Minpuntje van winterweer: koude voeten, soms zelfs onder de dekens nog. Het is meestal een tamelijk onschuldig verschijnsel, maar toch. Gelukkig kun je er iets tegen doen.
is wetenschapsjournalist en epidemioloog en schrijft voor de Volkskrant vooral over biomedische onderwerpen
Leuk, sneeuw en ijs en de bijbehorende winterpret, zoals vorige week. Maar voor sommige mensen betekent het ook: voeten die aanvoelen als ijsklompjes in je schoenen, of die ’s avonds in bed maar niet willen opwarmen. Nee, neem dan die eend, die zomaar met z’n blote zwemvliezen op het ijs staat, ogenschijnlijk zonder last te hebben van koude voeten. Waarom krijg je als mens wel koude voeten, en wat kun je ertegen doen?
Als het lichaam bij dalende (buiten)temperaturen het verwarmende bloed moet verdelen, geeft het prioriteit aan de vitale organen. En daar horen de voeten helaas niet bij, vertelt Maria Hopman, hoogleraar integratieve fysiologie bij het Radboud UMC. Via je voeten, en ook andere ver van het hart gelegen lichaamsdelen, raak je namelijk snel warmte kwijt. Oplossing van het lijf: vernauw daar je bloedvaten, want dan kan er minder bloed naartoe en blijft je lichaamstemperatuur op peil.
De een kan dan blijkbaar ook de voeten beter warm houden dan de ander. Leeftijd werkt daarbij niet mee: naarmate je ouder wordt, worden de bloedvaten minder elastisch en kan de doorbloeding minder worden. Maar leeftijd biedt volgens Hopman geen afdoende verklaring voor de verschillen tussen mensen. ‘Koude voeten in bed komt voor op alle leeftijden’, zegt ze. Wat dan wel de oorzaak is van de verschillen, is nog niet opgehelderd.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Wel lijken vrouwen vaker last te hebben van koude voeten dan mannen en ouderen vaker dan jongeren. Maar er is mogelijk goed nieuws: sommige vrouwen krijgen na de overgang juist minder last van koude voeten. ‘Dat komt doordat het thermoregulatiesysteem tijdens de overgang verandert’, aldus Hopman.
Koude voeten zijn meestal een tamelijk onschuldig verschijnsel, zegt huisarts Wim Opstelten. Hij kwam de kleine kwaal geregeld tegen in zijn praktijk. ‘Maar het is meer een klacht dan een diagnose’, zegt hij. Precieze cijfers over hoe vaak het voorkomt zijn er niet; huisartsen hebben geen medische registratiecode voor alleen koude voeten. De meeste mensen gaan er ook niet mee naar de huisarts en dat hoeft ook niet.
Nog een onschuldige, maar vaak ook vervelende aandoening die huisartsen wel registreren, vooral aan het begin van het koudeseizoen: winterhanden en wintertenen. Perniones, in medisch jargon, zijn rood-paarse verkleuringen van vingers of tenen, die vaak pijnlijk en dik zijn en soms jeuken. De kwaal komt steeds minder voor, waarschijnlijk door steeds beter verwarmde en geïsoleerde huizen. Winterhanden en -tenen zijn soms lastig te onderscheiden van kwalen waarvoor je wel aan de bel moet trekken.
Zo zijn koude voeten in combinatie met pijn in de kuiten als je gaat lopen een alarmsignaal. Dat zijn de zogenoemde etalagebenen (‘claudicatio intermittens’), veroorzaakt door vernauwde slagaders. Daardoor krijgen de kuitspieren onvoldoende zuurstof en gaan ze pijn doen, die weer wegzakt zodra je stilstaat. ‘Even in de etalage kijken, hoor’, zeggen mensen dan, om te verhullen dat ze niet verder kunnen lopen door de pijn.
Sowieso kan alles wat vaten afknijpt bijdragen aan koude voeten, zoals te lang zitten, te strakke schoenen of met je benen over elkaar zitten. Of medicijnen zoals bètablokkers, die de hartslagfrequentie dempen en de bloedddruk verlagen. Ook die kunnen de bloedvaten vernauwen, met koude voeten als gevolg.
Nog een reden om toch maar even langs de huisarts te gaan: als je niet alleen koude handen en voeten hebt, maar voortdurend kouwelijk bent, ook als het geen winter is. ‘Dat kan wijzen op een traag werkende schildklier’, zegt Opstelten. Kouwelijkheid en koude voeten zijn dan wel slechts twee van de symptomen, en dan heb je daarnaast vaak ook nog verstopping en droge huid en haar of andere klachten, benadrukt hij.
Maar wil je van je gewone koude voeten afkomen, dan is een warme kruik in bed natuurlijk lekker. Goede pantoffels helpen ook. En, makkelijker gezegd dan gedaan, maar wel belangrijk om koude voeten te voorkomen: stoppen met roken. Dat draagt namelijk bij aan nauwere en stijvere bloedvaten en daarmee aan een minder goede doorbloeding, aldus huisarts Opstelten.
Ook voldoende lichaamsbeweging helpt om koude voeten te voorkomen, zeggen beide deskundigen. Dat houdt je spiermassa in stand en spieren produceren warmte. En je moet je bloedvaten namelijk blijven prikkelen. Hopman: ‘Als je niet genoeg beweegt, sukkelt je thermoregulatiesysteem in, inclusief de mogelijkheid om je bloedvaten te vernauwen en te verwijden.’ Gelukkig kun je dat systeem volgens Hopman wel trainen, zowel door te bewegen als door juist regelmatig de kou in te gaan.
Wat ook kan helpen, zowel tegen koude voeten als tegen die vervelende wintertenen: wisselbaden. Doe je dat een paar keer per week, dan train je daarmee je bloedvaten. ‘Wissel steeds drie minuten warm af met een halve minuut koud’, adviseert Opstelten. ‘En eindig met koud.’
En die eend, waarom heeft die geen koude zwemvliezen? Net als veel andere watervogels heeft die een soort warmtewisselaar in zijn poten. Warm bloed uit het eendenlijf verwarmt het koude bloed dat uit de poten komt, waardoor de poten van het beest warm genoeg blijven om geen last te hebben van de kou, en koud genoeg om niet het ijs te doen smelten (en vast te vriezen). Dat heeft de eend toch beter geregeld dan de mens.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant