Twee belangrijke provincies in Noordoost-Syrië zijn in handen gevallen van de regeringstroepen van president Ahmad al-Sharaa. Een ‘bevrijding’, zeggen de inwoners, maar het dreigt de voorbode te zijn van meer strijd met de Koerdische SDF.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
In het noordoosten van Syrië is een machtsstrijd uitgebroken met onbekende afloop. Zondag lag er een zwaarbevochten staakt-het-vuren tussen de door Koerden geleide Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) en de regeringstroepen van interim-president Ahmad al-Sharaa, maar dat bestand oogde maandag broos.
Rond een aantal gevangenissen nabij Raqqa en Hasakeh werd hard gevochten, met een onbekend aantal doden tot gevolg. Het gaat om detentiecentra waar gevangenen vastzitten van terreurgroep Islamitische Staat (IS). Uit ten minste één gevangenis, ten zuiden van Hasakeh, werd een onbekend aantal IS-strijders vrijgelaten.
Dit alles volgde op een militair bliksemoffensief, afgelopen weekend, waarbij de provincies Raqqa en Deir Ezzor door regeringstroepen werden overlopen. De SDF (die het gebied tien jaar lang in handen had) moest zich haastig terugtrekken, bijna zonder een schot te lossen.
Het leidde in diverse steden tot feestvreugde, gejubel en euforische schoten in de lucht. Zowel in Raqqa als Deir Ezzor wonen Arabische Syriërs die weinig ophadden met het Koerdische project van zelfbestuur. De door Abdullah Öcalan (oprichter van de Koerdische PKK) geïnspireerde filosofie van zelfbestuur en feminisme waarmee de SDF de boer opging, werd er nooit omarmd. De SDF rekruteerde bovendien minderjarigen voor de strijd, hetgeen lokaal veel kwaad bloed zette. Inwoners keken reikhalzend uit naar het moment dat ze bij het nieuwe Syrië zouden gaan horen. Zij zien het als een bevrijding.
Onderaan de streep gaat het om de grootste binnenlandse machtsverschuiving sinds de val van dictator Bashar al-Assad, ruim een jaar geleden. Voor Mazloum Abdi, de Koerdische SDF-leider, is het verlies immens: de semiautonome regio die hij en zijn mannen in tien jaar hadden opgebouwd, is in één weekend nagenoeg volledig verloren gegaan. Zelfs het voortbestaan van de SDF is niet gegarandeerd. Alleen in en rond noordelijke steden als Hasakeh en Kobani maakt de groepering nog de dienst uit.
Onder druk van de Amerikanen kwam er zondagavond een staakt-het-vuren, bestaande uit veertien punten – bijna allemaal in het voordeel van Damascus. Ze lezen als een capitulatie voor de Koerden. Sharaas bewind krijgt in één klap de controle over de Syrische buitengrenzen, alle olie- en gasbronnen en de gevangenissen en detentiekampen waar strijders van terreurbeweging Islamitische Staat (IS) en hun vrouwen en kinderen sinds jaren vastzitten.
Met name dat laatste punt is heikel. Omdat Sharaa ooit zelf gelieerd was aan IS en Al Qaida, waarschuwen de Koerden dat zijn mensen de poorten van de gevangenissen wagenwijd open zullen zetten. Als dat op grote schaal gaat gebeuren, zou de imagoschade aanzienlijk zijn. Voor de wederopbouw van zijn land heeft Sharaa de internationale gemeenschap hard nodig; dergelijke blunders kan zijn regering zich eigenlijk niet veroorloven.
Om te voorkomen dat de Koerden helemaal met lege handen zouden achterblijven, tekende Sharaa dit weekend een decreet waarin het Koerdisch als een ‘nationale’ taal wordt erkend. Koerdische statelozen mogen de Syrische nationaliteit aanvragen. Voor sommigen is dat een schrale troost. Een decreet, zo zeggen zij, kan door een volgende president worden teruggedraaid. De Koerden eisten dat hun rechten grondwettelijk zouden worden verankerd, en dat is niet gebeurd.
Tegelijk beseffen velen dat het erger had kunnen aflopen. De vrees bestond dat een confrontatie met Sharaas leger zou uitlopen op sektarische moordpartijen, vergelijkbaar met die van vorig jaar op de alawieten (maart) en de druzen (juli), elders in het land. Dergelijk bloedvergieten is uitgebleven – voorlopig althans.
Onder Koerden klinkt niettemin het sentiment ‘verraden’ te zijn door de eigen bondgenoten. En inderdaad: zij aan zij met de Amerikanen hielp de SDF vanaf 2015 de extremisten van IS verslaan, wat hun een heroïsch imago opleverde in het Westen. Diezelfde Amerikanen zijn echter van bondgenoot gewisseld en doen nu meer zaken met Sharaa, vanuit de overtuiging dat terrorisme zich het best laat bestrijden vanuit een centraal gezag in de hoofdstad, ook als daar een ex-Al Qaida-leider aan de knoppen zit. ‘Ik heb meer vragen dan antwoorden’, mopperde de Republikeinse senator Lindsey Graham maandag.
Door de Amerikaanse draai zaten de Koerden afgelopen weekend – niet voor het eerst in hun geschiedenis – zonder bondgenoten. ‘Ze zijn voor de bus gegooid’, beaamt Malik al-Abdeh aan de telefoon, oprichter van webmagazine Syria in Transition. De analist wijst op een cruciale top in Parijs, begin januari, tussen vertegenwoordigers van vier landen: Syrië, Israël, de VS en Frankrijk. Bij die gelegenheid zou er een herenakkoord zijn gesloten, waarbij Israëls invloedssfeer in Zuid-Syrië werd erkend in ruil voor erkenning van de invloed van een andere regionale grootmacht, Turkije, in het noorden.
Dat laatste land probeert de SDF sinds jaren te dwarsbomen, met name vanwege de banden van de beweging met de Koerdische PKK, door Ankara beschouwd als een terroristische organisatie. Niet voor niets trekt de regering-Erdogan nauw op met Sharaa. Al-Abdeh vermoedt daarom dat het offensief van afgelopen weekend door Turkije zorgvuldig ‘gecoördineerd’ is.
SDF-leider Abdi arriveerde maandag in Damascus voor topoverleg met Sharaa. In een speech een dag eerder beloofde hij de Koerdische ‘verworvenheden’ van de jarenlange strijd tegen iedere prijs te verdedigen.
Of het geweld nog gestopt kan worden, is onduidelijk: over en weer zijn de wraakgevoelens groot. Veel zal afhangen van de Koerdische strategie. Ze kunnen tot een vergelijk proberen te komen met Sharaa, hoe ingewikkeld ook, of hetzelfde doen als de druzen in het zuiden en kiezen voor een ramkoers, een spel van alles-of-niets. Een gemakkelijke keuze wordt dat niet.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant