Hoe kijken historici straks terug op Mark Rutte als secretaris-generaal van de Navo? Krijgt hij het etiket ‘ridicuul’ of blijkt hij de duivelskunstenaar die de westerse wereld door de hachelijke trumpistische periode loodste?
is redacteur van de Volkskrant.
Als over een paar decennia opgelucht kan worden geconcludeerd dat het trumpisme, anders dan in 2026 werd gedacht, van voorbijgaande aard was, áls we weten dat de Amerikaanse democratie ternauwernood de weerbaarheid aan de dag legde die haar historisch werd toegedicht, áls historici bezig zijn te bestuderen hoe de ontsporing van de VS onder leiding van Trump en techbazen de westerse wereld bijna fataal werd, áls in Groenland wordt gelachen om de Trump-jaren en de Oekraïense democratie is verankerd in een Europese veiligheidsstructuur, met dank aan de secretaris-generaal van de Navo die bedacht dat Europa wapens voor Oekraïne van Trump kon kopen – dán gaat Mark Rutte de geschiedenis in als de duivelskunstenaar die de westerse wereld door de hachelijke trumpistische periode loodste, die midden jaren twintig de personificatie was van het draadje dat er nog liep tussen Washington en Brussel, die met historisch gevoel en vernuftig spel met Trumps persoonlijkheid een breuk tussen Europa en de VS wist te voorkomen, een breuk waarvan Stalin al droomde.
Áls.
Wie weet.
Vooralsnog leven we in 2026. We weten dat Rutte’s vermeende invloed op Trump hem zijn huidige baan opleverde. We weten dat Rutte bekwaam is in het prijzen, paaien en pleasen van deze Amerikaanse president: ‘We mogen Trump dankbaar zijn voor zijn leiderschap’, zei hij op 20 december in een groot Volkskrant-interview.
We weten dat veel Europese commentatoren die lof slecht begrijpen. Die observeren dat Trump, ondanks Rutte’s complimenten, telkens opnieuw Poetins ideeën overneemt, omdat Trump instinctief naar Poetin trekt.
Rutte, wordt gezegd, is in de greep van een ‘controle-illusie’: het idee dat je grip hebt op iemand op wie je geen grip kunt krijgen.
In het land waarvan Rutte de langst zittende premier was, worden hem vaak uitzonderlijke eigenschappen toegedicht. In december riep EW Magazine hem uit tot Nederlander van 2025, omdat hij de Navo bewonderenswaardig door een ‘grillige, gevaarlijke wereld’ loodst. In Nederland zijn voor Rutte ook adjectieven gebruikt als ‘raadselachtig’ en ‘ongrijpbaar’.
Parlementair journalisten Ron Fresen en Wilma Borgman publiceerden in 2024 hun boek Het raadsel Rutte – Een onthullend portret van de meest ongrijpbare premier die Nederland ooit heeft gehad. Dat ze Rutte jarenlang van nabij meemaakten, verbaast niet. Juist iemand waar je lang dicht op zit kan raadselachtig worden.
The more I see there is to see / She is still a mystery to me, zong The Lovin’ Spoonful in 1967.
Rutte is nu ruim een jaar actief in een internationale functie waarin hij wordt geobserveerd door mensen die geen persoonlijke omgang met hem hebben gehad, voor wie hij nooit ‘Mark’ was, die hem van een afstand beoordelen en niets raadselachtigs of bewonderenswaardigs zien.
Wat er gebeurt als Rutte wordt geïnterviewd door mensen die nooit ‘Ha Mark!’ riepen als hij langsfietste, zagen we in september tijdens een BBC-gesprek. De interviewer herhaalde domweg vragen die Rutte bleef ontwijken. Het was geen reclame voor de Navo.
Dat Rutte voorzichtig moet zijn omdat elke publieke uitspraak bij Trump terechtkomt, is een publiek geheim. Rutte’s voorganger, de Noorse oud-premier Jens Stoltenberg, was óók behoedzaam in de vier jaar dat Trump en hij gelijktijdig in functie waren.
Toch bleef Stoltenberg zelfs toen respectabel overkomen. Misschien was hij zich bewust van de illusie dat je iemand als Trump voor je kunt winnen. Misschien was hij zich bewust van de poreuze grens tussen het domein van de behaagzucht en het ridicule.
Of je Rutte nu bewondert of niet, je kunt zonder waardeoordeel stellen dat hij altijd streeft naar een optimale chemie met de mensen met wie hij veel te maken heeft. Hij neemt dingen niet persoonlijk, hij doet niet aan wrok. Hij bouwde uitstekende werkrelaties op met erg uiteenlopende politici. Met Geert Wilders ging hij even makkelijk in zee als met Diederik Samsom. Wilders mocht hem voor de bühne uitschelden, de persoonlijke chemie bleef prima.
Rutte beheerst overal en altijd de kunst emoties volledig te onderwerpen en te stileren voor het bereiken van politieke doelen. De vraag is of dat te maken heeft met een subliem gevoel voor mensen, of juist met het ontbreken van een bepaald gevoel, en in het kielzog daarvan een bepaald kompas.
Een van de meest kritische analyses van Rutte is van de Brits-Nederlandse schrijver-essayist Ian Buruma. In zijn boek In de schaduw van het kwaad gaat Buruma onder meer in op zinnetjes die Rutte in 2017 sprak over rellende Turkse jongeren: ‘pleur op’ en ‘ga zelf terug naar Turkije’.
Rutte wilde die jongeren niet uitzetten, die zinnetjes dienden een electoraal doel, ‘boosheid’ is bij Rutte even gestileerd als ‘dankbaarheid’.
Echter, Rutte overschreed hier wel zomaar een gevaarlijke grens. De belangrijkste les uit de grimmige 20ste eeuw is immers dat ‘uitsluiting uit de natie in een mum van tijd kan leiden tot uitsluiting uit de staat’.
Wie met politiek gestileerde boosheid makkelijk een grens overschrijdt, kan dat ook met politiek gestileerde behaagzucht in een buitengewoon gevaarlijke werkrelatie. Met Samsom had Rutte net zo vaak meningsverschillen als met Trump. Maar Samsom hield zich aan afspraken. In eerdere werkrelaties had Rutte nooit te maken met politieke criminelen. Als Oekraïne en Groenland over vijf jaar nog niet door potentaten zijn geannexeerd, zal opgelucht worden geconcludeerd dat het alle gestileerde behaagzucht waard was.
Gebeurt dat wel, dan blijft het adjectief ‘ridicuul’ aan Rutte kleven, en gaat hij de geschiedenis in als tragisch.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant