Amerikaanse machtspolitiek
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Hoe om te gaan met een totaal onvoorspelbare president in het Witte Huis? Al ruim een jaar proberen regeringsleiders in de hele wereld een strategie te bedenken om het spervuur aan vijandigheden vanuit Washington het hoofd te bieden. Ieder kiest daarin zijn eigen positie, afhankelijk van de politieke en economische relatie tot de Verenigde Staten. Van keihard terugslaan (China, Canada) tot ongegeneerd slijmen (Saoedi-Arabië en andere oliestaten).
Tot nu toe opereerde Europa onder het adagium „onder druk wordt alles vloeibaar”. Dat betekende vooral meebuigen met de onberekenbare Trump in de hoop de scherpste randjes van zijn handelsoorlog af te vijlen. Dat leek te werken, gezien het vorig jaar op de Schotse Turnberry-golfclub van Trump gesloten handelsakkoord tussen Europa en de VS, waarbij de VS heffingen van 15 procent oplegde op tal van Europese goederen, terwijl de EU afzag van tegenmaatregelen en zelfs de eigen importheffingen voor Amerikanen verlaagde.
Destijds was al de vraag: hoe houdbaar zal de deal zijn als de Amerikaanse president nieuwe noten op zijn zang krijgt? Het antwoord volgde afgelopen weekend: uit onvrede over de Europese verkenningsmissies op Groenland, een direct antwoord op de dreigementen van Trump om Groenland te annexeren, kondigde Trump extra importheffingen aan voor de acht deelnemende Europese landen van 10 procent per 1 februari en, bij uitblijvend Amerikaans succes, van 25 procent per 1 juni aanstaande.
Vooropgesteld: nog steeds is het voor Europa verstandiger om nieuwe heffingen niet te beantwoorden met gelijksoortige vergeldingsmaatregelen. De pijn van de heffingen wordt immers grotendeels betaald door de consumenten in het land dat ze oplegt (de import wordt er immers duurder door). Het punt is hier echter dat Trumps economische dreigementen eigenlijk over iets anders gaan: de territoriale integriteit van Groenland, en daarmee van Denemarken en de hele Europese Unie plus het voortbestaan van de NAVO. De bedreiging daarvan kan én mag niet anders dan tot een resolute reactie uit Brussel leiden.
Het wekt vertrouwen dat zondagavond de Europese ambassadeurs dan ook een ferm antwoord in voorbereiding hebben na Trumps getreiter. Meest in het oog springt het voorstel om eventuele Amerikaanse extra heffingen te beantwoorden met een eigen heffingenpakket van 93 miljard euro aan tegenmaatregelen. Die lijst werd vorig jaar al opgesteld, maar werd opgeschort ten gunste van het Turnberry-verdrag. Naast het heffingenpakket ligt in Brussel ook het zogenoemde anti-dwanginstrument (anti-coercion intrument, ACI) op tafel, dat de toegang van Amerikaanse bedrijven tot de Europese interne markt (zowel producten, diensten als investeringen) kan beperken.
Europa trekt dus een streep in het zand en dat is het enige juiste antwoord. Als signaal, maar ook als onvermijdelijke route mocht de nog altijd te prefereren diplomatieke uitweg uit de huidige crisis stuklopen.
Principes zijn echter niet gratis. De snelheid waarmee Brussel dit weekend een lijst met mogelijke tegenmaatregelen opstelde, laat zien dat er is nagedacht over een onafhankelijker positie van Europa ten opzichte van de VS. Dat gaat om goederen, maar uiteindelijk om veel meer. Techbedrijven, financiële diensten, defensie, maar ook cultuur; de Europese afhankelijkheid van de VS is enorm. Daar een einde aan maken kan zeker verstandig en zelfs noodzakelijk zijn, maar komt met een prijs. Het leven hier zal onzekerder, duurder en ingewikkelder worden. Overheden, burgers en bedrijven zullen daadwerkelijk moeten overstappen naar niet-Amerikaanse alternatieven voor diensten die nu dagelijks gebruikt worden (cloud-diensten, telefoons, betalingsverkeer, mail-servers). Het alternatief, speelbal blijven van een onberekenbare autocraat, is geen optie. Daarvoor zijn de kernwaarden van Europa – vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid – te belangrijk.
Source: NRC