Omwonenden hebben het recht om te weten welke bestrijdingsmiddelen boeren gebruiken en wanneer ze dat doen. De rechtbank Noord-Nederland vindt dat de minister van Landbouw deze gegevens moet verstrekken als burgers daarom vragen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De meervoudige kamer van de rechtbank in Groningen heeft dat vorige week uitgesproken in twee gelijktijdige vonnissen. De rechtszaken waren aangespannen door de vereniging Meten = Weten, een burgerinitiatief gericht tegen het (hoge) bestrijdingsmiddelengebruik in de Nederlandse landbouw, en een aantal inwoners van het Drentse dorp Lhee.
Het rechterlijk oordeel geeft omwonenden van landbouwpercelen in heel Nederland in principe het recht de voor hen relevante spuitgegevens bij het landbouwministerie op te vragen. Agrariërs die bestrijdingsmiddelen gebruiken, zijn wettelijk verplicht een administratie bij te houden en de gegevens minstens drie jaar te bewaren.
Een deel van de plattelandsbewoners maakt zich zorgen over de gezondheidsrisico’s van bestrijdingsmiddelen als onkruidverdelgers en pesticiden. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat langdurige blootstelling aan landbouwgif mensen ziek kan maken. Blootstelling aan pesticiden wordt onder meer in verband gebracht met neurologische aandoeningen als de ziekte van Parkinson.
Bovendien is het Nederlandse areaal bloembollen (dat zijn vooral tulpen en lelies) de afgelopen tien jaar met 16 procent toegenomen. Het aantal omwonenden van tulpen- en lelievelden neemt dus ook toe. De teelt van tulpen en lelies gaat gepaard met een relatief hoog pesticidengebruik.
Toezichthouder NVWA constateert tegelijkertijd dat bollentelers de wettelijke gebruiksvoorschriften slecht naleven. Die voorschriften moeten voorkomen dat de gifstoffen in het milieu terechtkomen, maar ook dat ze verwaaien richting woningen en woonwijken in de omgeving.
Daarom voorzien de nieuwe rechterlijke vonnissen waarschijnlijk in een grote informatiebehoefte. De rechtbank heeft het weigeringsbesluit van demissionair minister Femke Wiersma vernietigd en draagt haar op binnen twaalf weken een nieuw besluit te nemen op de informatieverzoeken van Meten = Weten en de omwonenden.
De minister van Landbouw kan openbaarmaking in theorie opnieuw weigeren, mits ze daar een nieuwe reden voor verzint. Zo zit het bestuursrecht nu eenmaal in elkaar; overheden kunnen eenzelfde besluit eindeloos herhalen, zolang ze dat telkens anders motiveren. De tegenpartij moet dan steeds opnieuw procederen om de weigering van tafel te krijgen. En die procesgang neemt dan weer jaren in beslag.
Ter illustratie: het landbouwministerie houdt de door Meten = Weten gevraagde spuitgegevens al vierenhalf jaar achter. De actiegroep diende het oorspronkelijke informatieverzoek op 27 augustus 2021 in. Maar de minister kan nu nog drie maanden wachten voordat ze een nieuw besluit neemt, dat in theorie gewoon een nieuwe weigering kan zijn. Daarnaast kan ze ook nog in hoger beroep.
Dit eindeloos traineren van openbaarmaking door de overheid heeft als bijeffect dat de opgevraagde informatie, als die na lang dralen alsnog wordt vrijgegeven, zwaar verouderd of überhaupt niet meer beschikbaar is. Meten = Weten vroeg in 2021 om spuitgegevens uit 2019 en 2020. De wettelijke bewaartermijn van drie jaar is daarvan verstreken, dus de kans is groot dat de betreffende boeren die gegevens al vernietigd hebben.
Hetzelfde speelde in de rechtszaken die drie journalistieke organisaties tegen minister Wiersma aanspanden. NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland vroegen inzage in de milieugegevens van Nederlandse veehouders: de locatie van de veestallen en het aantal dieren dat daar gehuisvest was.
Ook dat verzoek weigerde Wiersma. Toen de Raad van State de media vorig jaar in het gelijk stelde, waren de data die Wiersma daarna tegen heug en meug openbaar maakte, sterk verouderd en daardoor journalistiek niet meer zo relevant. De journalisten vroegen ook gegevens uit recentere jaren op, maar dat verzoek weigerde Wiersma ondanks haar juridische nederlagen opnieuw. De journalisten moeten daardoor weer naar de rechter.
Net als de Raad van State in de journalistenzaak constateert de rechtbank Groningen dat Wiersma op grond van Europese regelgeving verplicht is de gevraagde spuitgegevens te verstrekken. De rechters merken daarbij op dat de EU burgers dat informatierecht specifiek toekent om hen te beschermen tegen de gezondheidsrisico’s van gevaarlijke stoffen in het milieu.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant