Nu Trump zijn zinnen op Groenland heeft gezet, lopen de spanningen op. Maar een militair conflict is slechts een van de mogelijke uitkomsten van de kwestie. Trump en Europa hebben meer middelen tot hun beschikking.
Strikt genomen hoeven de Amerikanen geen invasie op te zetten om Groenland binnen te komen; ze mogen er zoveel militairen naartoe sturen als ze willen. Onder een Deens-Amerikaans defensieverdrag uit 1951 zijn de VS verantwoordelijk voor de verdediging van Groenland. Tijdens de Koude Oorlog waren er tienduizend Amerikaanse militairen gelegerd. Op dit moment zijn het er honderdvijftig. Dat zijn geen gevechtseenheden, maar radarspecialisten en ondersteuning.
Dat betekent niet dat het simpelweg een kwestie is van een vlag planten, zoals op de door AI gegenereerde afbeelding die Trump dinsdag op zijn platform Truth Social plaatste. Om het gebied bestuurlijk en militair over te nemen moet er toch ‘een invasie van enige vorm’ plaatsvinden, aldus Peter Viggo Jakobsen, hoogleraar krijgsstudies aan het Royal Danish Defence College.
Hoeveel mankracht en materieel daarvoor nodig is, hangt ervan af of de Groenlanders ‘met stokken en stenen en sneeuwballen gaan terugvechten, of zich erbij neerleggen’, zegt hij. ‘Maar Groenland innemen is makkelijker dan Maduro afzetten.’ De VS pakten begin januari president Nicolás Maduro op bij een aanval op Venezuela.
De afgelopen dagen stuurden Europese landen militairen naar Groenland. De Europese Commissie verklaarde dat artikel 42.7 van de EU – een aanval op één lidstaat is een aanval op alle – ook geldt voor Groenland. Als de VS binnenvallen zal dus een confrontatie van enige omvang plaatsvinden.
Eén ding is volgens Jakobsen zeker: de Europese Navo-bondgenoten gaan geen expeditiemacht naar Groenland sturen om Amerikaanse militairen het gebied uit te vechten. Ook oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn zei vorige week tegen de Volkskrant: ‘Militair kunnen we niets tegen de Amerikanen uitrichten.’
The Wall Street Journal meldt dat Amerikaanse inlichtingendiensten is opgedragen de Groenlandse onafhankelijkheidsbeweging in kaart te brengen, en te onderzoeken hoe er lokaal naar Amerikaanse grondstofwinning wordt gekeken.
Bestuderen is hier de opmaat naar beïnvloeden. Stap één: de Groenlandse onafhankelijkheidsbeweging versterken en het land losweken van Denemarken. Stap twee: Groenlanders aansluiting bij de VS aanbieden, desnoods door omkoping.
Er zijn legio mogelijkheden om de relatie tussen Groenland en Denemarken te verstoren. De VS zouden met (sociale-)mediacampagnes kunnen wijzen op de koloniale wreedheden van Denemarken, en Groenlanders voorhouden dat zij met hun enorme natuurlijke hulpbronnen een veel hogere levensstandaard verdienen. Groenland heeft het recht om zich, middels een referendum, onafhankelijk van Denemarken te verklaren.
Geld kan helpen. Er circuleert volgens persbureau Reuters een plan om de 57 duizend Groenlanders 10- tot 100 duizend dollar te bieden in ruil voor annexatie door de VS. Dat kost hooguit 6 miljard dollar.
‘Deze beïnvloedingsoperatie is al lang aan de gang en faalt jammerlijk’, zegt Jakobsen. ‘De Groenlanders zijn het afgelopen jaar alleen maar kwader op de Amerikanen geworden. Als Trump een jaar geleden in Washington de rode loper had uitgerold voor de Groenlandse leider, en ze toen een miljard had geboden zodat ze niet meer afhankelijk zouden zijn van Deense subsidie, ben ik vrij zeker dat Groenland voor onafhankelijkheid had gestemd.’
In plaats daarvan spreekt Trump over het kopen van Groenland en de Groenlanders. ‘Dat maakt de Groenlanders nog bozer’, aldus Jakobsen. Begin vorig jaar was slechts 6 procent van de inwoners voorstander van aansluiting bij de VS, blijkt uit een peiling.
‘Met druk, geld en propaganda kunnen de Amerikanen een hoop bereiken, misschien uiteindelijk zelfs een referendum over onafhankelijkheid of aansluiting bij de VS’, zegt Hans Kribbe van het Brussels Instituut voor Geopolitiek. ‘Maar daar ligt ook een kans voor Denemarken. De inwoners van Groenland zijn gewend aan de Scandinavische verzorgingsstaat, met gratis onderwijs en gezondheidszorg.’
Alle Europese inspanningen zijn erop gericht Trump van actie af te houden. ‘De strategie is om de mensen om hem heen op andere gedachten te brengen’, zegt Jakobsen.
Donderdag stuurden Europese landen militairen naar Groenland, maandag volgde een nieuwe lading vanuit Denemarken. Die militairen zijn er officieel om de Amerikaanse zorgen over ‘Russische en Chinese’ dreiging weg te nemen. Een dreiging die vooralsnog alleen Trump waarneemt, en waarvoor geen enkel bewijs is – al kan met name Russische interesse wel komen als het ijs verder smelt en Groenlandse grondstoffen makkelijker bereikbaar worden.
De militairen zijn er óók om Amerikanen te weerhouden van een aanval. Europese landen zouden zo’n strijd weliswaar niet winnen, zegt Jakobsen, maar hoe meer vlaggetjes van Britten, Duitsers, Fransen en andere Europese bondgenoten er op Groenland worden geplant, hoe duidelijker de boodschap aan Trump: als je dit doet, help je de Navo om zeep.
Daardoor zullen ook mensen om Trump heen zich afvragen of dat het waard is. Dat is een geluid dat ook vanuit de Republikeinse gelederen van het Congres klinkt. Een aantal van hen bezocht afgelopen weekend Kopenhagen om Denemarken te steunen.
Door alle andere opties zo kostbaar en onaantrekkelijk mogelijk te maken, hopen Europese Navo-bondgenoten de Groenlandse kwestie weer op het diplomatieke spoor te krijgen. Trumps aankondiging van handelstarieven op de Europese landen die militairen stuurden, kan ook worden gezien als een teken dat hij voorlopig nog inzet op niet-militaire middelen. Woensdag is er topoverleg in Davos, tijdens het World Economic Forum.
Ondertussen kunnen Europese Navo-landen verregaande veiligheidsgaranties geven voor Groenland, of de Amerikanen elders een handreiking doen. Misschien zegt Trump dan uiteindelijk: zie je, ik heb druk gezet en al die zwakke Europese landen doen nu wat ik zeg.
Gaat het werken? Geen idee, zegt Jakobsen. ‘So far so good. Ondanks alle retoriek hebben de Amerikanen nog niet zoveel als een hondenslee naar Groenland gestuurd. Ik denk dat de kans op deze oplossing groter is dan op een militaire invasie van Groenland door de VS. Dat zou krankzinnig zijn. Maar we hebben het hier over Trump.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant