Theater De voorstelling Landschap met radioactieve honden gaat over een onderzoek in de jaren vijftig naar nucleaire straling, waarbij honden werden gebruikt als proefdieren. Regisseur en schrijver Espen Hjort kiest in de fascinerende voorstelling over trauma en verantwoordelijkheid het perspectief van de honden.
Scène uit de voorstelling 'Landschap met radioactieve honden' van regisseur Espen Hjort.
Landschap met radioactieve honden door Espen Hjort / Theater Bellevue. Tekst en regie: Espen Hjort. Gezien: 17 januari in Theater Bellevue, Amsterdam. Aldaar nog te zien t/m 8 februari.
Info: theaterbellevue.nl
De grootvader van regisseur en schrijver Espen Hjort werkte in de jaren vijftig mee aan een onderzoek naar nucleaire straling, waarbij proefdieren werden ingezet. Honden. Ze werden in een doos geplaatst waar alleen hun kop uitstak en werden bestraald. Een paar dagen later waren ze dood. Had Hjorts grootvader ooit stilgestaan bij het perspectief van de honden?
Vragen kan hij het hem niet meer, hij is overleden, maar in zijn voorstelling Landschap met radioactieve honden is dat het perspectief dat Hjort aan de verhalen van zijn grootvader toevoegt: dat van de honden. „We kunnen nooit precies weten hoe een hond de wereld ervaart”, legde Hjort uit in een interview met Het Parool, „maar we kunnen wel proberen ons die vraag serieus te stellen.”
Je wordt als toeschouwer aan het werk gezet, Hjort voert je geen hapklare brokken. Personages spreken in zoekende, vaak halverwege afgebroken zinnen.
Het stuk vindt plaats in drie verschillende tijden; 1956, 1989 en 2026. In het eerste deel zie je scènes uit het leven van de professor en zijn onderzoeksteam. Een feest bijvoorbeeld, waar een ontsnapte hond zich onder de feestgangers mengt. In het tweede en derde deel, in andere tijdsgewrichten dus, keren opvallend vergelijkbare scènes terug.
Het lijken herbelevingen, zoals die na trauma wel voorkomen, of een koortsdroom die rondjes om de eigen as blijft draaien. De geschiedenis herhaalt zich, zo maakt de voorstelling voelbaar. (En inderdaad: ook nu worden er alleen al in Nederland jaarlijks ruim vierhonderdduizend proefdieren ingezet, waarvan de meeste hun onderzoek niet overleven. Om nog te zwijgen over de vleesindustrie.)
Vragen die je aanvliegen tijdens het kijken naar wat zich hier vermomt als historisch stuk: hoe empathisch zijn wij? We zijn bijzonder goed geworden in het verdringen van narigheid, maar hebben we niet ook onszelf ermee, wanneer we ons afsluiten voor leed – van mens, dier, planeet – waar we zelf, direct of indirect, verantwoordelijk voor zijn?
Een fascinerende rol is weggelegd voor een kunstenares, prachtig gespeeld door Marlies Heuer. In navolging van de Duitse danseres Valeska Gert (1892-1978) voert zij, tijdens het feest, de act ‘Pauze’ op. Gewoon, legt ze uit: gaan staan, alsof je iets wilt zeggen, maar dan zwijgen. „Dat wordt heel ongemakkelijk denk ik”, zegt de jongen die de honden begraaft.
Precies dat ongemak, die pauze, en het leren verdragen van wat zich dan aan je opdringt, is waar de voorstelling het over lijkt te willen hebben. Het zou een eerste stap kunnen zijn in het doorbreken van die keten van overerfde gruwelijkheden, suggereert Hjort. Staying with the trouble, zoals de Amerikaanse filosofe Donna Haraway het verwoordde.
Met Landschap met radioactieve honden maakte Hjort een fascinerende, ongrijpbare, rijke voorstelling waarin het, meer dan over schuld en boete, gaat over samenleven. Over stil durven zijn, en proberen iets te leren van hen die we voorheen niet wilden horen. Dwars door alle schaamte en ongemak heen.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC