Voor nu is de extreemste kou weer even uit de lucht als het gaat over de Groenlandambities van Donald Trump. Maar voor zijn Europese bondgenoten is de jongste draai van de Amerikaanse president op zijn best een adempauze, geen slotakkoord.
Europa is opgelucht, want de president van de Verenigde Staten heeft gezegd dat zijn leger Groenland niet zal innemen. Na intensieve diplomatieke inspanningen lijkt een Amerikaanse veroveringsoorlog tegen Denemarken te zijn afgewend.
Mocht je denken dat de kous daarmee af is, dan kan het lonen om de twee zinnen hierboven nog een keer te lezen. Tussen 1945 en 2025 waren ze alleen denkbaar als beschrijving van een koortsdroom. Dat is niet meer het geval voor de Europese leiders bij wie de koude rillingen en het angstzweet de afgelopen weken over de rug liepen. Om nog maar te zwijgen van de Groenlanders.
De kwestie Groenland is nog niet opgelost. Daarnaast hebben de spanningen veel schade toegebracht aan de banden tussen de VS en Europa. Dat klinkt vooral hard door binnen de NAVO, het westerse bondgenootschap dat berust op het principe dat leden er blind op kunnen vertrouwen dat de anderen komen helpen als ze worden aangevallen.
Onder Trump brak de VS al met Europa vanwege de steun aan Oekraïne. De president en andere leden van zijn regering zeggen ook al langer dat Europese landen in verval zijn. Hardop wordt in twijfel getrokken of ze nog nuttig zijn als bondgenoten, tenzij ze beleid gaan voeren dat beter aansluit bij dat van Trump.
Als de boodschap nog niet duidelijk was overgekomen op Europese hoofdsteden, kan niemand er nu meer omheen: Amerika is geen betrouwbare bondgenoot meer. Erger nog, de VS is zelfs een mogelijke rivaal op het wereldtoneel.
President Trump zei woensdag in een toespraak op het World Economic Forum (WEF) in Davos dat hij Groenland nog steeds wil hebben, maar daar geen geweld voor zal gebruiken. Na een gesprek met NAVO-chef Mark Rutte zag hij bovendien af van economische sancties tegen Europese landen (waaronder Nederland) die enkele militairen naar Groenland hadden gestuurd om een oefening te plannen.
Trump en Rutte maakten woensdag bekend dat er "een raamwerk" voor een deal over Groenland is. Waar dat uit bestaat, is nog niet duidelijk. Anonieme functionarissen zeiden tegen The New York Times dat een van de door hooggeplaatste NAVO-militairen geopperde compromissen is dat Denemarken de VS soevereiniteit verleent over stukjes van Groenland. Daar kunnen de Amerikanen vervolgens militaire basissen bouwen.
Rutte oogstte internationale lof voor zijn diplomatieke aanpak, die uit onder meer lovende sms'jes aan de Amerikaanse president bestaat. Hoewel Trump tijdens zijn speech in Davos met zichtbaar genoegen memoreerde hoe Rutte hem in zo'n bericht 'daddy' had genoemd, zal dat niet de doorslag hebben gegeven.
Aannemelijker is dat de kosten van Trumps aanpak te hoog voor hem dreigden te worden. Uit peilingen blijkt bijvoorbeeld dat de Amerikaanse kiezer weinig heil ziet in het Groenlandavontuur. Enkele doorgaans trouwe Republikeinen in het Congres begonnen zich ook te roeren. Deskundigen wijzen erop dat het een hele toer zou worden om een ingelijfd Groenland zo winstgevend te maken als Trump belooft.
Mogelijk belangrijker: het vooruitzicht op een einde aan de NAVO zorgde voor onrust op de Amerikaanse beurzen. Trump ziet die als de belangrijkste maatstaf voor het succes van zijn economische beleid. Nadat hij zijn strafsancties tegen Europese landen had aangekondigd, maakte Wall Street de grootste duikeling sinds vorig jaar oktober. De president mopperde daarover in Davos, vlak voordat hij de gewelddadige inname van Groenland uitsloot.
Wat Trump ook precies bewoog, voor Europa is de belangrijkste conclusie dat de ommekeer in ieder geval niet was te danken aan een plotseling inzicht dat de NAVO belangrijk is voor de VS of een nieuw respect voor de Europese bondgenoten.
"Het is nog steeds een moeilijke en ernstige situatie, maar er is vooruitgang geboekt - in de zin van dat we nu staan waar we moeten staan", zei de Deense premier Mette Frederiksen. "Namelijk, dat we kunnen bespreken hoe we de collectieve veiligheid in het noordpoolgebied kunnen bevorderen."
Rutte kreeg een milde veeg uit de pan van Frederiksen en de Deense minister van Defensie. De boodschap: de NAVO-topman kan niet uit naam van Denemarken en Groenland deals sluiten. "We kunnen onderhandelen over alle politieke aspecten - veiligheid, investeringen, de economie - maar we kunnen niet onderhandelen over onze soevereiniteit", zei Frederiksen.
"Er is een nieuw tijdperk aangebroken", vatte de Duitse bondskanselier Friedrich Merz het diepere Europese sentiment donderdag samen. In zijn eigen WEF-toespraak sprak hij van een "nieuwe wereld van grootmachten, die wordt gebouwd op macht, kracht en - als het erop aankomt - geweld". Het is volgens Merz "geen gezellige plek".
Source: Nu.nl algemeen