Zeven PVV-renegaten denken dat ze het komende minderheidskabinet naar rechts kunnen trekken. Hun rekensom is simpel. Wilders weigerde elke gouvernementele verantwoordelijkheid. Na verdere versplintering op de radicale flank rechts van de VVD zijn er ineens zeven extra zetels in de aanbieding voor een meerderheid in de Tweede Kamer.
Hoewel scheurmaker Markuszower volgens de AIVD een veiligheidsrisico is, rekende Yesilgöz zich meteen al rijk . Vermoedelijk te vroeg gejuicht. De paradox is namelijk dat ook het omgekeerde kansrijker wordt, mits GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Klaver zijn wrok over de stokebrand uit de VVD kan overwinnen.
Het is de ‘toestand in de wereld’ die GroenLinks/PvdA aantrekkelijker maakt. Een minderheidsregering in Nederland, terwijl er al vier jaar een Europese oorlog woedt waarin Rusland zich met de nacht meer schuldig maakt aan volkerenmoord, was al gewaagd. Maar nu president Trump de laatste nagels in de doodskisten van VN en NAVO slaat en het requiem voor het ‘vrije Westen’ als geopolitiek concept weerklinkt, is zo’n wankel centrum-radicaalrechts kabinet een ‘krankzinnig avontuur’ geworden, om D66-oprichter Van Mierlo te parafraseren.
De aankomend premier kan zich geen pact veroorloven met Markuszower, een man die door de AIVD wordt gewantrouwd. Jetten heeft meer belang bij Klaver. Ten eerste omdat radicaal rechts, dat zich na het fiasco van de regering-Wilders en het kabinet-Schoof salonfähig wil voordoen, onbetrouwbaar blijft als het gaat om versterking van de Europese Unie, al zestig jaar een kroonjuweel van D66. Met partners als Eerdmans en Markuszower loopt zijn kabinet het risico besmet te raken door een Trump/Orban-virus. Ten tweede omdat de D66-leider zijn partij en zichzelf in het centrum moet blijven positioneren. Als Jetten onverhoeds op de linkerflank verzeild raakt, kan Yesilgöz zich in het midden wurmen om haar Wilders-flirt te doen vergeten. Ten derde omdat Jetten na al zijn concessies aan de VVD, gedaan zelfs nádat hem met de val van de onterecht gesneefde informateur Wijers een kunstje was geflikt, minimaal één keer moet laten merken dat hij en niet Yesilgöz de winnaar van de verkiezingen was.
Jetten kan die opening naar Klaver straks ook iets makkelijker zoeken. Als informateur Letschert de contouren van een regeerakkoord heeft geschetst, kan Jetten vrijer manoeuvreren – de ‘inhoud’ is hoofdzaak, niet het ‘poppetje’, beweren politici altijd – terwijl de ruimte voor de programmatisch gebonden Yesilgöz dan juist kleiner wordt om nieuwe eisen te stellen.
Of D66 daarvan gebruik gaat maken, weten we niet. Jetten is in al zijn openhartigheid on-D66-achtig geheimzinnig. Van Mierlo hield privé misschien meer verborgen – discretie hoorde bij zijn tijd – maar was politiek transparanter. Zo zei hij „met het pistool op de borst” voor links en niet voor rechts te zullen kiezen.
Wat we wel weten is dat er bij onderhandelingen over extra steun voor het minderheidskabinet-Jetten heimelijk een niet-politieke factor een rol kan gaan spelen: leeftijd. Generatiegenoten herkennen elkaar sneller. Niet altijd: denk aan Bolkestein (1933) en Van Mierlo (1931). Soms wel: denk aan Rutte (1967) en Willem-Alexander (1967).
Onderling hebben Jetten (1987) en Klaver (1986) twee dingen gemeen. Ze kennen elkaar al decennia sinds hun tijd bij de jongerenorganisaties van D66 en Groen Links. Anders dan leeftijdsgenoten Yesilgöz (1977), Eerdmans (1971) en Markuszower (1977) zijn ze bovendien millennials, de eerste geglobaliseerde generatie van Nederland wier politieke leven niet wordt bepaald door de Pim Fortuynfobie waaraan de vorige lichting nog steeds lijdt.
Als Klaver zijn chagrijn over Yesilgöz kan temperen, wetend dat wraak nu eenmaal een gerecht is dat het best koud wordt opgediend, kan hij Jetten tot een keuze aansporen: tussen de oudere vijftigers, die dromen van een Nexit, en de zelfbewuste Europeanen uit zijn eigen generatie.
Begin de dag met de belangrijkste politieke ontwikkelingen uit Den Haag
Source: NRC