Koerden Nu het Syrische regeringsleger oprukt in het noorden van Syrië en de autonome status van het Koerdische gebied voorbij lijkt, zijn Koerden in Nederland boos en wanhopig. „We voelen ons gebruikt.”
Demonstranten protesteren in Den Haag tegen het recente geweld in Noord-Syrië.
Dinsdag om 05.00 uur staat een groep van honderden Koerdisch-Nederlandse jongeren bij de Tweede Kamer in Den Haag. Ze schreeuwen leuzen: „Rojhalat, Rojava, wij Koerden zijn één land”. Rojhalat is het Iraanse, Rojava het Syrische deel van Koerdistan. En ze schreeuwen „Erdogan terrorist, terrorist Jolani” – de naam die de Syrische president Ahmed al-Sharaa gebruikte toen hij deel uitmaakte van de terroristische organisatie Al-Qaida.
De Koerdische jongeren verzamelden zich via sociale media, na een oproep uit Syrië op X dat Koerden in Europa zich bij het verzet moesten aansluiten, na recente gevechten in Noord-Syrië. „Het doel was om te blijven tot de ochtend om een afspraak te maken met Kamerleden, en om aan de media ons geluid, de woede die we hebben, te laten horen”, vertelt Ronahi Muhamad (31). Ze is fysiotherapeute en kwam als een van de eerste Syrische vluchtelingen in 2012 naar Nederland. Een deel van haar familie woont nog steeds in de Syrische stad Aleppo en Noordoost-Syrië.
Maar toen ze om 05.00 uur naar het Malieveld moesten van de politie en niet bij de Tweede Kamer mochten blijven, gingen ze naar huis om een paar uur te slapen. Een halve dag later stonden ze alweer te protesteren bij Den Haag Centraal.
De boosheid van de Koerden is niet verdwenen. Voor hen is de oorlog met het Syrische regeringsleger een strijd voor het Koerdisch voortbestaan, zegt bestuurskunde-student Alaa Kalaf (19) uit Venray, die familie in Damascus heeft.
De Syrian Democratic Forces (SDF), een militie met overwegend Koerdische strijders, bouwde sinds 2012 een semi-autonome regio in noordoost-Syrië op. Daarbij kregen ze, als bondgenoot in de strijd tegen IS, steun van de VS. Nadat Al-Sharaa aan de macht kwam in december 2024, wordt onderhandeld over integratie van de autonome regio in het Syrische staatsbestel.
Vorig jaar maart leek een overeenkomst Koerdische rechten te garanderen, maar de uitvoering daarvan hapert. Afgelopen week tekende de SDF een staakt-het-vuren met het regeringsleger dat volgens Syrië-deskundige Mohammed Kanfash (Universiteit Utrecht) meer overgave was dan compromis. Een dag later barstte het geweld weer los: regeringstroepen rukten sneller en verder op dan afgesproken, terwijl SDF-eenheden zich nog aan het terugtrekken waren.
De gebeurtenissen in Syrië houden de jongeren in Nederland enorm bezig. „Ik heb vandaag maar twee uur geslapen, en merk dat mijn stresslevel zo hoog is dat ik niet meer met mijn hoofd bij mijn werk kan zijn, dus heb me ziek moeten melden”, zegt Muhamad. Ook Kalaf kan het nieuws in Syrië niet loslaten. „Ik volg het op de voet, ik ben gekluisterd aan mijn telefoon en heb amper geslapen de afgelopen nachten. Alle emoties die je kan hebben, gaan door me heen, wat overweldigend is. Maar het is vooral machteloosheid, ik wil iets doen maar dat is lastig vanaf hier.”
De Koerden voelen zich verraden door Amerika. Ze waren tijdens de strijd met IS een trouwe bondgenoot, en Koerdische leiders geloofden dat de Amerikanen hen zouden blijven steunen. Maar dat gebeurde niet.
Thomas J. Barrack, speciaal gezant van de VS in Syrië, zei dat de Amerikanen de SDF niet meer nodig hebben. „Het oorspronkelijke doel van de SDF als de primaire anti-IS-strijdmacht ter plaatse is grotendeels vervallen, aangezien Damascus nu zowel bereid als gepositioneerd is om de veiligheidstaken over te nemen,” schreef Barrack op X.
Yalda Rafat (21) uit Delft doet de lerarenopleiding, haar familie komt uit het Koerdische deel van Noord-Irak. Ze was zondag aanwezig bij een demonstratie bij het Centraal Station in Rotterdam. „We voelen ons gebruikt. Als de Amerikanen onze hulp nodig hebben met IS helpen wij, maar als wij hulp nodig hebben, zijn ze er niet voor ons.” Ook Kalaf voelt het verraad. „Ik heb de Amerikanen nooit vertrouwd, maar inmiddels voelt niemand meer die broederschap met de Amerikanen.”
Kanfash legt uit dat dit vanuit Amerikaans perspectief strategisch te begrijpen is. „De SDF was opgericht om tegen IS te vechten, het Assad-regime in te perken, en de corridor tussen Iran en Hezbollah te doorbreken. Al die doelen zijn inmiddels bereikt. De SDF is niet meer zo belangrijk als vroeger. Bovendien zeiden de Amerikanen ze in 2017 al dat de overeenkomst met de SDF tactisch en transactioneel was, en geen garantie voor autonomie voor de Koerden.”
De Syrische president Ahmed Al-Sharaa en de Turkse president Erdogan worden als terroristen afgebeeld op een poster tijdens een protest in Den Haag.
De Koerden voelen zich ook verraden door Europa, zegt Kalaf. „We hebben heel Europa veilig gehouden van IS, en nu zien we dat Europa ons verraadt en de andere kant op kijkt.” Hij is extra boos dat Europa vorige week aankondigde Al-Sharaa’s regering met 620 miljoen euro te steunen voor wederopbouw en humanitaire hulp. „Op de dag dat het Syrische leger Koerdische regio’s binnenviel, was [Commissievoorzitter] Ursula von der Leyen in Damascus om een deal te bespreken. Europa heeft ons in de steek gelaten.”
Die steun aan Al-Sharaa hangt samen met het belang dat Europese landen hebben bij een veilig en verenigd Syrië, waar Syrische vluchtelingen naar kunnen terugkeren. De Duitse kanselier Friedrich Merz heeft aangekondigd dat hij de terugkeer van Syrische migranten wil bespreken.
Rafat ziet een dubbele morele standaard van Europa. „We willen gehoord worden door Nederland. Rusland kreeg sancties toen ze Oekraïne binnenvielen. Nu de Koerden worden aangevallen, komen er geen sancties tegen het Syrische regime en blijft het stil.” Kalaf hoopt dat Nederland zich zal uitspreken. „Van links tot rechts is Nederland heel erg stil. Nederland probeert ‘neutraal’ te blijven, maar daarmee kies je de kant van de onderdrukker.”
Voor Kalaf is de stilte van het Nederlandse publiek ook een teleurstelling. „Ik zie dat de activisten die zich over Venezuela of Palestina uitspreken zich nu niet uitspreken, wat me boos maakt, en als verraad voelt.”
„Geen vrienden, alleen de bergen”, is een bekend Koerdisch gezegde, vertelt Kalaf. „Dat is hoe we ons voelen, nu we niet op onze bondgenoten kunnen rekenen.”
De grootste angst is volgens Kalaf dat de Syriërs genocide zullen plegen op de Koerden. „Die angst komt voort uit de Al-Qaida-achtergrond van Al-Sharaa, en omdat macht geconcentreerd is in handen van een kleine groep loyalisten uit zijn vroegere rebellendagen.”
Al-Sharaa heeft beloofd dat zijn regering de rechten van alle minderheden zal beschermen. „Maar in de praktijk ging dit al mis bij de alawieten en de druzen,” zegt Kalaf. Beide groepen werden in 2024 en 2025 slachtoffer van sektarisch geweld.
Vrijdag vaardigde Al-Sharaa een decreet uit dat het Koerdisch erkent als nationale taal en Nowruz, het Koerdische Nieuwjaar, tot een officiële feestdag maakt. Rafat heeft er geen vertrouwen in. „Het is geen wet, maar een decreet getekend door Al-Sharaa. Een nieuwe Syrische regering kan dit zo weer terugdraaien.”
Een leuze die tijdens de demonstraties werd geroepen was ‘Jin, jiyan, azadî‘ – „Vrouw, leven, vrijheid.” Voor Koerden zijn gelijke rechten voor mannen en vrouwen zeer belangrijk. „Als je daar de kracht voor hebt moet je gewoon kunnen meedoen, dat geldt ook voor vrouwen die naar school gaan, we kunnen ook vechten via onderwijs. We zien geen verschil tussen vrouwen en mannen”, zegt Rafat. Ze is bang dat die vrouwenrechten in het nieuwe Syrië niet gewaarborgd zullen zijn.
In Tabqa werd zondag een standbeeld van een Koerdische strijder neergehaald dat jarenlang symbool stond voor de rol van de SDF in de strijd tegen ISIS. Het beeld werd verwijderd en vernield door lokale bewoners en aanhangers van de nieuwe machthebber na de inname van Tabqa.
Muhamad heeft weinig contact met haar familie in Aleppo vanwege het gebrekkige internet. Ze heeft ze al een tijd niet kunnen spreken, maar hoorde via anderen dat het iets rustiger is. Ze heeft ook familie bij de grens met Irak. Haar nicht vertelde dat ze een tas heeft voorbereid voor als ze moeten vluchten. „Maar ze weet niet waar ze naartoe zouden kunnen gaan.”
Op de demonstraties zie je de diversiteit binnen de Koerdische gemeenschap, alle groeperingen brachten hun eigen vlaggen mee. Maar de onrust brengt de verschillende geledingen van de Koerdische gemeenschap bij elkaar, ziet Kalaf. „Koerden zijn altijd verdeeld geweest, jarenlang nemen Koerden elkaar de maat.” Binnen de Koerdische beweging zijn er veel stromingen, waaronder de dominante linkse stroming van de PKK en de SDF, maar er zijn ook rechtse en islamitische stromingen. „Maar nu maakt het niet meer uit welke politieke stroming je aanhangt of uit welke regio van Koerdistan je komt, we zijn allemaal verenigd om Rojava [het Koerdische deel van Syrië] te beschermen,” zegt Kalaf.
Muhamad voelt zich gesteund door druzen in Nederland. Vorig jaar werden druzen in Syrië aangevallen. „Ze zijn solidair met Koerden. Wij gingen vorig jaar met hen de straat op, zo gaan zij nu ook voor ons de straat op.”
Die solidariteit geeft Rafat hoop. Bij de demonstratie waren Koerden van alle vier landen. „We hebben niemand aan onze kant, maar we hebben wel elkaar.”
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC