De geopolitieke situatie is in decennia niet zo spannend geweest als nu. Dit is geen tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperk. Probleem is echter dat de aversie die velen voelen voor de Amerikaanse president Trump ons geopolitiek bijziend maakt.
‘Elke dag krimpt het aandeel van het mondiale bbp dat in handen is van ontwikkelde economieën, beetje bij beetje. Elke dag groeien opkomende economieën – in omvang, in kracht, in invloed. Elke dag neemt de Zuid-Zuidhandel een grotere voorsprong op de Noord-Noordhandel. Onze structuren moeten deze veranderende wereld weerspiegelen’. Dit zei António Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, op 15 januari in zijn jaarlijkse toespraak tot de Algemene Vergadering van de VN. De huidige wereldorde loopt op zijn laatste benen en de nieuwe, multipolaire dient zich aan.
Nederland en Europa houden zich krampachtig vast aan een wereldorde die er eigenlijk niet meer is en die ook niet rechtvaardig is. Zolang India, het land met de meeste inwoners en de grootste democratie, en binnen afzienbare tijd de derde economie, in de VN evenveel heeft te vertellen als Malta klopt het systeem gewoon niet meer. Toch bezien we de wereld hier nog graag door een eurocentrische bril. Als het gaat om waarden zijn we bovendien niet consistent. Wel massale demonstraties voor Gaza, maar voor de grootste humanitaire ramp in de wereld, Soedan, blijft het Malieveld leeg.
De Pax Americana van 1945 is voorbij. Amerika richt zich primair op zichzelf, het westelijk halfrond – Venezuela, Panama, Groenland en Cuba – en China, dat volgens de Amerikanen een ‘existentiële dreiging’ is. Politici, columnisten, analisten: iedereen buitelt momenteel over elkaar heen om met grote woorden verontwaardiging te uiten over de nieuwe oekaze van Trump over Groenland. Trump neemt deze week deel aan het World Economic Forum (Davos) met de grootste Amerikaanse delegatie ooit, een teken dat de kwestie-Groenland zeker nog verder kan escaleren.
Over de auteur
Alex Krijger is geopolitiek adviseur en docent Geoeconomics aan de Universiteit Leiden.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Intussen krijgt ook Nederland te maken met de directe toorn van de president. De reacties zijn begrijpelijk, maar de bijna obsessieve aandacht voor Trump en zijn regering maakt ons geopolitiek bijziend. Nederland en Europa verspillen veel tijd en energie aan de splinter in het Amerikaanse oog, vergeten de balk in eigen oog en verzuimen om überhaupt in de spiegel te kijken.
Want hoe gaat het eigenlijk met de toepassing van het belangrijke Draghi-rapport (september 2024) over het Europese concurrentievermogen? Bijna anderhalf jaar verder is van alle 885 concrete aanbevelingen slechts 11 procent volledig geïmplementeerd. Hoe moeten we nu ‘navigeren door de mist’, zoals IMF-directeur Kristina Georgieva het treffend verwoordde in The Economist?
Mijn advies: niet blijven hangen in morele verontwaardiging, negativisme en cynisme, maar in actie komen en zelf een concrete bijdrage leveren aan het snel sterker en zelfstandiger maken van Nederland en Europa op het gebied van veiligheid, energie, industrie, digitalisering en grondstoffen. De rapporten van Draghi en Wennink uitvoeren, tempo maken.
Mijn werk is bedrijven adviseren hoe om te gaan met geopolitieke risico’s. Het valt me op dat sommige bedrijven heel goed navigeren door deze geopolitiek turbulente tijd. Andere blijven hangen en lopen vast. Wat werkt? Het begint allemaal met vaste waarden, principes, en die koppelen aan een heldere visie en strategie. Daarbij is het belangrijk aantoonbaar een partner te zijn in de gewenste transities naar een sterker en zelfstandiger Europa. Ten slotte is scenario’s maken essentieel, om verrassingen te voorkomen.
In de nieuwe wereldorde moeten we nieuwe allianties sluiten, vooral met mensen, organisaties, bedrijven en overheden in het Mondiale Zuiden. Daarbij is het essentieel samen te werken op basis van gelijkwaardigheid en de ander te vragen wat hij nodig heeft om verder te komen in plaats van de eigen agenda af te draaien. En misschien wel het allerbelangrijkste: doen wat je belooft als het gaat om waarden.
Hoe organiseren we Europa zodat het snel en slagvaardig kan handelen? De Europese Commissie moet prioriteit geven aan snelle economische versterking en daar het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en andere niet-EU landen actief bij betrekken. Ze moet allianties in het Mondiale Zuiden aangaan, bijvoorbeeld het Mercosur-akkoord is een grote stap. Bij Oekraïne en Groenland moet de EU, in lijn met het Europese Verdrag, juist een stapje terug doen. Laat daar de grote ‘Europese drie’ – het VK, Frankrijk en Duitsland – de regie nemen, en blijf als Nederland de constructieve partner zoals in de afgelopen jaren.
De relatie met de Amerikanen is niet definitief kapot. We delen een rijke geschiedenis en waarden. Kijk goed hoe de Canadese premier, Mark Carney, zich opstelt. Dat is heel leerzaam. Vorige week sloot hij in Beijing een strategische handelsovereenkomst met China. ‘Wij nemen de wereld zoals die is, niet zoals we zouden willen dat die was’, zei Carney. Hij spreekt openlijk over ‘de nieuwe wereldorde’ en probeert niet vast te klampen aan iets wat niet meer bestaat. Europa moet hier een voorbeeld aan nemen, het kan wel degelijk een belangrijke geopolitieke speler worden.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant