De Europese Unie lijkt op weg haar krachtigste economische wapen in te zetten tegen de Verenigde Staten: de zogenoemde handelsbazooka. ‘Velen in Brussel vinden dat Donald Trump te ver is gegaan.’
is economieredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over de agrarische sector en voedsel.
Nu de Verenigde Staten invoerheffingen inzetten bij hun pogingen Groenland in te nemen, beraadt de Europese Unie zich op een reactie. Zelfs de eerder geschuwde ‘handelsbazooka’ ligt op tafel.
De term ‘bazooka’ is niet zonder reden gekozen: het verwijst naar een instrument dat de EU in staat stelt een waaier aan economische vergeldingsmaatregelen te treffen. Van heffingen en quota op goederen en diensten, tot het tijdelijk intrekken van intellectueel eigendom en de uitsluiting van buitenlandse bedrijven van openbare aanbestedingen. Ook kan de EU er buitenlandse investeringen mee blokkeren en de Europese kapitaalmarkt afschermen.
Dit zogeheten anti-dwanginstrument, dat stamt uit 2023, is nooit eerder ingezet. Het is bedoeld voor situaties waarin een derde land via tarieven of andere economische drukmiddelen besluitvorming in de EU of een lidstaat probeert te beïnvloeden. Eerder kon de EU alleen terugslaan als een ander land tarieven invoert om economische redenen.
Het voordeel van het anti-dwanginstrument is het brede scala aan mogelijke maatregelen, stelt Ferdi de Ville, hoogleraar Europese politieke economie aan de Universiteit Gent. ‘De klassieke reactie is zelf tarieven heffen, maar daarmee schaad je je eigen consumenten en bedrijven. Door bijvoorbeeld patenten op geneesmiddelen tijdelijk niet af te dwingen, kan de Europese consument juist profiteren.’
Dat deze ‘nucleaire optie’de laatste dagen expliciet op tafel is gelegd bij gesprekken op het hoogste Europese niveau is tekenend voor de relatie tussen de EU en de Verenigde Staten. Die is door de wens van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland te annexeren op een dieptepunt beland.
De sociaaldemocratische Europarlementariër Bernd Lange was zaterdag de eerste die pleitte voor inzet van het instrument, kort nadat Trump zijn heffingen had aangekondigd: ‘Dit is precies waar het anti-dwanginstrument voor gemaakt is’.
Een woordvoerder van de Franse president Emmanuel Macron zei zondag dat die bij zijn Europese collega’s zou pleiten voor het inzetten van het instrument. Andere lidstaten lijken voorzichtiger, omdat maatregelen ook de Europese economie flinke schade toe kunnen brengen.
‘De inzet is nu waarschijnlijker dan ooit’, denkt De Ville. ‘Het wordt gezien als de laatste optie als alle andere manieren zijn uitgeput, maar velen in Brussel vinden dat Trump te ver is gegaan.’
Zelfs als de EU bereid is de bazooka in te zetten, duurt het nog even voor het zover is. De Europese Commissie krijgt dan eerst vier maanden de tijd om onderzoek te doen, waarna de lidstaten met ruime meerderheid moeten instemmen. Daarna krijgt de Commissie zes maanden om maatregelen te kiezen, en mogen de lidstaten opnieuw stemmen.
Er zijn dus nog een aantal hordes te nemen. Lidstaten die vrezen dat tegenmaatregelen de Amerikaanse steun voor Oekraïne op het spel zetten, zouden inzet van de bazooka bijvoorbeeld kunnen blokkeren.
Afgelopen zomer werd inzet van de ‘handelsbazooka’ ook al overwogen, toen president Trump de EU met tarieven tot wel 30 procent dreigde te treffen. De optie werd destijds al snel terzijde geschoven als te explosief. De EU koos voor de-escalatie en sloot een handelsdeal met de VS, waarbij de Amerikanen heffingen invoerden van 15 procent zonder dat de Europeanen daar iets tegenoverstelden.
Dat handelsakkoord staat nu op losse schroeven. Het Europees Parlement moet immers nog groen licht geven. Manfred Weber, fractievoorzitter van de christendemocraten in het Europees Parlement en voorheen voorstander van de deal, noemde goedkeuring ‘op dit moment onmogelijk’. Eurocommissaris Maroš Šefčovič stelde dat invoering ‘heel lastig’ is gezien Trumps dreigementen.
Als de EU besluit terug te slaan met eigen heffingen, ligt daarvoor sinds afgelopen zomer al een lijst klaar met te treffen Amerikaanse exportproducten ter waarde van 93 miljard euro. De lijst omvat onder meer vliegtuigonderdelen, auto’s, bourbon, sojabonen en sigaretten.
Op de ingelaste EU-top komende donderdag moet blijken of de lidstaten bereid zijn dit pakket in de strijd te gooien, of dat ze opnieuw kiezen voor de-escalatie. De risico’s zijn immers aanzienlijk. Slaan de VS terug door de wapenverkoop te stoppen, de gastoevoer af te knijpen of de levering van techdiensten in te perken, dan zijn de gevolgen voor Europa groot.
‘Ik denk dat men in Brussel zeker rekening houdt met hoe Trump zal reageren’, denkt De Ville. ‘Maar men beseft ook dat Trump een bully is, die blijft doorgaan als hij zwakte ziet. Velen die voorstander waren van appeasement (verzoening, red.), realiseren zich nu dat zo’n strategie hem alleen maar aanmoedigt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant