is kunstredacteur van de Volkskrant.
Op de prestigieuze Biënnale van Venetië belooft het een zootje te worden van politieke inmenging in kunst. Ook in Nederland wordt het vuurtje opgestookt. We zijn gewaarschuwd.
Maandagochtend werd in Den Haag over de cultuurbegroting vergaderd. Daar dropte Pepijn van Houwelingen van Forum voor Democratie een verfrissend idee: kon de Tweede Kamer het laatste woord krijgen over cultuursubsidies in plaats van de Raad voor Cultuur of de cultuurfondsen?
Staatskunst, dat is wat Van Houwelingen wil met de motie die hij indiende. Een bijzonder eng idee.
Een dag later presenteerde de Raad voor Cultuur een prangend advies aan de cultuurminister. Strekking: de artistieke vrijheid in Nederland loopt gevaar.
De raad heeft ‘signalen uit het hele culturele veld’ gekregen waaruit blijkt dat instellingen en makers onder druk staan en roept het ministerie op om de artistieke vrijheid actief te beschermen. Zelfcensuur moet worden voorkomen, wel adviseert de Raad voor Cultuur de sector aan zich gedegen voor te bereiden ‘als je een controversieel onderwerp aansnijdt’.
In december wijdde de Boekmanstichting, vooruitlopend op het advies, een tijdschrift aan het onderwerp ‘Artistieke vrijheid onder druk.’
Sommige historische voorbeelden in de publicatie lijken haast koddig. Honderd jaar geleden was er in Parijs een politieoptreden vanwege Modigliani die naakte vrouwen schilderde met schaamhaar, een halve eeuw geleden hadden we hier in Nederland het ‘ezelproces’ waarin Gerard Reve werd vrijgesproken van ‘smalende godslastering’.
Inmiddels zijn er voorbeelden te over, in Europa en de VS, en die zijn zeker niet koddig. Niet alleen hebben culturele instellingen en kunstenaars te maken met politieke druk, ook roert de verontwaardigde burger zich. Geeft een kunstwerk je een ongemakkelijk gevoel? Dan bedreig je gewoon de kunstenaar.
Met hun vijandige houding ten opzichte van hedendaagse cultuuruitingen geven populistische politici ‘boze burgers’ een vrijbrief. Het vuur wordt verder opgestookt.
Ook straks op de prestigieuze Biënnale van Venetië belooft het een zootje te worden van politieke inmenging in kunst. In de internationale tentoonstelling, die deels bestaat uit nationale paviljoens, is het altijd raak. Zo leende de vorige keer Rusland uit economische motieven zijn tentoonstellingspaviljoen uit aan Bolivia en bemoeide zich volgens betrouwbare bron met de geplande tentoonstelling.
Dit keer rommelt het bij allerlei landen. Zo wordt de tentoonstelling in het Amerikaanse paviljoen georganiseerd door de onbekende en in allerijl uit de grond gestampte ‘American Arts Conservancy’. Die organisatie is opgericht en wordt geleid door Jenni Parido, een vrouw die tot het ontstaan van ‘AAC’ een winkel met huisdierenvoeding had in Florida. En waarschijnlijk de juiste politieke connecties? Onder de hoede van deze weinig vertrouwenwekkende club zal beeldhouwer Alma Allen de VS vertegenwoordigen.
Ondertussen trok de Zuid-Afrikaanse cultuurminister ineens de stekker uit de presentatie van het land, omdat die ‘verdeeldheid zou zaaien’. In de video-installatie van Gabrielle Goliath zou onder meer de Palestijnse dichter Hiba Abu Nada worden herdacht. Goliath sprak van censuur. Cultuurminister Gayton McKenzie beweerde vervolgens dat hij de tentoonstelling slechts had beschermd tegen ‘buitenlandse inmenging’. Inmiddels wordt onderzocht of er sprake was van machtsmisbruik door McKenzie.
Of daarmee zijn beslissing nog zou kunnen worden teruggedraaid is de vraag. Dat zoiets kan, bewijst het gedoe rond het Australische paviljoen. Daar werd een aangekondigde tentoonstelling afgezegd, nadat rechtse politici hadden geklaagd dat de kunstenaar in een eerder videokunstwerk een voormalige leider van Hezbollah had verheerlijkt. Maar na een onafhankelijk onderzoek mag kunstenaar Khaled Sabsabi alsnog het land vertegenwoordigen.
Het zijn lelijke soaps, de totstandkoming van deze landenpaviljoens. En vermoedelijk is dit nog maar het topje van de ijsberg van de lelijke politieke spelletjes die achter de schermen worden gespeeld. Laat het een waarschuwing zijn.
Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Joris Henquet, Merlijn Kerkhof, Anna van Leeuwen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns