Tussen al het internationale machtsvertoon wordt pijnlijk duidelijk hoe machteloos en verdeeld de Europese Unie is op het wereldtoneel. Vanuit het Europees Parlement klinkt de roep om rigoureuze voorstellen, zoals een stevig Europees artikel 5.
"Europa is een economische reus, een politieke dwerg en een militaire worm." Eens in de zoveel tijd komt deze quote uit 1991 van de toenmalige Belgische minister van Buitenlandse Zaken Mark Eysken voorbij. Want iedere keer is die weer relevant.
Ook nu. Wanneer de Amerikanen Groenland claimen, reageert de EU voorzichtig en afwachtend. Er bestaat een plagerig X-account dat bijhoudt hoe vaak de EU bezorgd is. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken David van Weel kijkt er weleens op, zei hij onlangs tijdens een Kamerdebat. "Ik raad het u van harte aan voor een luchtig intermezzo."
En op serieuzere toon vervolgde Van Weel: "We moeten oppassen dat we als EU niet de tribuneklanten van de wereldpolitiek worden." Hij had het over een "ultieme wake-upcall" voor Europa.
Brussel is inmiddels wakker geworden. Het Europees Parlement schaarde zich woensdag in grote meerderheid achter een rapport met enkele vergaande voorstellen voor een sterker gezamenlijk defensie- en veiligheidsbeleid. Dat kun je vooral zien als een sterk politiek signaal. Vervolgens werkt de Europese Commissie het uit in concrete voorstellen. Daarna moeten de lidstaten er nog mee instemmen.
Het is dus niet zo dat de voorstellen uit het rapport direct in (nationale) wetten worden gegoten. Over sommige onderwerpen wordt ook al jaren gesproken, zoals over het opzijzetten van nationale belangen in de defensie-industrie. Alleen voelt nu iedereen aan dat er met alle internationale krachtmetingen echt iets moet veranderen.
"Als we het nu niet doen, wanneer dan wel?", zegt Thijs Reuten, Europarlementariër voor GroenLinks-PvdA, in gesprek met NU.nl. Reuten schreef het rapport en loodste het door het parlement.
Hij hoopt dat de nationale belangen nu eindelijk eens ondergeschikt worden aan het grotere plaatje. "De lidstaten en de Europese Commissie moeten over hun eigen schaduw heen stappen", zegt Reuten. Alleen staan sommige verdragen daarbij in de weg, zoals dat lidstaten zelf over hun buitenlandbeleid gaan en ieder land een veto kan uitspreken op dit onderwerp. Zo is de EU al snel vleugellam.
Dat zou niet moeten, vindt Reuten. "Ik pas ervoor dat we onze defensie niet op orde krijgen vanwege die verdragen. Dan houden we ons er maar even niet aan, want de situatie is te ernstig om je daarachter te verschuilen."
De Europarlementariër is het dan ook niet eens met de uitspraak van de Belgische buitenlandminister uit de jaren negentig. "De EU een militaire worm? Dat is typisch calimerogedrag. Wij zijn veel sterker dan we denken. Mits - en ik herhaal: mits - we samenwerken."
Om de Europese defensie op orde te krijgen, haalt Reuten het Europees verdrag uit 2007 erbij. Heel specifiek artikel 42.7. Dat gaat over de zogenoemde 'collectieve verdediging'. Het is een soort Europees artikel 5 van de NAVO (een aanval op de één, is een aanval op allemaal). Alleen is door de lidstaten nooit duidelijk opgeschreven wat dat artikel precies betekent.
Dat moet nu dus wel gebeuren, vindt het Europees Parlement. "Veroordelen we agressie tegen een andere lidstaat? Of slaan we terug met alles wat we hebben?", vraagt Reuten zich af. "Dat gaat uiteindelijk natuurlijk richting een Europese NAVO."
Het belangrijkste doel is geloofwaardige afschrikking. "We willen niet op het punt komen om te vechten, maar je moet wel laten zien dat je bereid bent dat te doen."
Een Europese NAVO is dus zonder de soms vijandige Verenigde Staten. "Ik had dat liever anders gezien", zegt Reuten. "Maar we kunnen niet meer op de Amerikanen rekenen. We moeten op eigen benen staan."
Dat betekent niet dat zo'n Europese variant er in plaats van de NAVO komt, maar erbij. Reuten: "Zet voor mijn part twee straten naast het NAVO-hoofdkwartier een eigen Europees hoofdkwartier."
Vooral bij dat laatste punt zet Bart van den Berg, defensie-expert van Instituut Clingendael, grote vraagtekens. "Je stampt niet zomaar een tweede hoofdkwartier uit de grond", zegt hij. "De NAVO bestaat al tachtig jaar. Het is echt uniek wat we in die tijd gezamenlijk hebben opgebouwd. Die kennis en ervaring krijgt je als EU niet zomaar. Daar moet je niet lichtzinnig over denken."
Daarbij, zo zegt Van den Berg, wordt voorbijgegaan aan het feit dat een van de machtigste militaire Europese landen er niet bij zit: het Verenigd Koninkrijk. En ook Noorwegen behoort niet tot de EU.
"Hoe betrek je het Verenigd Koninkrijk en Noorwegen erbij? Je hebt de luxe niet om zonder die landen iets nieuws op te zetten, want dan mis je enorme militaire slagkracht", zegt Van den Berg. "Het Verenigd Koninkrijk heeft bijvoorbeeld een vliegdekschip en kernwapens. Noorwegen ligt heel strategisch vlak bij het Arctisch gebied."
Bovendien is de EU van oudsher niet ingericht om militair-strategisch te denken, benadrukt Van den Berg. "De EU is voornamelijk een economische unie en deels een politieke. Om vanuit daar zomaar een soort NAVO op te richten, is nogal naïef."
Dat er nu in Europees verband wordt nagedacht over een eigen verdedigingsmechanisme, noemt Van den Berg wel interessant. "Vanuit een EU-perspectief klinkt dit allemaal mooi. Alleen zie ik ook veel beren op de weg."
Over de vraag of Van den Berg de EU ook een politieke dwerg en een militaire worm vindt, moet hij even nadenken. "Gedeeltelijk", zegt hij uiteindelijk. "De EU kan in potentie veel, maar dan moet er nog heel veel worden opgebouwd."
Source: Nu.nl algemeen