Het World Economic Forum in Davos was altijd de hoogmis van globalisering en vrijhandel. Dit jaar is het echter de hoogmis van een nieuwe wereldorde waarin de Amerikaanse president Donald Trump doet wat hij wil.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Als een koning zet de Amerikaanse president Trump woensdag zijn kamp op in de Zwitserse Alpen. Hij brengt een enorme hofhouding mee, met vijf ministers, een legertje ambtenaren en het puikje van het Amerikaanse bedrijfsleven. Nog nooit zag het World Economic Forum (WEF) in Davos zo’n grote delegatie uit de VS.
Als vazallen zullen de Europese leiders proberen de vorst ervan te overtuigen dat hij op het verkeerde spoor zit met zijn plannen om Groenland te annexeren. Davos was altijd de jaarlijkse hoogmis van globalisering en vrijhandel, waar politieke en zakelijke leiders uit de hele wereld elkaar troffen, om te netwerken, deals te sluiten en te debatteren over sociale thema’s als klimaat, diversiteit en duurzame ontwikkeling.
Maar nu de globalisering over haar hoogtepunt heen is, heeft Davos zich razendsnel aangepast door Trump en zijn gevolg binnen te halen. Zo is Davos dit jaar de hoogmis van een nieuwe wereldorde zonder regels, waarin de Amerikaanse president zich gerechtigd voelt om zijn macht op volkomen willekeurige wijze uit te oefenen.
De kwestie-Groenland is daarvan een treffende illustratie. Dinsdag voerde Trump de druk verder op. Op zijn sociale medium Truth Social liet hij weten dat er ‘geen weg terug is’ voor een Amerikaanse inlijving van Groenland. Voorts postte hij een AI-afbeelding waarop Europese leiders aandachtig luisteren naar Trump, voor een landkaart waarop niet alleen Groenland, maar ook Canada en Venezuela zijn ingetekend met de kleuren van de Amerikaanse vlag.
Eerder deze week deed de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent geen moeite zijn minachting voor de Europeanen te verbergen. Ze zijn te zwak om Groenland te verdedigen, zei hij, en zelfs te zwak om een krachtig antwoord op de Amerikaanse plannen te formuleren. ‘Ik stel me voor dat ze eerst een gevreesde Europese werkgroep bij elkaar roepen, dat schijnt hun krachtigste wapen te zijn’, aldus Bessent tegen verslaggevers in Davos.
In haar toespraak voor het WEF zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie dinsdag dat Europa ‘vastberaden, eensgezind en proportioneel’ zal reageren op de extra importheffingen die Trump heeft aangekondigd tegen acht Europese landen, waaronder Nederland, als zij niet instemmen met de verkoop van Groenland aan de VS. De Franse president Emmanuel Macron, getooid met een opvallende zonnebril vanwege een oogkwaal, zei dat Europa harde maatregelen moet nemen ‘als het niet gerespecteerd wordt’.
Het World Economic Forum in Davos werd jarenlang bekritiseerd door links, als een feest voor neoliberale plutocraten die met klimaatverwoestende privéjets werden ingevlogen om even vroom als vrijblijvend over modieuze sociale thema’s te spreken. Maar gaandeweg kwam het WEF steeds meer onder vuur te liggen van extreemrechts.
In 2020 schreef de grondlegger van het WEF, de Duitse econoom Klaus Schwab, het boek The Great Reset waarin hij pleitte voor een slimmer, eerlijker en groener kapitalisme. Door extreemrechts werd het opgevat als een complot van een multiculturele, mondiale elite om het volk en de natiestaat te knechten.
Op het eerste gezicht lijkt het dan ook merkwaardig dat Trump met zo veel fanfare wordt binnengehaald in Davos. Hij heeft de kosmopolitische, liberale ‘Davos-mens’ altijd verketterd. Maar het Davos-kapitalisme blijkt zich moeiteloos te kunnen aanpassen aan de nieuwe orde. ‘Woke’ thema’s als klimaat en diversiteit zijn naar de achtergrond verdwenen, ten gunste van nieuwe onderwerpen als AI.
Klaus Schwab zelf kwam in moeilijkheden toen werknemers hem beschuldigden van grensoverschrijdend gedrag en fraude. Een onderzoek pleitte hem grotendeels vrij, maar de inmiddels 87-jarige Schwab zal dit jaar niet in Davos zijn.
Hij werd tijdelijk opgevolgd door Larry Fink, topman van het Amerikaanse investeringsfonds BlackRock. Ooit was Fink een typische ‘Davos-man’, die zijn mede-topmanagers elk jaar een brief stuurde waarin hij ze maande de strijd voor het klimaat te ondersteunen.
Ook Fink heeft zich aangepast. Onlangs vroeg hij Trumps steun voor de aankoop van enkele havens aan het Panamakanaal. Daarnaast doneerde BlackRock tenminste 2,5 miljoen dollar voor Trumps nieuwe balzaal in het Witte Huis, aldus The New York Times. De nieuwssite Politico beschreef deze week hoeveel moeite de nieuwe organisatie van het WEF heeft gedaan om Trump naar Davos te halen.
Niet alles loopt voorspoedig voor de Amerikaanse president. Dinsdag gingen de koersen van de dollar en de aandelen op Wall Street omlaag vanwege zorgen over Groenland. Volgens veel analisten overspeelt Trump zijn hand. Als hij het op een breuk met zijn Europese bondgenoten laat aankomen, zal hij Rusland en China in de kaart spelen. Hoe dan ook, de wilde uithalen van Trump geven China de kans om de rol van de volwassene te spelen, die streeft naar stabiliteit en samenwerking. In Davos waarschuwde de Chinese vice-premier He Lifeng dinsdag voor een ‘terugkeer van de wet van de jungle’.
Dit neemt niet weg dat Davos dit jaar een Trump-show zal zijn. ‘Waarom is Trump in Davos? Hij slaat iedereen voor zijn kop en zegt ze wie de baas is. Hij vertelt ze dat ze er niet langer toe doen, als ze niet met hem meegaan’, zei Mark Blyth, econoom aan de Amerikaanse Brown University in The New York Times.
Zo heeft Donald Trump ook Davos overgenomen. Woensdag zijn alle ogen op hem gericht. Hij zal ervan genieten, hoog in de Zwitserse bergen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant