Als je het maatschappelijke gesprek volgt, zou je haast denken dat AI iets voor kinderen is. Een digitaal antropoloog van de Universiteit Utrecht vertelt ons dat men in het mondiale Zuiden alom enthousiast is over ChatGPT en Gemini. Omdat ze kinderen op school „helpen bij het leren”.
In Europa rijst juist verzet tegen het AI-model van Elon Musk, Grok, dat naaktbeelden genereert. „We zullen de bescherming van onze kinderen niet uitbesteden aan Silicon Valley.” Aan universiteiten vraagt men zich af of studenten voortaan chatbots mogen inschakelen om in hun plaats te studeren. Kinderen, scholieren en exameneisen: het publieke debat komt helaas niet verder dan dat.
Intussen kondigt Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van defensie, in de wereld van de grote mensen een AI-versnellingsstrategie aan. Deze maand wordt Grok losgelaten op alle militaire informatie. „Binnenkort hebben we ’s werelds toonaangevende AI-modellen beschikbaar op elk niet-geclassificeerd en geclassificeerd netwerk binnen ons Departement.”
Terwijl de kinderen blijmoedig hun huiswerk maken, koopt de Amerikaanse immigratiedienst ICE voor tientallen miljarden aan surveillance technologie in. Zijn budget is vergelijkbaar met de legers van Oekraïne en Israël. De dienst beschikt over gezichtsherkenningssoftware waarmee agenten op straat iedereen kunnen identificeren en spyware die iedere telefoon kan hacken. ICE is in staat drie op de vier volwassenen in de VS te lokaliseren met data die ze ophalen bij overheden en bedrijven.
Maar hé, scholieren vinden AI leuk. Dus wat zeur je nou, meneer de intellectueel? Westerlingen zijn te pessimistisch over AI, zegt de Utrechtse digitaal antropoloog, die door zakenblad Forbes wordt geprezen om haar optimisme. „Het debat heeft dringend constructieve (sic) optimisme nodig”, schrijft ook een Leuvense techniekfilosoof in de Volkskrant. „Stop met die obsessieve focus op privacy en discriminatie.”
Oké. Glas half vol. Maar laat ik nu denken dat je bij uitstek een optimist bent als je data weghoudt bij Pete Hegseth en de agenten van ICE. Dat je constructief denkt als je niet alleen kinderen wilt beschermen tegen Grok, maar ook aan de bel trekt zodra Amerika voor vrij persoonsverkeer inzage eist in databases van onze politiediensten. In Europa ligt een plan om in 2026 daartoe een „Enhanced Border Security Partnership” aan te gaan met Trump. Ik vind het positief om daar tegen te zijn. Ik vind het, om het modewoord maar eens te gebruiken, Europees.
AI is onderdeel van de data-industrie en het getuigt van levenslust om politieke en militaire belangstelling te tonen voor die industrie. „Olie is niet zomaar een grondstof”, zegt NRC in de podcast Wereldzaken. Olie is „al meer dan een eeuw de meest geopolitieke grondstof ter wereld”. Datzelfde geldt eens te meer voor data. Ook die zijn niet zomaar grondstof: in deze eeuw zijn misschien zij wel de meest geopolitieke grondstof ter wereld.
De olie-industrie maakt andere industrieën mogelijk, maar de data-industrie voegt daar nog een heel nieuwe dimensie aan toe. Data en artificiële data-analyses maken regeren en besturen mogelijk, beslissen en handhaven. Wereldwijde surveillance. Hightechwapensystemen die automatisch ingrijpen. Data zijn niet het nieuwe goud en niet de nieuwe olie, zoals investeerders lange tijd beweerden, ze zijn in combinatie met AI het nieuwe bewind.
Dringt dat een beetje door? Neuh. Nederlandse overheidsdiensten en organisaties zijn nog steeds afhankelijk van de Amerikaanse digitale infrastructuur. Dat betekent allereerst dat, bijvoorbeeld, het betalingsverkeer, het vervoer of de havenloodsen lamgelegd kunnen worden vanuit de VS. Zoals mail- en bankaccounts van internationale rechters worden geblokkeerd, zodra ze het Amerikaanse regime voor de voeten lopen. Maar het roept ook de vraag op of onze data veilig zijn voor de militaire AI-plannen van Pete Hegseth en ICE.
„Donkere wolken pakken zich samen”, schreef de Algemene Rekenkamer een jaar geleden in een rapport. De Rekenkamer had gekeken naar „kantoorautomatisering bij ministeries, weerdata van het KNMI en de klantgegevens in de zorg” en het bleek dat meer dan de helft van dat spul was ondergebracht bij de Amerikaanse bedrijven. Zonder aan risicoanalyse te doen.
Dat is linke soep, zei de Rekenkamer vorig jaar. „Bijvoorbeeld als buitenlandse overheden gegevens opeisen bij de cloudaanbieder.” En, inderdaad, dat moment komt nu dus duidelijk dichterbij.
Weet je wat ik denk? Ik denk dat het slim en gezellig en positief is om wél aan risicoanalyse te doen. Om de data-industrie en de AI-versnellingsstrategie wél kritisch te volgen. Donkere wolken pakken zich samen en goed op je data passen is daadkrachtig.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC