De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: stel de maan is bij toverslag verdwenen, wat merken we daarvan?
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Voor wie zich in deze wereld met steeds wankeler zekerheden betrapt op een moment van twijfel: nee, de maan zal niet binnenkort verdwijnen. Dat weerhoudt een deel van onze lezers er niet van om zich af te vragen wat er zou gebeuren in het hypothetische scenario dat onze naaste kosmische buur tóch daadwerkelijk ‘toedeledokie’ zegt en verdwijnt.
Dat zal, na een 4,5 miljard jaar durend kosmisch partnerschap, sowieso voelen alsof we een deel van onszelf kwijt raken. Letterlijk, zelfs: de maan ontstond volgens de populairste wetenschappelijke scenario’s ooit uit de aarde, tijdens een botsing met een andere planeet van grofweg formaat Mars.
Toch zal het niet alleen kosmisch hartzeer zijn dat de aardbewoners treft in het scenario exit maan. Zo heeft de verdwijning invloed op de getijden, die voor het grootste deel door de maan worden veroorzaakt (de zon levert ook een bijdrage). De getijden in de oceanen zijn een drijvende kracht achter allerlei complexe ecosystemen in kustgebieden, waarop dit scenario potentieel catastrofale gevolgen zal hebben.
Bovendien gebruiken veel plant- en diersoorten maanlicht. Voor navigatie bijvoorbeeld, of om te jagen. Of neem het type koraal (Dipsastraea speciosa) dat zich massaal voortplant op de cyclus van de maan. Zulke soorten zullen deze kosmische verdwijning niet gemakkelijk verwerken.
Ook de warmteregulatie van de oceanen krijgt een klap: het mengen van kouder, dieper water met warmer oppervlaktewater gebeurt deels dankzij de getijden. Oceaanstromen veranderen, wat invloed heeft op weer en wind. Welke gevolgen het wegvallen van de maan precies zal hebben, is in de wetenschappelijke literatuur nooit gemodelleerd – dit is immers geen erg realistisch scenario – maar dat de wereld zónder maan vrijwel onherkenbaar is, lijkt een zekerheid.
De afwezigheid van de maan heeft mogelijk zelfs gevolgen voor de aardbol als geheel. Op dit moment staat de draaias van de aarde een stukje scheef (23,4 graden ten opzichte van het baanvlak van de aarde rond de zon). Die as wiebelt, maar wordt volgens sommige kenners stabiel gehouden door de maan.
Zonder maan wordt dat gewiebel extremer en chaotischer, zodat de seizoenen zoals we die kennen verdwijnen. Al is dat niet zeker: in 2012 schreven andere onderzoekers in het vakblad Icarus bijvoorbeeld dat het aardse klimaat ook zonder maan nog honderden miljoenen jaren lang leefbaar blijft.
De proef op de som nemen voelt hoe dan ook als een onverantwoord risico. Desondanks stelde de in 1999 overleden Amerikaanse wetenschapper Alexander Abian ooit voor om de maan te vernietigen met kernbommen. Zijn plan zou, zo claimde hij, het ontstaan van hittegolven en orkanen voorkomen. Het maakte hem in de jaren negentig in één klap beroemd – of berucht, zo u wilt. Laten we maar doen alsof hij een grapje maakte.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant