Protest Op de Dam demonstreren twee groepen Iraniërs voor hetzelfde ideaal: een einde aan het regime van ayatollah Khamenei. Maar dat doen ze niet samen: aanhangers van kroonprins Pahlavi protesteren afzonderlijk van de linkse Iraanse oppositie. En in Den Haag is zelfs een kleine pro-regimegroep te vinden. „Die verdeeldheid is zo treurig.”
Protest op de Dam in Amsterdam.
Er galmen leuzen over de Dam. De twee groepen demonstrerende Iraniërs willen hetzelfde: een einde aan het theocratische regime van ayatollah Ali Khamenei. Toch trekken ze deze vrijdagavond in Amsterdam niet samen op. Sterker: ze houden afstand van elkaar. Twee politieagenten staan tussen hen in.
De grotere groep – zo’n tachtig man – loopt met waxinelichtjes rondjes om de foto’s van dode Iraanse demonstranten die op het plein werden gelegd. „Azadi, azadi, azadi”, klinkt het in koor: de roep om vrijheid die afgelopen weken in zo veel video’s van de protesten in Iran te horen was. „Wij staan voor vrijheid, democratie en pluralisme in Iran”, legt Esfandiar Jawid (66) uit.
Dat Jawid soms lastig is te verstaan, komt door de andere groep Iraniërs op het plein. Hoewel die met de helft minder is, maakt hij – mede met hulp van een megafoon – een stuk meer lawaai. Ze dragen een enorme Iraanse vlag met daarop de gouden zon en leeuw van Reza Pahlavi, de zoon van de 1979 gevluchte sjah, die zich afgelopen weken vanuit z’n ballingschap in de VS presenteerde als leider van het verzet.
„Dat zijn aanhangers van meneer Pahlavi, wij niet”, zegt Jawid die een oranje fluorescent hesje draagt en helpt met de organisatie. Dat doet hij als onderdeel van een coalitie Iraans-Nederlandse protestgroepen, waaronder de Raad voor Samenwerking en Demonstraties.
„Wij waren hier eerst en hebben onze demonstratie eerder aangekondigd”, zegt Jawid. De aanhangers van Pahlavi zijn volgens hem ongewenste gasten. „Voor de zekerheid hebben we het doorgegeven aan de politie, we voelen ons niet veilig.” Volgens Jawid werden Pahlavi-aanhangers gewelddadig tijdens een eerdere demonstratie op Trafalgar Square, in Londen.
Van geweld is op de Dam geen sprake. Een plukje jonge mannen roept af en toe pesterig wat Pahlavi-leuzen naar de groep met de waxinelichtjes.
Terwijl de protesten in Iran grotendeels op bloedige wijze onderdrukt lijken door de overheid, wordt in Nederland nog gedemonstreerd in solidariteit met het Iraanse volk. Maar zelden zijn pro-Pahlavi-supporters in eenzelfde demonstratie te vinden als Iraanse Nederlanders die minder hebben met de verbannen kroonprins. En dan is daar ook nog een kleine groep die vóór het regime demonstreert.
Hoe groot de verschillende groepen binnen Nederland zijn, is moeilijk te zeggen, zegt Ladan Rahbari, die in 2015 Iran verliet en als socioloog aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar de Iraanse oppositie. Maar het idee bestaat dat de pro-Pahlavi-aanhangers de berichtgeving over de protesten hebben gekaapt, zo zeggen andere demonstranten op de Dam.
Een goede vuistregel is volgens Rahbari om iedereen te wantrouwen die zegt hét sentiment in Iran te vertolken. „In Iran is er vaak kritiek op sommige Iraniërs in de diaspora over hoe weinig ze begrijpen van het leven daar.” Hoewel zeker sommige demonstranten afgelopen weken in Iran de naam van Pahlavi hebben gescandeerd, bestaan volgens Rahbari geen betrouwbare peilingen over hun politieke voorkeur.
Aanhangers van Pahlavi zien in zowel Israël als de Verenigde Staten een bondgenoot in de strijd tegen het Iraanse regime, vertelt Yasmin Katibai, een onderwijzer uit Hoofddorp en beheerder van het Instagramaccount Iranianprotestholland. Sinds het uitbreken van de protesten in Iran organiseerde ze meerdere demonstraties in Nederland.
Vorige week trokken duizenden demonstranten door Amsterdam met naast sjah-vlaggen ook veel vlaggen uit Israël en de VS. Veel Pahlavi-aanhangers willen dan ook dat deze landen ingrijpen in Iran, door bijvoorbeeld het regime aan te vallen, aldus Katibai aan de telefoon.
Maar veel Iraniërs in Nederland kijken hier anders tegenaan, zegt Rahbari. De Israëlische bombardementen op hun land van vorig jaar staan bij veel Iraniërs nog vers in het geheugen. „Ik ken Iraniërs uit mijn eigen netwerk die daarom niet mee willen lopen met een mars waar Israëlische vlaggen hangen”, aldus Rahbari.
„Waarom zou je een andere vlag dan Iraanse meenemen?”, zegt Samira (32) op de Dam. Ze is twee jaar geleden uit Iran gevlucht en wil om veiligheidsredenen niet met achternaam in de krant. „Zelfs al heb je geen probleem met de vele doden die in Gaza zijn gevallen, laat het dan hier niet zien.”
Vooral één slogan, die Pahlavi-aanhangers ten gehore brengen, ergert medeorganisator Jawadi. Vrij vertaald uit het Farsi: „Dood aan de drie kwaden: de moellahs, de moedjahedien en de linksen.” „Ik ben links”, zegt Jawadi. „En ik ben tegen de moellahs. Waarom moet ik dood?”
„Het is maar een leus”, zegt Shahanaz Moghaddam (55), die met de Pahlavi-aanhangers meeloopt met in haar hand een kartonnen bord met daarop een uitgeprinte foto van de kroonprins. „Links heeft tijdens de revolutie ayatollah Khomeini aan de macht geholpen, daarom roepen we dit. Maar we kunnen straks gewoon samen in vrede samenleven.”
Ook de Pahlavi-aanhangers op de Dam zijn voor democratie, zegt Moghaddam. De sjah zegt volgens haar zelf dat hij wil helpen met democratische transitie. „Wij willen misschien de sjah, maar als Iraniërs hem wegstemmen, hebben we daar vrede mee.” Katibai benadrukt dat ze samen met andere groepen wil optrekken tegen het regime, maar dat Pahlavi door andere groepen genegeerd wordt. „Iran heeft meerdere politieke kleuren maar Pahlavi heeft nu opgeroepen tot revolutie en hij is op dit moment het enige alternatief.”
Volgens Rahbari is het duidelijk dat de aanhangers van Pahlavi zowel in Nederland als veel andere landen hun stempel hebben weten te drukken op het oppositiegeluid. En het is aannemelijk dat door de nieuwe golf van geweld van het regime Iraniërs nog meer hun hoop op hem hebben gevestigd. Maar het lijkt er volgens haar meer op dat Pahlavi-aanhangers het oppositiegeluid „gekaapt hebben” dan dat ze echt de meerderheid vertegenwoordigen.
„Ze stellen zich erg dominant op”, zegt Rahbari. Waar, zoals op de Dam afgelopen vrijdag, gedemonstreerd wordt zonder expliciete steun aan Pahlavi, kunnen tegendemonstraties ontstaan. Wie op sociale media kritiek heeft op Pahlavi kan heftige kritiek oogsten, weet Rahbari. „Ik krijg persoonlijk haatdragende en bedreigende reacties online, en ik weet dat veel anderen dat ook ervaren.” Onlangs moest Bureau Buitenland zelfs de comments uitzetten onder een Instagram-post, vanwege de vele reacties op een activist die Pahlavi had bekritiseerd.
Dat alleen zij namens het Iraanse volk spreken, baseren pro-Pahlavi-groepen vooral op video’s die rondgaan waarop demonstranten zijn naam noemen. Maar volgens Rahbari is het belangrijk te beseffen dat Reza Pahlavi een geoliede mediamachine achter zich heeft. „Bovendien vindt er een informatieoorlog plaats, er gaan veel nepbeelden rond.” Uit onderzoek van de Israëlische krant Haaretz bleek onlangs dat bot-accounts die pro-Pahlavi-AI-content verspreiden online indirect gefinancierd worden door Israël.
Rahbari begrijpt heel goed dat het moeilijk is voor mensen in de Iraanse diaspora om te zien wat gaande is in hun land. „Maar dit rechtvaardigt niet dat ze proberen te monopoliseren wat Iraniërs als geheel willen.”
Demonstratie op de Dam in Amsterdam
„Demonstranten? Wij noemen ze natuurlijk relschoppers.” Terwijl vrijdag pro-Pahlavi-Iraniërs en linkse Iraniërs gescheiden de door politie demonstreerden op de Dam, wordt eerder op de dag door een handjevol mensen in Den Haag bij het ministerie van Buitenlandse Zaken leuzen vóór het regime gezongen.
Een man leest een speech voor vanaf zijn telefoon. Israël wordt gehekeld, Amerika krijgt ervanlangs. „Hier, moet je kijken”, zegt de man, Hamid (39, achternaam bekend bij de redactie), een van de organisatoren van de pro-regimebetoging, even later. Hij knikt naar een scherm dat is opgesteld naast een tentje. Daarop zijn gelikte beelden te zien van rondlopende mannen met shotguns – Iraanse demonstranten, aldus Hamid.
De beelden, voorzien van spannende achtergrondmuziek, zijn van de Iraanse staatsomroep, maar Hamid ontkent dat het om propaganda gaat. Wijzend naar het scherm: „Kan je dat vreedzaam protest noemen?”
Onder de pro-Pahlavi-demonstranten die NRC sprak, leeft de overtuiging dat deze groep hier staat op verzoek van de Iraanse ambassade, wat de aanwezigen stellig ontkennen. „In Iran is het gebruikelijk dat mensen geld krijgen of onder druk worden gezet – bijvoorbeeld door ze te bedreigen met verlies van hun levensonderhoud – om mee te doen aan pro-regeringsdemonstraties”, zegt Rahbari. „Van diplomaten en hun familie wordt soms ook verwacht dat ze hun gezicht laten zien.”
Is dat ook hier het geval? „Zou kunnen”, zegt Rahbari. Misschien is dat wel niet nodig. „Je zult altijd mensen hebben die ideologisch achter het regime blijven staan. Sommige mensen zijn zo erg tegen het Westen dat ze Iran als een vorm van verzet en steun zien.” Toch benadrukt Rahbari dat deze groep zeer klein is, en door de huidige daden van het regime bovendien krimpt.
De verdeeldheid binnen de Iraanse diaspora doet Samira verdriet, vertelt ze vrijdagavond op de Dam. „Het is zo treurig. Als we niet verenigd zijn, zullen we nooit vrijheid in Iran krijgen.
Source: NRC