Wie nu iets gedaan wil krijgen in Den Haag, moet schermen met het belang van nationale veiligheid en weerbaarheid. Omstreden ideeën kunnen zo weer in zwang raken, omstreden politici mogelijk ook.
De onderhandelingen over het regeerakkoord van het minderheidskabinet-Jetten lopen nog, maar in Den Haag wordt al volop gespeculeerd over de personele invulling van de nieuwe ministersploeg. Heel vreemd is die aandacht voor ‘de poppetjes’ dit keer niet. Nu het komend kabinet niet over een meerderheid beschikt, zal veel gevraagd worden van de nieuwe bewindspersonen. Ze moeten niet alleen deals sluiten met de oppositie, maar ook uit de politieke problemen zien te blijven. Een motie van wantrouwen is zo aangenomen in een Tweede Kamer waar de oppositie een meerderheid van 84 zetels heeft.
De meeste fascinatie gaat uit naar de toekomstige rol van Dilan Yesilgöz. Zij is de enige partijleider die nog geen uitsluitsel heeft gegeven over haar toekomst. Rob Jetten wordt de eerste D66-premier en CDA-voorman Henri Bontenbal blijft in de Tweede Kamer. Bij de VVD valt te horen dat Yesilgöz helemaal zelf beslist wat ze gaat doen. De partijleider zou dat allereerst met haar echtgenoot bespreken en mogelijk ook met haar voorganger, Mark Rutte, die ze nog steeds raadpleegt.
Politiek redacteur Frank Hendrickx bericht wekelijks over de mechanismen achter de politieke gebeurtenissen.
De meeste insiders verwachten dat Yesilgöz uiteindelijk minister en vicepremier gaat worden. Als ze fractievoorzitter in de Tweede Kamer blijft, moet ze voortdurend onderhandelen met oppositiepartijen. En dat terwijl ze zeker bij de achterban van GroenLinks-PvdA, die cruciaal kan zijn in de Eerste Kamer, geen enkele goodwill heeft. Yesilgöz maakte er bovendien zelf nooit een geheim van dat ze gelukkiger was als minister. Ze had ook graag in het kabinet-Schoof zitting genomen, maar vanwege de extraparlementaire status van dat kabinet moesten de partijleiders toen in de Tweede Kamer blijven.
De mogelijke posten die voor Yesilgöz worden genoemd zijn Justitie - haar oude ministerie - maar ook Defensie. Vooral de redenering die te horen valt over die laatste post is veelzeggend. Yesilgöz wordt door veel kiezers als polariserend gezien. Om van dat imago af te komen zou Defensie bij haar passen: het is de minst polariserende en minst omstreden post binnen het kabinet. Iedereen steunt het leger, iedereen is voorstander van meer investeringen. Yesilgöz, die zelf altijd sterk op veiligheid is gericht, zou op Defensie ook geen moeilijke onderhandelingen met de oppositie hoeven te voeren; de miljarden extra aan investeringen staan niet ter discussie.
De zogenoemde ‘buitenland-driehoek’ zou dan naast Jetten en Yesilgöz aangevuld kunnen worden door een CDA-minister van Buitenlandse Zaken. Generaal-majoor Hanke Bruins Slot, die de post al eens bekleedde, wordt genoemd als een optie.
De speculaties over de Defensie-post voor Yesilgöz sluiten aan bij wat iedere belangenorganisatie inmiddels doorheeft: veiligheid en weerbaarheid zijn de toverwoorden in Den Haag. Gesloten deuren kunnen opeens weer opengaan. Dat bleek de afgelopen week bijvoorbeeld bij de versoepeling van het bonusbeleid voor financiële instellingen. De sector claimt dat de huidige strenge bonusregels ertoe leiden dat ICT-talent moeilijker aan te trekken is en dat de financiële infrastructuur daardoor mogelijk gevaar loopt. Voor dat argument bleken D66, VVD en CDA gevoelig. ‘We zitten in een spannende geopolitieke context’, aldus CDA-Kamerlid Inge van Dijk. ‘Als we niet kunnen betalen doordat het betalingsverkeer er een of twee dagen uit ligt, hebben wij een heel groot probleem.’
Het zullen waarschijnlijk niet de laatste versoepelingen zijn. Sandor Gaastra, de topambtenaar van het ministerie van Economische Zaken, maakte deze week in een stuk voor het economievakblad ESB duidelijk dat de economie nu een onlosmakelijk onderdeel is van het nationale veiligheidsbeleid. Een sterke economie maakt het niet alleen mogelijk om extra te investeren in defensie, maar moet Nederland ook weerbaarder maken in een gure wereld. Volgens Gaastra moet Nederland inzetten op economische control points: cruciale sectoren waarmee Nederland in geval van nood ook andere landen onder druk kan zetten.
Om dat te bereiken zijn er vele miljarden nodig. In de formatie moet nu besloten worden waar dat geld vandaan komt. D66 en CDA zijn bereid om de begrotingsregels te versoepelen voor langetermijninvesteringen, maar ook meer private investeringen zijn onmisbaar. Gaastra hint in zijn stuk op meer ruimte voor de financiële sector: ‘Zorg dat de financiering van onze bedrijven soepeler verloopt.’
Daar wordt al flink voor gelobbyd. In een stuk dat in december naar de formatietafel is gestuurd, wordt niet alleen gepleit voor een soepeler bonusbeleid, maar ook voor lagere buffereisen en minder streng toezicht. Brainport, dat onder andere de chipsector rondom Eindhoven vertegenwoordigt, en Techleap, de belangenbehartiger van start-ups, steunden de oproep. Een ‘concurrerende en sterke financiële sector’ is volgens het manifest onmisbaar in de huidige tijden.
Enkele jaren geleden zouden de banken waarschijnlijk nog zijn weggehoond, maar in Den Haag is de stemming omgeslagen. Zodra er wordt verwezen naar de nationale veiligheid en ‘de spannende geopolitieke context’ kunnen voorheen omstreden ideeën opeens weer aan legitimiteit winnen. Hetzelfde geldt mogelijk voor omstreden politici. De minister van Defensie speelde in het verleden nog een ondergeschikte rol in kabinetten, maar nu vervult hij of zij een spilfunctie in het behartigen van de Nederlandse veiligheid. Wie die post straks in het kabinet-Jetten ook gaat krijgen, er zal welwillend naar de minister worden geluisterd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant