De EU wil geen ruzie met de VS maar bereidt zich er wel op voor. Trump heeft een grens overschreden, is de eensgezinde mening nu hij Groenland wil inlijven. ‘De soevereiniteit en integriteit van ons grondgebied zijn ononderhandelbaar.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
‘We zijn niet uit op ruzie met de VS, maar we trekken hier wel een streep’, zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas dinsdag in het Europees Parlement. De onbeschaamde economische chantage van Donald Trump om Groenland in te lijven, maakt de Europese Unie opmerkelijk eensgezind. Zelfs de hardcore populisten in het parlement schaarden zich achter de pro-Europese partijen om Trump te bestrijden.
Woensdag proberen Europese leiders Trump alsnog op andere gedachten te brengen in het Zwitserse Davos in de wandelgangen van Wereld Economisch Forum. Hem duidelijk te maken dat importheffingen van 10 procent op producten uit acht Europese landen (waaronder Nederland, Frankrijk, Duitsland en Denemarken) die zich verzetten tegen de Amerikaanse annexatie van Groenland, niet door de beugel kunnen. En dat een heffing van 200 procent op Franse wijn en champagne – omdat president Emmanuel Macron bedankt voor deelname aan Trumps Vredesraad voor Gaza – compleet bezopen is.
Trump heeft met zijn dreigementen een grens overschreden, stellen EU-ambtenaren en Brusselse diplomaten. Dat hij vorig jaar april de hele wereld met importtarieven opzadelde – Liberation Day, volgens Trump – schoot de EU al in het verkeerde keelgat. Dat de EU-landen in Amerika raketten en munitie moeten kopen om Oekraïne te helpen, valt evenmin goed. Maar importheffingen inzetten als wapen om Europees grondgebied te bemachtigen is ‘uitzinnig’, aldus een diplomaat. ‘De soevereiniteit en integriteit van ons grondgebied zijn ononderhandelbaar’, verklaarde voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie dinsdag.
Ze wees op het handelsverdrag dat de EU en de VS afgelopen zomer sloten, juist om een handelsoorlog te voorkomen. ‘En in de politiek geldt, net als in het bedrijfsleven: afspraak is afspraak’, aldus Von der Leyen.
Veel optimisme over de gesprekken met Trump in Davos, straalde ze niet uit. In Brussel en andere hoofdsteden is het besef ingedaald dat angstig toegeven aan de mondiale politieke etterbak, alleen maar leidt tot meer klappen en vernedering.
De oude wereldorde met Amerika als onbetwiste, betrouwbare bondgenoot en respect voor de internationale wetten en verdragen is weg, aldus de Commissievoorzitter. Daarover pruilen heeft geen zin. Von der Leyen: ‘Tijd rekken en hopen dat alles weer goed komt, lost de structurele afhankelijkheden die de EU heeft niet op.’
In de grootste en diepste crisis ooit tussen de EU en de VS sinds 1945, zet het Europees Parlement woensdag de eerste stap. De vorig jaar toegezegde handelsvoordelen voor Amerikaanse bedrijven (geen importheffingen meer) gaan in de ijskast. Vorige week wilden de christendemocraten, de grootste fractie in het parlement, hier nog niets van weten. De Amerikaanse handelsdwang over Groenland deed hen van mening veranderen.
Donderdag is er een extra EU-top over de geopolitieke crisis. Dan moeten de regeringsleiders hun strategie uitstippelen, op basis van de resultaten van Davos. Blijft Trump wild om zich heen schoppen en schelden, en voert hij de strafheffing op Europese landen daadwerkelijk in op 1 februari, dan zal de EU terugslaan. Er ligt een lijst klaar met Amerikaanse goederen ter waarde van 93 miljard euro waarover de EU importheffingen kan opleggen.
Tot slot en niet het minst is er de ‘bazooka’: het anti-dwanginstrument waarmee de EU de handel met de VS nog veel verder aan banden kan leggen.
Diplomaten verwachten niet dat de leiders die wapens onmiddellijk in aanslag brengen. De EU en de VS zijn wereldwijd de grootste handelspartners. Jaarlijks gaat er voor ruim 1600 miljard euro aan goederen en diensten over en weer, 4 miljard euro per dag. Als daar de klad in komt, doet dat de Amerikanen pijn, maar de Europeanen evenzeer.
Een confrontatie tussen de twee economische grootmachten leidt tot minder groei, meer inflatie en mogelijk tot schokken op de financiële markten, wat de rente doet oplopen. Een tamelijk rampzalig vooruitzicht voor EU-landen als Frankrijk, Italië en België met hoge financieringstekorten en hoge staatsschulden.
De handel met de VS vervangen door die met andere landen is, vanwege de omvang, een zaak van de lange adem. Afgelopen weekend tekende de EU een handelsverdrag met de Latijns-Amerikaanse Mercosurlanden maar de export naar die landen is minder dan 10 procent van die naar de VS. De handelsdeal met India die eind deze maand gepland staat, is nog kleiner.
Het gevecht aangaan met Trump brengt ook de veiligheid van Europa in gevaar, de VS zijn nu eenmaal grootaandeelhouder en hofleverancier van de Navo. En zonder VS is duurzame vrede in Oekraïne moeilijk denkbaar.
‘Duw ons niet in die gevaarlijke neerwaartse spiraal’, was de boodschap van Von der Leyen aan Trump. De enigen die daarvan profiteren zijn Poetin en zijn populistische vrienden. ‘Daarom zal ons antwoord onverzettelijk, eensgezind en gepast zijn’, aldus Von der Leyen.
Bij de pakken neerzitten is volgens haar geen optie. Ze kiest voor de sprong vooruit: ‘De geopolitieke schokken kunnen – en moeten – een kans voor Europa worden.’ De EU moet haar inspanningen vergroten en versnellen om economisch en militair op eigen benen te staan. Dat betekent onder meer extra geld voor defensie, meer hier opgewekte duurzame energie, minder lng (gas) uit de VS, meer handelsverdragen en minder regels.
De Commissievoorzitter bepleit ‘een nieuwe vorm van Europese onafhankelijkheid’. Tot nog toe stelden de regeringsleiders daar oude vormen van nationaal economisch eigenbelang tegenover.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant