Archeologie Was het een stukje schroot of toch iets bijzonders? Archeologen vonden eind 2024 in Heerlen een metalen plaatje. Er bleek een vervloeking op te staan. „Ze worden in Nederland maar zelden gevonden.”
Het in Heerlen gevonden Romeinse vervloekingstablet.
Roderick Geerts vond eind 2024 een metalen plaatje bij een grote opgraving op het Raadhuisplein in Heerlen. „Ik had nog niet door dat het iets bijzonders was. Het plaatje was vuil. Ik bracht het naar het kantoor bij de opgraving. Na schoonmaak zouden ze daar kunnen zien wat het was: een voorwerp van enig belang of een stukje schroot. Toen werd ik op een gegeven moment naar binnen geroepen en volgde de mededeling dat het ging om loden plaatje met een tekst daarop. Dan weet je met onze achtergrond: dat moet wel haast een vervloekingstablet zijn.”
Zo’n voorwerp werd destijds gebruikt om mensen via magische rituelen te beïnvloeden of om ongeluk af te roepen over vijanden. Geerts: „Ze worden in Nederland maar zelden gevonden, ongeveer één keer per tien jaar. Nog bijzonderder is dat het in dit geval voor de eerste keer om een tekst in het Grieks gaat.”
Geerts, archeoloog en projectleider bij ADC ArcheoProjecten, haalt de herinneringen op in Egypte, waar hij elk jaar een paar weken helpt bij het opgraven van een oude Romeinse havenstad. In Heerlen bood de reconstructie van het Raadhuisplein destijds de mogelijkheid om meer duidelijkheid te krijgen over de voorganger van de stad, de Romeinse nederzetting Coriovallum.
„Zo’n mogelijkheid, in een nog betrekkelijk onverstoorde bodem, krijgen we hier waarschijnlijk nooit meer”, zegt de Heerlense stadsarcheoloog Hilde Vanneste. Vanuit haar kantoor aan het Raadhuisplein keek ze uit op de graafwerkzaamheden. Zo’n tienduizend voorwerpen kwamen naar boven. „Bij een topvondst als het vervloekingstablet staan universiteiten in de rij voor vervolgonderzoek.”
In dit geval mochten Rodney Ast en Julia Lougovaya-Ast van het Instituut voor Papyrologie van de Universiteit van Heidelberg het object (9,3 centimeter breed, 4,8 centimeter hoog en 2 millimeter dik) nader bestuderen. Ze concluderen ook op basis van aardewerk uit dezelfde kuil dat het uit de tweede eeuw stamt en dat een vaste, geoefende hand de teksten in het Grieks heeft geschreven. Vanneste: „Vaste magische aanroepingen en een lijst namen. De precieze tekst wordt later bekendgemaakt. Daarnaast zijn stokpoppetjes te zien, waaronder mogelijk een copulerend paartje.”
Inmiddels is het Raadshuisplein weer gedicht. De nieuwe bestrating markeert de plekken waar een groot stenen gebouw heeft gestaan en waar belangwekkende zaken als het vervloekingstablet zijn gevonden. Bezoekers kunnen er in de nabije toekomst waarschijnlijk met een speciale QR-code tekst en uitleg bij krijgen.
Heerlen, het bekendst vanwege de mijngeschiedenis, draagt zijn Romeinse verleden met trots uit. Niet ver van het Raadhuisplein ligt het badhuis, het oudste stenen gebouw van Nederland. Het daar omheen gebouwde Thermenmuseum wordt vervangen door het Romeins Museum, dat in 2028 zijn deuren zal openen. Het vervloekingstablet zal daar onderdeel van de collectie worden.
Tot en met vrijdag is het te zien in de publiekshal van het Stadskantoor aan de Geleenstraat in Heerlen. Daarna volgt verder onderzoek naar het object. Het gaat daarbij onder meer om de herkomst van het lood. Bij een in 2016 in Tongeren (op zo’n 45 kilometer van Heerlen) gevonden plaatje bleek dat bijvoorbeeld afkomstig uit het oosten van België of de aangrenzende Eifel. Vanneste: „Mogelijk is de herkomst hier dezelfde of een andere? Ook naar tabletten met (vrijwel) identieke spreuken en de namen wordt verder gekeken. Zijn het Grieken of zijn die namen te herleiden op andere mensen?”
Een vondst als die in Heerlen verbreedt in elk geval de kijk op samenlevingen van zo’n 1.800 jaar geleden, zegt Jasper de Bruin, conservator van de collectie Nederland in de Romeinse tijd bij het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden. Hij geeft het voorbeeld van de vondst van een reeks vervloekingstabletten bij een badhuis in het Britse Bath. „Die richtten zich vooral op de dieven. Je verwacht dan dat mensen zich boos maakten over het verdwijnen van sieraden en geld, maar het woedendst bleken te zijn over de buitgemaakte kleren. Dat vertelt iets over hoe mensen destijds tegen zaken en hun waarde aankeken.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC