Dilan Yurdakul | actrice en theatermaker Dilan Yurdakul kruipt voor haar nieuwe voorstelling ‘De Stille Vrouw’ in de huid van haar moeder en grootmoeder. „Ik wil de pijn en het verdriet van deze vrouwen tonen.”
Theatermaker Dilan Yurdakul
Actrice en theatermaker Dilan Yurdakul (1991) houdt van klassiekers. In een Amsterdams filmhuis vertelt ze dat haar vrienden haar soms een snob noemen. Maar die klassiekers behandelt ze wel op haar eigen manier. „Waarom zou ik Leyla en Mecnun, een soort Arabische Romeo en Julia, nóg een keer vanuit het mannelijk perspectief vertellen? Mecnun mag de woestijn in en zichzelf ‘ontdekken’, maar Leyla komt nauwelijks aan het woord. Ik wil haar stem horen.”
Yurdakul speelde jarenlang in GTST, had hoofdrollen in de film De Jacht op Meral Ö. en de serie Bonnie & Clyde. Van die laatste is ze ook de bedenker. In het theater speelde ze in Wie is bang een Vlaamse bewerking van Who’s Afraid of Virginia Woolf en in de voorstelling Niet gezien, niet gehoord, over de 16-jarige Hümeyra die in 2018 werd doodgeschoten door haar ex. Deze week gaat de muzikale voorstelling De Stille Vrouw in première. Het is haar derde autobiografische solovoorstelling over haar familiegeschiedenis.
Yurdakuls opa vertrok, net als veel gastarbeiders in de jaren zestig en zeventig, alleen naar Nederland om te werken. Haar oma bleef met haar eerste kind alleen achter in Turkije. „Ik wil de pijn en het verdriet van deze vrouwen tonen.” Dat verdriet werd onder andere veroorzaakt door een gebrek aan keuzevrijheid, denkt Yurdakul. De keuze om naar Nederland te gaan was die van haar opa, net als de beslissing om er te blijven. „Voor mannen gelden er minder regels. Ze kunnen meer op avontuur en hun vleugels uitslaan.”
De stap naar Nederland moest zorgen voor meer kansen. „De eerste generatie kwam hierheen vanuit armoede. Die was gericht op overleven.” Het harde werken moest wel ergens toe leiden. Yurdakuls oma en opa hadden torenhoge verwachtingen van hun dochter. „Mijn moeder moest op zijn minst burgemeester worden.” Maar haar grootouders waren conservatiever op andere vlakken en vonden het lastig als hun dochter zich buiten hun toezicht bevond. „Ze mocht niet mee op schoolreisje, of met vriendinnen de stad in”, legt Yurdakul uit.
Yurdakuls moeder probeerde zich te onttrekken aan de verwachtingen van haar ouders door vroeg het huis uit te gaan en werd verliefd op Yurdakuls vader. „Maar toen werd ze zwanger van mij, dat was volgens mij helemaal niet de bedoeling.” Yurdakul legt uit dat haar ouders vervolgens in dezelfde ouderwetse rolpatronen vervielen. Haar vader maakte carrière en ging op pad met vrienden, terwijl haar moeder thuis voor de kinderen zorgde en haar eigen dromen liet varen.
Ondanks het feit dat Yurdakul haar voorstelling een ode noemt aan de vrouwen in haar familie, stelt ze de zaken niet rooskleuriger voor dan ze zijn. De vrouwen hebben hun leven in het teken van hun familie gesteld, maar er sijpelden ook frustraties door. Toen Yurdakul zelf op haar negentiende het huis uit ging om haar leven op haar eigen manier te gaan leiden, werd haar moeder woedend. De actrice wijt haar moeders boosheid mede aan jaloezie. „Iets in haar dacht: dat heb ik niet kunnen doen, waarom jij dan wel?”
Lang begreep Yurdakul niets van die frustraties, maar nu ze zelf ouder is, kan ze zich beter inleven in haar oma en moeder. „Je krijgt nooit alles van je ouders. Zij hebben het beste gedaan wat binnen hun mogelijkheden lag. Daarom voel ik ook de druk om het zo goed mogelijk te doen en nog hoger te mikken.”
Voor De Stille Vrouw is Yurdakul in het gevoelsleven van haar moeder en oma gedoken. Na het overlijden van haar opa kwamen er veel verhalen los bij de vrouwen. Aan de hand van monologen probeert ze nu hun verlangens, gedachten en (gebroken) dromen te vangen. Daarbij wordt ze begeleid door muzikanten die het publiek mee moet voeren naar de verschillende periodes waarin het stuk zich afspeelt. De muziek is er overigens niet alleen voor het tijdsbeeld, maar vertelt ook een deel van het verhaal. Zoals de opzwepend melancholische klassieker ‘Aşk Eski Bir Yalan’ uit 1967; ‘liefde is een oude leugen’.
In 2019 dook Yurdakul in de geschiedenis van haar eigen mentale worstelingen met de voorstelling Door de schaduw heen. „Die voorstelling ging nog over identiteit. Over wat Turks zijn is, en Nederlands.” Dat werk voelt voor Yurdakul nu als een gepasseerd station. „Ik probeerde te bewijzen dat ik slim was, niet preuts en niet volgzaam. Maar ik vind identiteit niet zo interessant meer. Het is jongvolwassenenshit zeg maar.”
In de voorstelling Alter (2022) nam ze haar hele familiegeschiedenis onder de loep, net als in haar autobiografische roman Maskerziel. „Ik denk dat het grootste verlies van migratie onverwachts kwam”, zegt ze over die geschiedenis. De actrice doelt op het verliezen van een collectief. „Familie is in Turkije zeer belangrijk. Je moet binnen de lijntjes kleuren, maar doordat je binnen de lijntjes kleurt wordt je wel gedragen. Als je erbuiten valt ontstaat er schuring.”
In Yurdakuls familie schuurt het af en toe ook, mede door het werk dat ze over hen maakt. Maar voor Yurdakul is haar werk de manier waarop ze haar familie in zekere zin ook eert. „De manier waarop ik dat doe is door te laten zien wat zij hebben gedragen, en misschien doet dat af en toe pijn.” Het creëert afstand. Ze voelt zich geen echt onderdeel meer van haar familie. Van geen enkele groep overigens. „Dat is ook waar mijn voorstelling eindigt, het is niet heel optimistisch. De grootste pijn in mijn leven is dat ik me nergens onderdeel van voel.”
Die pijn geeft de actrice, schrijver en theatermaker wel creatieve brandstof. De ingewikkelde relatie met haar familie, mentale worstelingen, identiteit: Yurdakul wil het omzetten in kunst. „Ik bevind me in een tussenruimte, ik hoor nergens bij.” Met een brede lach: „Het is mijn grootste obstakel, maar ook mijn grootste kracht.”
De Stille Vrouw, door Dilan Yurdakul en Via Rudolphi Producties gaat op 22 januari in première in Theater Bellevue (Amsterdam) en is tot en met 27 maart te zien in verschillende steden. Info: viarudolphi.nl/productie/de-stille-vrouw/
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC