De Amerikaanse president kon zien dat een inname van Groenland een hoge drempel had en niet zonder consequenties zou blijven – maar hij kreeg ook een diplomatieke uitweg aangeboden. Die uitweg culmineerde in het gesprek met Rutte.
EU-buitenlandchef Kaja Kallas schudt de hand van de Belgische premier Bart De Wever, donderdag bij een ingelaste EU-top in Brussel.
De speciaal ingelaste EU-top op donderdagavond was ineens niet zo urgent meer. Tot hun opluchting konden de regeringsleiders constateren dat ze de rangen gesloten hadden gehouden. Op de gebruikelijke dissidenten na waren alle landen solidair gebleken: eerst met Groenland en Denemarken, toen met de landen die door Trumps heffingen getroffen zouden worden.
Dit is geen vanzelfsprekendheid, weet iedereen inmiddels. Het Witte Huis probeert voortdurend de landen in de EU uit elkaar te spelen. Deze week gebeurde dat opnieuw rond de oprichting van Trumps ‘Vredesraad’, waarbij volgens een ingewijde onder meer ferme druk op Bulgarije was uitgeoefend. Dat land trad inderdaad toe, net als Hongarije – de rest deed dat voorlopig niet.
De saamhorigheid wordt gestut door het besef dat er iets fundamenteel veranderd is. „Dit is nu zo ongeveer het nieuwe normaal”, verzucht een hoge EU-functionaris. Een ander wil vanwege de nieuwe trans-Atlantische verhoudingen, die „veel volatieler dan voorheen” zijn, dat de EU nog sneller zijn afhankelijkheid van de VS afbouwt. Dat betekent: meer handelsverdragen met andere landen en regio’s, een beter werkende interne markt.
„Laten we tevreden zijn dat de grootste spanningen nu gekalmeerd zijn”, stelt een nuchtere diplomaat woensdag in Brussel vast. „Maar laten we niet naïef zijn: alles kan volgende week weer anders zijn.”
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC